<?xml version='1.0' encoding='utf-8'?><rss version='2.0' xmlns:atom='http://www.w3.org/2005/Atom' xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' xmlns:content='http://purl.org/rss/1.0/modules/content/'><channel><title>bianet</title><link>https://bianet.org/kurdi</link><description>Nûçeyên Dawî</description><language>tr-TR</language><ttl>300</ttl><lastBuildDate>Tue, 17 Nov 2026 12:16:13 +0300</lastBuildDate><image><title>bianet</title><url>https://static.bianet.org/logos/bianet-kurdi-logo.svg</url><link>https://bianet.org/kurdi</link></image><atom:link rel='self' type='application/rss+xml' href='https://bianet.org/rss/kurdi'/><item><title><![CDATA[Roja yekem a Lûtkeya Avhewayê ya Gelan: "Li dijî wêrankirina ekolojîk mafên xwezayê"]]></title><link>https://bianet.org/haber/roja-yekem-a-lutkeya-avhewaye-ya-gelan-li-diji-werankirina-ekolojik-mafen-xwezaye-325500</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/17/roja-yekem-a-lutkeya-avhewaye-ya-gelan-li-diji-werankirina-ekolojik-mafen-xwezaye.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/roja-yekem-a-lutkeya-avhewaye-ya-gelan-li-diji-werankirina-ekolojik-mafen-xwezaye-325500</guid><description><![CDATA[Lûtkeya ku parêzvanên xwezayê yên ji çar aliyên cîhanê li Antalyayê tîne cem hev, dest pê kir. Di lûtkeya ku bi peyamên piştevaniya navneteweyî û çalakiyên rengîn hate vekirin de, ji mirina karkeran a li Alîagayê heta têkoşîna li dijî wêrankirina ekolojîk gelek mijar hatin rojevê.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Lûtkeya Avhewayê ya Gelan, piştî meşa avhewayê ya cîhanî ku bi tevlêbûna bi hezaran kesên ji çar aliyên cîhanê pêk hat, duh (15ê Mijdarê) dest pê kir. Beşdar, bi dehan standên ku li qada lûtkeyê vekirine balê dikişînin ser wêrankirinên ekolojîk, li dijî polîtîkayên welatên ku piştgiriyê didin sotemeniyên fosîl mafên xwezayê û jiyanê diparêzin.</p>
<p>Di bernameya roja yekem de ji fînansmana avhewayê heta ekokujiyên li Alîagayê, ji qirêjiya plastîk a li Deryaya Spî heta helwesta hevpar a sendîkayan a li dijî krîza avhewayê, gelek çalakî, daxuyaniyên çapemeniyê û pêşkêşî cih girtin.</p>
<a href='/haber/li-cop31e-hefteya-yekem-a-danustandinan-vala-cu-325483' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2026/11/16/li-cop31e-hefteya-yekem-a-danustandinan-vala-cu-1.jpg' alt='“Li COP31ê hefteya yekem a danûstandinan vala çû”' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>“Li COP31ê hefteya yekem a danûstandinan vala çû”</h5>
<div class='date'>16 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Amadekaran diyar kir ku domandina Lûtkeya Avhewayê ya Gelan a ku di sala 2025an de li bajarê Belém ê Brezîlyayê pêk hatibû, li Tirkiyeyê hevdem ligel COP31ê, bi piştgiriya ku tîma li Brezîlyayê daye tîma li Tirkiyeyê pêkan bûye.</p>
<p>Axaftina vekirinê ya lûtkeyê ku bi peyamên spasiyê yên ji bo tîma li Brezîlyayê dest pê kir, ji aliyê Ecehan Balta ve hat kirin:</p>
<blockquote>
<p>"Têkoşîna xwendekarên li Sirbistanê, ya kesên li DYAyê li dijî otorîterbûnê daketine kolanan, ya kesên li Îspanyayê çûne greva giştî, ya kedkarên li Fransayê, ya kesên bi Filistînê re di nava piştevaniyê de ne û ya kesên li çar aliyên cîhanê axa xwe diparêzin; tîne bîra me ku guherîn bi tevgera hevpar a mirovan pêkan e. Em wan silav dikin. Em careke din dibînin; erka dikeve ser milê me ew e ku em girêdanên di navbera van têkoşînan de bibînin û xurt bikin."</p>
</blockquote>
<p><img src="https://static.bianet.org/2026/11/whatsapp-image-2026-11-17-at-08-03-38.jpeg" alt=""></p>
<h2>Bûyera Alîagayê</h2>
<p>Balta bal kişand ser teqîna ku hefteya borî li kargeha hesin û pola ya li Alîagayê pêk hatibû û tê de herî kêm 19 karkeran jiyana xwe ji dest dabû:</p>
<blockquote>
<p>"19 mirovên ku sibehê ji mala xwe derketin û çûn ser kar, yên ku li bendê bû êvarê vegerin, mirin. Tişta ku em jê re dibêjin 'derbasbûna dadperwer' a rastîn jî li vir dest pê dike. Du bijardeyên wekî 'yan nan yan nefes' li me ferz dikin. Em ne neçar in yekê ji van hilbijêrin. Em hem nanê xwe, hem jî nefesa xwe dixwazin."</p>
</blockquote>
<p>Yek ji rûniştinên taybet ên di roja yekem a lûtkeyê de, sernavê “Li dijî wêrankirina ekolojîk mafên xwezayê” hildigirt.</p>
<p>Dema ku parêzerê jîngeh û ekolojiyê yê ji Tirkiyeyê Arif Alî Cangi behsa mafên xwezayê kir, piraniya axaftvanên din jî behsa wêrankirinên ekolojîk ên ku li herêmên cuda yên welêt dijîn, kirin.</p>
<p>Endama Platforma Jîngehê ya Muglayê û Koalîsyona Edaleta Avhewayê, Sekretera Giştî ya Komeleya Polîtîkayên Bajêr Halîme Şamanê bal kişand ser sponsor, piştgirên avhewayê û hevkarên COP31ê û behsa Sinpaşê kir. Axaftvanên din jî diyar kirin ku ew ji wan herêman tên ku şîrketên bi vî rengî bûne sedema wêrankirina ekolojîk û ezmûnên xwe parve kirin.</p>
<a href='/haber/roja-dawi-ya-lutkeya-reberan-325343' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2026/11/12/roja-dawi-ya-lutkeya-reberan.jpg' alt='Roja dawî ya Lûtkeya Rêberan' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Roja dawî ya Lûtkeya Rêberan</h5>
<div class='date'>12 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Pîlotê şer ê teqawîtbûyî Bahadir Altan jî li ser bingeha ezmûna xwe ya pîlotiya şer bal kişand ser girîngiya aştiyê û bang li hemû gelên cîhanê kir ku li dijî projeyên ekokujiyê bi hev re têbikoşin.</p>
<p>Hin axaftvanan behsa pirsgirêkên ku kanên zêran li herêmên wan derdixin kirin, hinan jî bal kişand ser têkoşîna parastina hebûnên avê. Hin axaftvanan hêviyên xwe yên derbarê têkoşînê de parve kirin, lê bêhêvîtiya li ser paşeroja tevgerên civakî li gotinên hinan veda.</p>
<h2>Hirçên cemserê yên govendê digirin, peykerê ku dibêje “azadiya qirêjkirinê”</h2>
<p><img src="https://static.bianet.org/2026/11/whatsapp-image-2026-11-17-at-08-03-54.jpeg" alt=""></p>
<p>Hindistan, Kolombiya, Danîmarka, DYA, Brezîlya, Portekîz, Îtalya… Parêzvanên xwezayê yên ji gelek welatan, di rûniştinên hevdem de ji bo parastina avhewa û xwezayê hatin cem hev. Li korîdoran jî çalakvan wêneyan xêz dikin, fotografan pêşkeş dikin û berhemên hunerî wekî kostûm li xwe dikin.</p>
<p>Li derve, çalakvanên avhewayê yên bi kostûmên hirçên cemserê ku ji Danîmarkayê hatine Antalyayê û li ser navê Orange Plague protestoyê li dar dixin, bi beşdarên navneteweyî re govendê digirin.</p>
<p>Li hundir jî, ji bo protestokirina Serokê DYAyê Donald Trump ê ku ji Peymana Parîsê vekişiyaye û di asta hikûmeta federal de tevlî COP31ê nebûye, minyatürên peykerê ku hatiye nîşandan tên amadekirin.</p>
<a href='/haber/tevi-akreditasyone-ji-capemeni-di-lutkeya-reberan-a-cop31e-de-hat-sinordarkirin-325311' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2026/11/11/lutkeya-reberan-a-cop31e-bi-kriza-akreditasyone-dest-pe-kir.jpg' alt='Tevî akredîtasyonê jî çapemenî di Lûtkeya Rêberan a COP31ê de hat sînordarkirin' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Tevî akredîtasyonê jî çapemenî di Lûtkeya Rêberan a COP31ê de hat sînordarkirin</h5>
<div class='date'>11 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Peykerê Azadiyê yê ku hirçên cemserê anîne Antalyayê, ji meşxela wî her tim dû radibe. Peyker, di destê xwe de pirtûkekê digire ku li ser "Azadiya qirêjkirinê" nivîsî ye.</p>
<p>Ji aliyekî ve çalakvan diyar dikin ku wan kusiyên deryayî yên mezin ên di meşa avhewayê de hildigirtin çawa çêkirine; ji aliyekî din ve jî beşdar wekî çûkan baskên xwe vedikin û dimeşin. Piştre rûniştin ji nû ve dest pê dikin.</p>
<h2>Pirsgirêka plastîkê: Hinek qezenc dikin, hinek jî cefayê dikişîne</h2>
<p>Di rûniştina li ser qirêjiya plastîk a li Deryaya Spî de axaftvanan bal kişand ser pirsgirêkên giran ên ku krîza çopên îthal ên li Çukurovayê derxistine holê.</p>
<p>Koordînatorê Giştî yê Komeleya Bîra Ekolojiyê ya Çukurovayê Umut Özşimşek pirsgirêkên ku ji ber îthalkirina çopê çêdibin wiha anî ziman:</p>
<blockquote>
<p>"Hinek ji vî karî rehetiyê dibîne, qezenc dike lê hinek jî cefayê dikişîne. Dema em ji nêz ve dinêrin ajalan ev yek kişandine. Masîgir dibêjin 'mikroplastîk ji hundirê masiyan derdikeve'. </p>
</blockquote>
<p>Özşimşek diyar kir ku divê bazirganiya çopên îthal bi lezgînî bê qedexekirin û di çarçoveya COPê de planeke çalakiyê bê amadekirin.</p>
<p>Dr. Çagri Gocek ê ji Platforma Tirkiyeya Bêplastîk jî zêdebûna mikroplastîk a di mehên havînê de bi bîr xist. Gocek bang kir ku divê îthalkirina çopên plastîk bên qedexekirin, hilberîna plastîkê bên sînorkirin û plastîkên ku tenê carekê tên bikaranîn bên qedexekirin.</p>

<p>Li gorî nûnerê Greenpeaceê Angelica Carballo Pago, plastîk ne tenê pirsgirêkeeke çopê ye ku di jiyana rojane de li pêşiya me derdikeve, di heman demê de pirsgirêkeke sîstematîk e ku gefê li cîhanê dixwe.</p>
<p>Pagoya ku Lûtkeya Avhewayê ya Gelan dişopand bi bianetê re axivî û ev tişt gotin:</p>
<blockquote>
<p>"Me bihîst ku ev COP31 girîngiyeke mezin dide peyamên derbarê nêzîkatiya sifir çopê de; ez bawer dikim ev gaveke baş e, lê divê ji vê jî wêdetir biçe û em bipirsin ku sifir çop di rastiyê de tê çi wateyê.</p>
<p>Ez hêvî dikim ku di vê COPê de, em bikarin û divê em nîqaş bikin ku pêvajoya dûrketina ji sotemeniyên fosîl divê kêmkirina hilberîna plastîkê jî bihewîne. Weke ku berê jî me diyar kiribû ango şîrketên mezin ên petrolê û pîşesaziya sotemeniya fosîl, plastîkê wekî 'plana xwe ya B' dibînin. Divê em destûrê nedin bijardeyên wekî şewitandina plastîkê. Derbasbûna dadperwer a ji sotemeniyên fosîl divê kêmkirina hilberîna plastîkê bê guman bihewîne."</p>
</blockquote>
<p>Parêzer Ozlem Altiparmak jî got ku pirsgirêka bingehîn a li pêşiya pêşîgirtina li qirêjiya plastîk ne kêmbûna rêziknameya hiqûqî ye. Li gorî Altiparmakê pirsgirêka sereke ew e ku mirov nikare rêziknameyên heyî bixebitîne, çavdêriyeke têrker nake û bikarneanîna mekanîzmayên hiqûqî li hemberî binpêkirinan.</p>
<blockquote>
<p>"Dema ku ez dibêjim parastina Deryaya Spî, ez wekî hiqûqnasek çar tiştên wiha fêm dikim: Yekem, pêşîgirtina li qirêjiya deryayê, duyemîn, anîna rojevê ya binpêkirinên mafên mirovan, sêyemîn, nêrîna li vî warî wekî tevahiyeke ekolojîk, çaremîn jî divê em wekî edaleta civakî binirxînin. Gelo çima ji bo Deryaya Spî pêdiviya me bi rêziknameyeke taybet heye?"</p>
</blockquote>
<ul>
<li>
<div class="box-1">
<h2>Belgeya helwesta hevpar a sendîkayan</h2>
<p>Sendîkayên Basın-İş, Tumka-İş û Dev Yapi-İş ên girêdayî DÎSKê jî di Lûtkeya Avhewayê ya Gelan de belgeya xwe ya helwesta hevpar a derbarê krîza avhewayê de eşkere kirin.</p>
<p>Sendîkayan di belgeyê de daxwazên ji bo derbasbûna dadperwer ango adîl wiha rêz kirin:</p>
<ul>
<li>
<p>Tevlêbûna karker û sendîkayan a di pêvajoyên biryargirtinê de û pêkanîna derbasbûna dadperwer bi vê tevlêbûnê re,</p>
</li>
<li>
<p>Dabînkirina ewlehiya îstihdamê, Divê karên nû yên kesk bi sendîka û kadro be,</p>
</li>
<li>
<p>Naskirina rîskên nû yên tenduristiya karkeran û ewlehiya kar (ÎSÎG),</p>
</li>
<li>
<p>Diyarkirina armancên berbiçav û kotayan ji bo zêdekirina îstihdama jinan di karên nû yên kesk de,</p>
</li>
<li>
<p>Pêkanîna polîtîkayên derbasbûna dadperwer ên ku li ser aştî, mafê jiyanê û edaleta civakî ava bûne.</p>
</li>
</ul>
</div>
</li>
</ul>
<p>Sendîkayan her wiha soz dan ku ew ê di nava xwe de komxebat an komîteya xebatê ya derbasbûna dadperwer ava bikin.</p>

<p>Sendîkayên ku dan xuyakirin ku ew ê derbasbûna dadperwer têxin nav peymanên kar ên komî, ragihandin ku ew ê vê pêvajoyê bi sernavên ewlehiya kar, mûçe, perwerde, tenduristiya karkeran û ewlehiya kar (ÎSÎG), parastina civakî,wekheviya zayendî û nûnertiya sendîkayî re bi hev re bigirin dest.</p>
<p>(CA/AY)</p>
<p><br><br></p>]]></content:encoded><pubDate>Tue, 17 Nov 2026 12:00:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Li dijî Sozcuyê operasyon hat kirin: Polîsan bi ser rojnameyê de girt û qeyûm hat tayînkirin]]></title><link>https://bianet.org/haber/li-diji-sozcuye-operasyon-hat-kirin-polisan-bi-ser-rojnameye-de-girt-u-qeyum-hat-tayinkirin-325491</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/17/sozcuyu-polis-operasyon-yapti-ve-kayyim-atandi.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/li-diji-sozcuye-operasyon-hat-kirin-polisan-bi-ser-rojnameye-de-girt-u-qeyum-hat-tayinkirin-325491</guid><description><![CDATA[Parêzerê Koma Medyayê ya Sozcuyê Ersan Barkin: "Li ser fermana Serdozgeriya Komarê ya Stenbolê, li Koma Sozcûyê lêgerîn tê kirin. Sedema vê jî dosyeyeke kevn e ku Dadgeha Bilind berê ew betal kiribû, ti neqanûnî tê de nedîtibû û erê kiribû ku ti sûc tê de nîne. Biryara qeyûm ji bo niha tenê Sozcu TV û malpera sozcu.com.tr'yê li xwe digire."]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Piştî Halk TVyê, vê sibehê jî polîs çû ser Sozcuyê. Operasyon li dijî rojnameyê hate lidarxistin ku yek ji dezgehên medyayê yên herî çalak û berbelav yên Tirkiyeyê ye. Polîsan li avahiya Sozcuyê ya li Leventê lêgerîn kir.</p>
<p>Li gorî agahiyên destpêkê, Seroka Desteya Rêveber a Sozcuyê Funda Tuncer Sidali û Rêveberê Giştî yê berê Asim Akgûl hatine desteserkirin.</p>
<p>TMSFê ragihand ku ji bo Sozcu TV û <a href="http://sozcu.com.tr/" target="_blank" rel="noopener">sozcu.com.tr</a>'yê qeyûm hatiye tayînkirin.</p>
<p>Nivîskarê rojnameyê Îsmail Saymaz di daxuyaniya xwe ya li ser hesabê xwe yê medyaya civakî de ev tişt gotin: </p>
<blockquote>
<p>"Polîs hatin avahiya televizyonê, li hundir lêgerîn tê kirin. Seroka Desteya Rêveber Funda Tuncer Sidali desteser kirin. Hat ragihandin ku TMSFyê ji bo kanalê qeyûm tayîn kiriye."</p>
</blockquote>
<p>Parêzerê Koma Medyayê ya Sozcuyê Ersan Barkin ê ku çavdêriya lêgerîna li kanalê dike, di daxuyaniya xwe de ev agahî dan:</p>
<blockquote>
<p> "Li ser fermana Serdozgeriya Komarê ya Stenbolê, li Koma Sozcûyê lêgerîn tê kirin. Sedema vê jî dosyeyeke kevn e ku Dadgeha Bilind berê ew betal kiribû, ti neqanûnî tê de nedîtibû û erê kiribû ku ti sûc tê de nîne. Biryara qeyûm ji bo niha tenê Sozcu TV û malpera sozcu.com.tr'yê li xwe digire."</p>
</blockquote>
<p>Ji aliyê din ve qeyûm dest danî ser weşana kanalê. Bernameya nûçeyan nayê weşandin.</p>
<h2>Ozel: Tehamula wan nemaye</h2>
<p>Berteka destpêkê ji Serokê Giştî yê Partiya NÛ Ozgur Ozel hat. Ozel di daxuyaniya xwe ya li ser hesabê xwe yê medyaya civakî de wiha got:</p>
<blockquote>
<p>"Piştî Halk TVyê niha jî li ber deriyê Sozcu TVyê polîs hene, qeyûm heye. Êdî li hember rexneya herî biçûk, bihîstina rastiyeke tenê jî tehamula wan nemaye. Hatine dorpêçkirin, di heriyê de noq bûne. Ji ber vê yekê hewl didin çi û kî ji wan nebe bifetisînin. Ji bo kursiyekê welat anîn vî halî, xwelî li serê wan be. Lê em ê ne bêdeng bimînin, ne bitirsin û ne jî teslîm bibin."</p>
</blockquote>
<p>Ozel wiha berdewam kir: "Hûn ê tu carî nikaribin rê li ber bilindbûna dengê vî gelî, bihîstina serhildana wî û dengvedana hawara wî bigirin. Em ê teqez rêyekê bibînin. Heke em teslîmî van dîktatorên sexte bibin, heke em vî gelî teslîmî destên wan bikin, bila dilê me bisekine."</p>
<h2>Dervişoglu: Dengê heqîqetê dê neyê birîn</h2>
<p>Serokê ÎYÎ Partiyê Musavat Dervişoglu jî nerazîbûna xwe ya li dijî operasyona polîsan, li ser hesabê xwe yê medyaya civakî bi peyamekê anî ziman. Peyama Dervişoğlu wiha ye:</p>
<blockquote>
<p>"Operasyona li dijî Sozcu TVyê û hewldana desteserkirina fiîlî, çi hincet jê re bê nîşandan bila bê nîşandan; derbeyeke eşkere ye ku li dijî demokrasî, hiqûq, hesta edaletê û azadiya wergirtina nûçeyan a gel hatiye kirin. Tirkiye dê biaxive û dengê heqîqetê dê neyê birîn!"</p>
</blockquote>
<p>(HA/AY)</p>


<p><br><br></p>]]></content:encoded><pubDate>Tue, 17 Nov 2026 09:11:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[“Li COP31ê hefteya yekem a danûstandinan vala çû”]]></title><link>https://bianet.org/haber/li-cop31e-hefteya-yekem-a-danustandinan-vala-cu-325483</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/16/li-cop31e-hefteya-yekem-a-danustandinan-vala-cu-1.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/li-cop31e-hefteya-yekem-a-danustandinan-vala-cu-325483</guid><description><![CDATA[Ji Tora Çalakiya Avhewayê ya Navneteweyî Jacobo Ocharan, diyar kir ku biryara banî ya ku Tirkiye piştgiriya wê dike wekî amûreke belavkirina balê tê bikaranîn û got ku heta di fînansmana avhewayê û mekanîzmaya derbasbûna dadperwer de pêşketineke berbiçav çênebe, lûtke nikare serkeftî bê hesibandin.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Hefteya duyem û dawî ya COP31ê îro li Antalyayê dest pê kir. Li Antalyayê di dawiya hefteyê de du meş ji aliyê Lûtkeya Avhewayê ya Gelan û Foruma Edaletê ya Avhewayê ve hat li dar xistin.</p>
<p>Berpirsê Stratejiyên Polîtîk ê Tora Çalakiya Avhewayê ya Navneteweyî (CAN International) Jacobo Ocharan, diyar kir ku hefteya yekem a danûstandinan vala çûye û dibêje ku biryara banî (cover decision) ya ku Tirkiye ji bo serkeftina COPê girîngiya wê nîşan dide, berevajî vê yekê, faktoreke ku balê belav dike ye.</p>
<a href='/haber/roja-dawi-ya-lutkeya-reberan-325343' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2026/11/12/roja-dawi-ya-lutkeya-reberan.jpg' alt='Roja dawî ya Lûtkeya Rêberan' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Roja dawî ya Lûtkeya Rêberan</h5>
<div class='date'>12 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Jacobo Ocharan dibêje: “Em difikirin ku hefteya yekem a COPê vala çûye ji ber ku em heta niha di metnên reşnivîsê yên danûstandinan de gelek astengiyan dibînin. Di demeke ku em li her derê bandorên tirsnak ên krîza avhewayê dibînin de, gotina ‘Dema me ya du hefteyan heye, ka em binêrin gelo em ê di hefteya duyem de karekî baştir bikin an na?’ ne nêzîkatiyeke rast e.”</p>
<p>Li gorî Ocharan, heke di mijarên Mekanîzmaya Derbasbûna Dadperwer an jî bi navê ku di civaka sivîl de tê bikaranîn BAM (Mekanîzmaya Belém-Antalyayê) û soza fînansmana avhewayê de pêşketin çênebe, gelekî zehmet e ku behsa serkeftina COPê bê kirin.</p>
<a href='/haber/tora-avhewaye-di-plana-enerjiya-neteweyi-de-sotemeniya-fosil-u-nukleeri-heye-325171' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/haber/2026/11/06/iklim-agi-milli-enerji-planinda-fosil-yakit-ve-nukleer-var.png' alt='Tora Avhewayê: Di plana enerjiya neteweyî de sotemeniya fosîl û nûkleerî heye' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Tora Avhewayê: Di plana enerjiya neteweyî de sotemeniya fosîl û nûkleerî heye</h5>
<div class='date'>6 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Ocharan dibêje: “Ev her du biryar par hatibûn girtin û ji aliyê tîmên diyarkirî yên danûstandinan ve ev demeke dirêj bû dihatin gotûbêjkirin” û wiha berdewam dike:</p>
<blockquote>
<p>“Em hêvî dikin ku çareserî û biryarên baş derxin holê ku ji bo mirov, civak û karkeran derbasbûneke dadperwer misoger bikin û derfetê bidin me ku em ji aboriyên îro yên sotemeniyên fosîl dûr bikevin. Em hêvî dikin ku li ser van armancan bingehekê, sozekê bi dest bixin. Ji xwe ev soz (salane 120 milyar dolar) jî tenê ji sedî 30ê rêjeyê ku ji bo fînansmana guncandinê pêwîst e pêk tîne û bi awayekî eşkere têrê nake.”</p>
</blockquote>
<h2>“Kesên ku biryara banî wekî amûreke belavkirina balê bi kar tînin hene”</h2>
<p>Ocharan derbarê biryara banî ya ku Tirkiye jî li pişt disekine de van tiştan dibêje:</p>
<blockquote>
<p>“Em temaşe dikin ku alî ber bi vê ‘biryara banî’ ya ku em hê jî nizanin armanca wê çi ye ve tên kaşkirin; bo nimûne, em dibînin ku şandeyên ji welatên biçûktir tên û hejmara wan kêm e, heta heman kesên ku divê bikevin heman odeyan jî nikarin werin cem hev. Her wiha şandeyên mezin hene ku stratejiyên xwe bi cih tînin û biryara banî wekî amûreke belavkirina balê bi kar tînin.”</p>
</blockquote>
<p>Ocharan destnîşan kir ku li pêşiya fînansmana avhewayê ya ku di danûstandinên li Antalyayê de hêviya herî mezin a welatên di pêşketinê de ye, welatên dewlemend disekinin û diyar kir ku li gorî raporên NYyê rêjeya pêwîst 400 milyar dolar e, lê tevî vê yekê jî biryareke 120 milyar dolarî dikare wekî destpêkeke baş bê hesibandin.</p>
<a href='/haber/tevi-akreditasyone-ji-capemeni-di-lutkeya-reberan-a-cop31e-de-hat-sinordarkirin-325311' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2026/11/11/lutkeya-reberan-a-cop31e-bi-kriza-akreditasyone-dest-pe-kir.jpg' alt='Tevî akredîtasyonê jî çapemenî di Lûtkeya Rêberan a COP31ê de hat sînordarkirin' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Tevî akredîtasyonê jî çapemenî di Lûtkeya Rêberan a COP31ê de hat sînordarkirin</h5>
<div class='date'>11 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<h2>“Piştgirî ne bes in”</h2>
<p>Ocharan her wiha difikire ku di mijara derbasbûna dadperwer ango adîl de, di bin banê Peymana Çarçove ya Guherîna Avhewayê ya NYyê (UNFCCC) de pêwîstî bi avakirina mekanîzmayekê heye ku destpêşxerî û kapasîteyên cuda bîne cem hev.</p>
<p>Ocharan got:</p>
<blockquote>
<p>“Ji bo sektora kanên madenê ya ku ji derxistina komirê dûr dikeve an jî ji bo sektorên cuda û cureyên cuda yên karkeran piştgirî hene, lê ev têrê nakin, ji ber ku ji hev qut in.” </p>
</blockquote>
<p>Li gorî Ocharan, pêwîstî bi mekanîzmayekê heye ku diyar bike ka kîjan qad nehatine vegirtin, balê bikişîne ser kesên ku pêdiviya wan bi alîkariyê heye û ne ku fonê bide, lê derfeta gihîştina fonan bide civakan.</p>
<div class="box-1">
<h3>Di reşnivîsa biryara banî de lihevkirin nîne</h3>
<p>Reşnivîsa biryara banî ya ku Serokatiya COP31ê di 16ê Mijdarê de eşkere kir, li ser bingeha nêrînên ku welatan di danûstandinan de anîne ziman û pêşniyarên nivîskî yên ku pêşkêş kirine hat amadekirin. Metna ku hê lihevkirin li ser çênebûye, pêşniyarên ku hin welat piştgiriyê nadin wan jî dihewîne.</p>
<p>Serokatî diyar dike ku reşnivîs lihevkirinekê nîşan nade û armanc dike ku ji danûstandinan re bingehekê ava bike. Hemû mijar, di nav de ka dê kîjan madeyan di metnê de bimînin jî, ji danûstandinê re vekirî ne. Ji bo biryara dawî pêwîst e alî li hev bikin.</p>
<p>Di belgeyê de hin ji pêşniyarên ku welatan derbarê biryara banî de anîne ziman ev in:</p>
<ul>
<li>
<p>Dûrketina ji sotemeniyên fosîl di sîstemên enerjiyê de û rakirina alîkariyên darayî (subvansiyon) yên bêkêr ên ji bo sotemeniyên fosîl.</p>
</li>
<li>
<p>Pêşketina ber bi derxistina fînansmana avhewayê ya salane bo 1,3 trîlyon dolarî û lezkirina gihîştina armanca 300 milyar dolarî.</p>
</li>
<li>
<p>Heta sala 2035an herî kêm sê qat zêdekirina fînansmana ku ji bo guncandina bi guherîna avhewayê re tê peydakirin.</p>
</li>
<li>
<p>Heta sala 2035an bilindkirina rêjeya elektrîfîkasyona cîhanî bo ji sedî 35an; zêdekirina veberhênanên enerjiya nûjenbar, karîgeriya enerjiyê, torên elektrîkê û depokirinê.</p>
</li>
<li>
<p>Sînordarkirina mezinahî û dema derbasbûna zêdebûna germahiya cîhanî ya ji 1,5 pileyan.</p>
</li>
<li>
<p>Bicihanîna berpirsiyariyên fînansmana avhewayê ji aliyê welatên pêşketî ve û pêşengiya wan di kêmkirina emîsyonan de.</p>
</li>
</ul>
</div>
<p>(ÖG/VC/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Mon, 16 Nov 2026 17:02:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Rapora Komeleya Dema Jinan: “Gihîştina mafan a bi zimanê dayikê ne îmtiyazek e, mafek e”]]></title><link>https://bianet.org/haber/rapora-komeleya-dema-jinan-gihistina-mafan-a-bi-zimane-dayike-ne-imtiyazek-e-mafek-e-325478</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/16/rapora-komeleya-dema-jinan-gihistina-mafan-a-bi-zimane-dayike-ne-imtiyazek-e-mafek-e-1.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/rapora-komeleya-dema-jinan-gihistina-mafan-a-bi-zimane-dayike-ne-imtiyazek-e-mafek-e-325478</guid><description><![CDATA[Komeleya Dema Jinan dê danasîna rapora xwe ya bi navê “Rapora Şopandina Gihîştina bi Zimanê Dayikê bo Xizmetên Têkoşîna li Dijî Tundiya li Ser Jinan ên Rêveberiyên Herêmî yên Stenbolê” di Sêşema 17ê Mijdara 2026an, saet 12.00–14.00an de li Bilim Beyoglu, Taksimê bike.  Komele li benda beşdaran e.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Rapora bi navê “Rapora Şopandina Gihîştina bi Zimanê Dayikê bo Xizmetên Têkoşîna li Dijî Tundiya li Ser Jinan ên Rêveberiyên Herêmî yên Stenbolê” a Komeleya Dema Jinan dê were aşkerekirin.</p>
<blockquote class="twitter-tweet">
<p dir="ltr" lang="ro">Gihîştina mafan bi zimanê dayikê ne îmtiyazek e, mafek e. Ji bo ku jin li hemberî tundiyê bigihîjin mekanîzmayên piştgiriyê, divê ev xizmet bersiva hewcedariyên wan bidin û ji bo her kesî têgihiştbar û gihîştbar bin. Li ser bingeha vê hewcedariyê ya ku me di xebatên xwe yên li qadê de dît, me wekî Komeleya Dema Jinan, bi piştgiriya European Endowment for Democracy (EED), rapora bi navê “Rapora Şopandina Gihîştina bi Zimanê Dayikê bo Xizmetên Têkoşîna li Dijî Tundiya li Ser Jinan ên Rêveberiyên Herêmî yên Stenbolê” amade kir. Em ji bo danasîna vê raporê di civînekê de li hev dicivin. 📆 17 Mijdar 2026, Sêşem 🕛 12.00–14.00 📍 Bilim Beyoğlu, Taksim (Derketina Metroyê ya Şişhane)</p>
— Kadın Zamanı Derneği (@kadinzamanider) <a href="https://x.com/kadinzamanider/status/2120803094690701762?ref_src=twsrc%5Etfw" target="_blank" rel="nofollow noopener">November 12, 2026</a></blockquote>
<p>Komeleya Dema Jinan di daxuyaniya danasîna raporê de destnîşan kiriye û weha gotiye:</p>
<blockquote>
<p>Gihîştina mafan bi zimanê dayikê ne îmtiyazek e, mafek e.</p>
<p>Ji bo ku jin li hemberî tundiyê bigihîjin mekanîzmayên piştgiriyê, divê ev xizmet bersiva hewcedariyên wan bidin û ji bo her kesî têgihiştbar û gihîştbar bin.</p>
<p>Li ser bingeha vê hewcedariyê ya ku me di xebatên xwe yên li qadê de dît, me wekî Komeleya Dema Jinan, bi piştgiriya European Endowment for Democracy (EED), rapora bi navê 'Rapora Şopandina Gihîştina bi Zimanê Dayikê bo Xizmetên Têkoşîna li Dijî Tundiya li Ser Jinan ên Rêveberiyên Herêmî yên Stenbolê' amade kir.</p>
</blockquote>
<h2>Dem û navnîşan</h2>
<p>📆 17 Mijdar 2026, Sêşem</p>
<p>🕛 12.00–14.00</p>
<p>📍 Bilim Beyoğlu, Taksim (Derketina Metroyê ya Şişhane)</p>
<p>(AY)</p><script async="" src="https://platform.twitter.com/widgets.js" charset="utf-8"></script>]]></content:encoded><pubDate>Mon, 16 Nov 2026 15:44:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Hişkesalî, xizanî, zewaca di temenê zarokatiyê de: Qeyrana avhewayê çawa bandorê li zarokên keç dike?]]></title><link>https://bianet.org/haber/hiskesali-xizani-zewaca-di-temene-zarokatiye-de-qeyrana-avhewaye-cawa-bandore-li-zaroken-kec-dike-325475</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/16/hiskesali-xizani-zewaca-di-temene-zarokatiye-de-qeyrana-avhewaye-cawa-bandore-li-zaroken-kec-dike.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/hiskesali-xizani-zewaca-di-temene-zarokatiye-de-qeyrana-avhewaye-cawa-bandore-li-zaroken-kec-dike-325475</guid><description><![CDATA[Lêkolîna Plan Internationalê, bandorên piralî yên karesatên avhewayê yên li ser jiyana zarokên keç derxist holê. Ji Save the Childrenê, Shruti Agarwalê di nirxandina xwe ya ji bo bianetê de xwest ku mafên perwerde, tenduristî û parastinê yên zarokan li navenda polîtîkayên avhewayê bên bicihkirin.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Bandorên qeyrana avhewayê yên ji ber mirovan derdikeve yên wekî lehî, hişkesalî û germahiya zêde, ne tenê derfetên sitargeh û perwerdeyê, di heman demê de tenduristî û ewlehiya zarokên keç jî dixe bin gefê. Jiholêrabûna çavkaniyên debarê yên malbatan û qutbûna xizmetguzariyên bingehîn, newekheviyên heyî yên zayenda civakî kûrtir dike.</p>
<p>Rapora Rewşa Zarokên Keç ên Cîhanê ya 2026an (Change Her Forecast) a Plan Internationalê, bandorên krîza avhewayê yên li ser mafên tenduristiya zayendî û tenduristiya hilberînê yên zarokên keç û jinên ciwan derxist holê.</p>

<p>Di lêkolîna ku bi 5 hezar zarokên keç û jinên ciwan ên di navbera 15 û 24 salî de li Bangladeş, Kenya, Perû, Senegal û Zîmbabweyê re hatiye kirin de, ji sedî 90ê beşdaran diyar kirine ku bûyerên avhewayê li ser debar, tenduristî û mercên jiyana malbatên wan zextake mezin çêdikin.</p>
<p>Di çarçoveya lêkolînê de bi 139 kesan re hevdîtinên berfireh hatin kirin; her wiha daneyên avhewa û tenduristiyê yên nêzîkî 30 salî yên ji 52 welatan hatin lêkolînkirin.</p>
<p style="text-align: center;"><img src="https://static.bianet.org/2026/11/nal3.jpg" alt=""><sup><em>Fotograf: Plan International</em></sup></p>
<h2>Hişkesalî rîska zewaca di temenê zarokatiyê de zêde dike</h2>
<p>Ji sedî 36ê beşdaran piştî bûyerên avhewayê yên ku pê re rû bi rû mane, dîtine ku li derdora wan hejmara zarokên keçên ku beriya 18 saliya xwe dizewicin, zêde bûne.</p>
<p>Analîza daneyên raporê ya ku 52 welatan li xwe digire, nîşan da ku hişkesaliya demdirêj bandorê li zewaca di temenê zarokatiyê de dike û pêwendiya wan bi hev re heye.</p>
<div class="box-14">
<p>Li gorî raporê, bûyera avhewayê bi tena serê xwe nabe sedema zewaca di temenê zarokatiyê de. Lê belê bandora hişkesaliyê ya li ser berhemên çandiniyê û ajeldariyê, windakirina dahata malbatan û giranbûna xizaniyê, bi newekheviyên heyî yên zayenda civakî re dibe yek û rîska zewicandina zarokên keç mezin dike.</p>
<p>Galgaloya 22 salî ya ji Kenyayê, weha behsa bandora windakirina çavkaniyên aborî yên malbata xwe ya li ser jiyana xwe kir:</p>
<blockquote>
<p>“Ji ber ku tu ajelên bavê min ên ku bifiroşe nemabûn, ez hatim zewicandin; ji ber vê yekê ez nikarîbûm biçim zanîngehê.”</p>
</blockquote>
</div>
<p>Şêwirmenda Bilind a Fînansmana Avhewayê û Aboriyên Berdewam a Save the Childrenê Shruti Agarwalê, di nirxandina xwe ya ji bo bianetê de got ku krîza avhewayê gefên heyî yên ku zarok pê re rû bi rû ne, girantir dike.</p>
<p>Li gorî daneyên Save the Childrenê yên ku Agarwalê parve kirin, tê payîn ku hejmara zarokên keç ên ku rîska rûbirûbûna bi gefa dualî ya ji krîza avhewayê û zewaca di temenê zarokatiyê de pir zêde ye, beriya sala 2050î bi rêjeya ji sêyan yek zêde bibe.</p>
<h2>Ji sedî 84ê kesên ku ji hişkesaliyê bandor bûne: Gihîştina jinên ciwan a bo xizmetên tenduristiyê zehmet bûye</h2>
<p>Ji sedî 33ê beşdarên lêkolînê ragihand ku piştî bûyerên avhewayê li derdora wan ducaniyên bêplan zêde bûne. Ji sedî 11an jî got ku wan bi xwe jî ducaniyeke bêplan derbas kirine.</p>
<p>Astengiyên di gihîştina xizmetên tenduristiyê de jî di nav encamên derketine pêş ên raporê de ne.</p>
<p>Ji sedî 76ê beşdaran diyar kir ku li derdora wan hejmara zarokên keç û jinên ciwan ên ku di gihîştina bi kêmanî yek ji xizmetên tenduristiya zayendî û hilberînê de zehmetiyê dikişînin, zêde bûye. Di nav kesên ku ji hişkesaliyê bandor bûne de ev rêje derket ji sedî 84an.</p>
<p>Ji sedî 68ê beşdaran jî ragihand ku ew bi xwe di gihîştina van xizmetan de rastî pirsgirêkan hatine.</p>
<h2>Rîska tundkarî û kedmêjiyê</h2>
<p>Ji sedî 28ê beşdarên lêkolînê, piştî bûyera avhewayê ya ku pê re rû bi rû mane, di tundiya li ser bingeha zayenda civakî de zêdebûn dîtine.</p>
<p>Ji sedî 66ê kesên ku diyar kirine tundî zêde bûye, anîne ziman ku zêdebûna kedmêjiya zayendî jî bandor li vê yekê kiriye.</p>
<p>Li gorî raporê, koçberiya piştî karesatan, qadên sitarê yên demkî yên qerebalix û qutbûna di xizmetên parastinê de, zarokên keç li hember tundî û kedmêjiyê bêtir di bin rîskê de dihêlin.</p>
<h2>Rîska zarokên keç ên ku ji perwerdeyê dikevin du qat zêde dibe</h2>
<p>Encameke din a lêkolînê jî rola parêzvan a perwerdeyê nîşan dide.</p>
<p>Derfeta ku zarokên keç û jinên ciwan ên perwerdeya wan qut bûye beriya 18 saliya xwe bizewicin an jî ducaniyeke bêplan bijîn, li gorî yên ku perwerdeya xwe didomînin du qat zêdetir e.</p>
<p>Agarwalê diyar kir ku ji ber zirarên lehî û bahozan ên li dibistanan, zarok di fêrbûnê de windahiyan dijîn û rîska terikandina dibistanê zêde dibe û got: “Ji bo zarokên keç ev rîsk bilindtir e.”</p>
<h2>“Krîza avhewayê krîza mafên zarokan e”</h2>
<p>Agarwalê teqez kir ku krîza avhewayê dikare li ser pêşketin û aramiya zarokan encamên ku tevahiya jiyanê bidomin û carinan jî veger ji wan nîn e, derxe holê:</p>
<blockquote>
<p>“Krîza avhewayê krîza mafên zarokan e. Zarok, ji ber taybetmendiyên xwe yên fîzyolojîk û geşedanî yên taybet, li hember rîskên ku krîza avhewayê derdixe holê, asteke cuda û bilindtir a lawaziyê nîşan didin. Lê belê yên ku herî kêm bûne sedema derketina vê krîzê ew in; deng û ezmûnên wan jî piraniya caran nayên bihîstin.”</p>
</blockquote>
<p>Li gorî Agarwalê, zarokên keç, zarokên astengdar, zarokên ji gelên herêmî û zarokên ku ji ber pevçûnan ji cih û warên xwe bûne, bi awayekî nehevseng ji krîza avhewayê bandor dibin.</p>
<p>Daneyên Save the Childrenê nîşan didin ku li cîhanê 774 milyon zarok bi gefa dualî ya ji rîska bilind a avhewayê û xizaniya giran re rû bi rû ne.</p>
<p style="text-align: center;"><img src="https://static.bianet.org/2026/11/nal1.jpg" alt=""><sup><em>Fotograf: UNİCEF</em></sup></p>
<h2>Divê zarok beşdarî polîtîkayên avhewayê bibin</h2>
<p>Plan International dixwaze ku di dema karesatên avhewayê de perwerdeya zarokên keç bêyî were qutkirin divê berdewam bike, têkoşîna li dijî zewaca di temenê zarokatiyê de divê bê xurtkirin û çavkanî ji bo xizmetên tenduristiya zayendî û tenduristiya hilberînê bên veqetandin.</p>
<p>Agarwalê jî diyar kir ku xizmetên perwerde, tenduristî, xwarin, ava paqij û parastina zarokan di polîtîkayên avhewayê de bi têra xwe nayên berçavgirtin û got ku divê di dema karesatan de berdewamiya van xizmetan bê misogerkirin.</p>
<p style="text-align: center;"><img src="https://static.bianet.org/2026/11/nal.jpg" alt=""><sup><em>Fotograf: Peter Caton / Plan International</em></sup></p>
<p>Agarwalê destnîşan kir ku divê zarok beşdarî avakirina polîtîkayên avhewayê jî bibin û got:</p>
<blockquote>
<p>“Zarok di pozîsyona herî baş de ne ku rîskên ku îhtîmala wan a bandorkirina li ser wan herî zêde ye diyar bikin û ji bo kêmkirina van rîskan tedbîrên berbiçav û guncaw bi hev re pêş bixin.”</p>
</blockquote>
<p>Li gorî Agarwalê, divê rêveberiyên herêmî di planên çalakiyê de ku li dijî pêlên germahiyê û rîskên din ên avhewayê amade bikin, tevlêbûna zarok, malbat, dibistan, xebatkarên tenduristiyê û rêxistinên mafên zarokan misoger bikin.</p>
<div class="box-4">Ev nûçe bi piştgiriya aborî ya Nûnertiya Tirkiyeyê ya Komeleya Heinrich Böll Stiftung (HBSD) hatiye amadekirin. Ji naverokên nûçeyan tenê Weqfa Ragihandinê ya IPSê / bianet berpirsiyar e. Naverokên nuçeyan nêrînên HBSDyê nîşan nade.</div>
<p>(NÖ/CA/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Mon, 16 Nov 2026 14:30:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Pinar Selekê Xelata Tucholsky diyarî Çîğdem Mater û Werîşe Muradiyê kir]]></title><link>https://bianet.org/haber/pinar-seleke-xelata-tucholsky-diyari-cigdem-mater-u-werise-muradiye-kir-325468</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/16/pinar-selek-tucholsky-odulunu-cigdem-mater-ve-varise-moradiye-adadi.png'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/pinar-seleke-xelata-tucholsky-diyari-cigdem-mater-u-werise-muradiye-kir-325468</guid><description><![CDATA[PENa Swêdê Xelata Tucholsky da nivîskar û civaknas Pinar Selekê. Selekê di axaftina xwe ya li merasîmê derbarê şer, mîlîtarîzm û piştgiriyê de nirxandin kirin. Selekê got: “Em ne bêçare ne. Em biçûk in, nazik in û girêdayî hev in. Û em berdewamiya vê çîrokê dinivîsin.”]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>PENa Swêdê Xelata Tucholsky ya îsal da nivîskar û civaknas Pinar Selekê. Xelat, di merasîma ku di çarçoveya 15ê Mijdarê Roja Nivîskarên di Girtîgêhê de ne hat lidarxistin de, ji aliyê Wezîra Çandê ya Swêdê Parisa Liljestrandê ve hat pêşkêşkirin.</p>
<p>Selekê xelata xwe diyarî rojnameger û sînemager Çîgdem Mater a ku di Doza Geziyê de 18 sal cezayê girtîgehê lê hatiye birîn û ji Nîsana 2022yan ve di girtîgehê de ye, û femînîst û parêzvana mafên mirovan a Kurd Werîşe Muradî ya ku li Îranê cezayê darvekirinê lê hatiye birîn, kir.</p>

<h2>“Ez vê xelatê diyarî du jinên afirîner ên girtî dikim”</h2>
<p>Selekê di destpêka axaftina xwe de bal kişand ser mîrateya ramanî ya Kurt Tucholsky û got: “Spas dikim ku we ronahiya Kurt Tucholsky yê xoşewîst emanetî min kir. Ev ronahî ji ezmûneke bihêz derket holê: Xweseriya ramanê a li hember faşîzmê û berxwedana bêtawîz a li dijî şer.”</p>
<p>Selekê weha got:</p>
<blockquote>
<p>“Ji ber ku afirandin, avakirina qadeke wisa ye ku hovîtî nikare bigihîjê. Pirtûkek, fîlmek, stranek, nameyeke ku ji hucreyeke girtîgehê hatiye nivîsandin: Her yek ji van qadeke azadiyê ye ku leşker lê nînin. Hin jin van qadan li pişt dîwaran ava dikin.”</p>
</blockquote>
<p>Selekê derbarê jinên ku xelata xwe diyarî wan kiriye de jî wiha got:</p>
<blockquote>
<p>“Îro 15ê Mijdarê ye, Roja Nivîskarên Girtî ye. Îşev, di vê salonê de ez rûyê xwe dizivirînim kursiyên vala. Û ez vê xelatê diyarî du jinan, du jinên afirîner ên girtî dikim. Diyarî Çîgdem Mater a ku ji sala 2022yan ve li Tirkiyeyê di girtîgehê de tê girtin. 18 sal cezayê girtîgehê lê hat birîn. Tevî ku ji girtîgehekê bo girtîgeheke din tê neqilkirin jî hêza xwe diparêze û beriya demeke kurt pirtûka xwe ya yekem weşand. Diyarî femînîst û parêzvana mafên mirovan a Kurd Werîşe Muradî ya ku li Îranê di girtîgehê de tê girtin û cezayê darvekirinê lê hatiye birîn.”</p>
</blockquote>
<p>Selekê di axaftina xwe de bal kişand ser aliyên aborî û siyasî yên mîlîtarîzmê, newekheviyên ku kûrtir dibin û krîmînalîzekirina mirovên ku neçar mane koç bikin a bi rêya polîtîkayên sînorî.</p>
<p>Selekê tekezî li ser girîngiya piştgiriyê kir û xwe jî wekî parçeyek ji vê tora piştgiriyê pênase kir.</p>
<p>Selekê axaftina xwe bi van gotinan bi dawî kir: “Em ne bêçare ne. Em biçûk in, nazik in û girêdayî hev in. Û em berdewamiya vê çîrokê dinivîsin.”</p>

<h2>Xebatên Selekê û pêvajoya darizandina wê</h2>
<p>Xelata îsal, ji ber “dilsoziya wê ya kûr a li hember mafên jin û kêmîneyên li Tirkiyeyê û parastina wê ya biryardar a prensîbên akademîk” pêşkêşî Pinar Selekê hat kirin.</p>
<p>Xebatên sosyolojîk yên Selekê, tevî Ermen û Kurdên li Tirkiyeyê,  rewşa jin, xizan, zarok û LGBTİ+yan jî li xwe digirin.</p>
<p>Selek a ku di Tîrmeha 1998an de li Stenbolê hat desteserkirin û piştre hat girtin, zêdetirî du salan di girtîgehê de ma. Di dema desteserkirinê de dest danîn ser materyalên wê yên lêkolînê ku tomarên deng û têbîniyên hevdîtinan jî di nav de bûn û ew hatin tunekirin.</p>

<p>Selek di sala 2009an de ji Tirkiyeyê derket û li Berlînê bi cih bû û di çarçoveya Bernameya Nivîskarên li Sirgûnê (Writers in Exile) ya PENê de bûrs wergirt. Piştre koçî bajarê Strazbûrgê yê Fransayê kir.</p>
<p>Derbarê Selekê de ku di salên 2006, 2008, 2011 û 2014an de çar caran ji hemû sûcdariyên li ser wê beraet kiribû, piştî her biryara beraetê biryara ji nû ve darizandinê hat dayîn.</p>
<h2>Merasîma xelatdayînê</h2>
<p>Di merasîmê de Selekê di hevpeyvîna ku bi rojnameger û nivîskar Katarina Bjärvall re pêk anî de behsa lêkolînên xwe û rewşa li Tirkiyeyê kir. Lîstikvan Lena Endreyê metnên Selekê yên ku di demên dawî de hatine wergerandin, xwendin.</p>
<p>Serokê PENa Swêdê Anders Teglund jî li ser xebatên Kurt Tucholsky û rola ku wî girtiye ser xwe axaftinek kir.</p>
<a href='/haber/ekiba-filme-rojen-ziwahiye-daxwaza-azadkirina-cigdem-matere-kiriye-262299' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/system/uploads/1/articles/spot_image/000/262/299/original/free_cigdem_mater.jpeg' alt='Ekîba fîlmê “Rojên Ziwahiyê” daxwaza azadkirina Çîgdem Materê kiriye' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Ekîba fîlmê “Rojên Ziwahiyê” daxwaza azadkirina Çîgdem Materê kiriye</h5>
<div class='date'>24 Gulan 2022</div>
</div>
</a>

<div class="box-1">
<h2>Derbarê Xelata Tucholsky de</h2>
<p>Xelata Tucholsky ya ku ji sala 1985an ve ji aliyê PENa Swêdê ve tê dayîn, nivîskar û rojnamegerên ku di bin zext an gefan de dijîn yan jî li sirgûnê ne û azadiya derbirînê diparêzin, xelat dike.</p>
<p>Xelat bi armanca zindîhiştina bîranîna rojnameger û nivîskarê Alman Kurt Tucholsky hat avakirin. Tucholsky ku yek ji rexnegirên herî tund ên nazîzmê bû, neçar ma ji Almanyayê derkeve. Nivîskarê ku ji sala 1929an ve li Swêdê dijiya, li wir hîn bû ku ji welatîbûna Almanyayê hatiye derxistin û pirtûkên wî hatine şewitandin.</p>
<p>Di nav xwediyên berê yên xelatê de Salman Rushdie, Bei Dao, Nuruddin Farrah û Samar Yazbek cih digirin.</p>
</div>
<p>(NÖ/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Mon, 16 Nov 2026 11:27:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Enstîtuyê Kurdî yê Amedî ra seba kreşan xebata ziwanî: Kitabê Zazakî û Kurmancî]]></title><link>https://bianet.org/haber/enstituye-kurdi-ye-amedi-ra-seba-kresan-xebata-ziwani-kitabe-zazaki-u-kurmanci-325461</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/16/enstituye-kurdi-ye-amedi-ra-seba-kresan-xebata-ziwani-kitabe-zazaki-u-kurmanci.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/enstituye-kurdi-ye-amedi-ra-seba-kresan-xebata-ziwani-kitabe-zazaki-u-kurmanci-325461</guid><description><![CDATA[Enstîtuyê Kurdî yê Amedî, seba tutanê ke kreşan de wanenê, 10 kitabê Kurmancî û 10 kitabê Zazakî amade û vila kerdî. Rayberîya enstîtuyî da zanayene ke ê wazenê nê xebatanê xo dîjîtalîze bikerê û hîna aver berê.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Enstîtuyê Kurdî yê Amedî, seba averberdişê perwerdeyê ziwanê dayîke yê tutan xebatêka newîye arde meydan. Kitabê ke hetê enstîtuyî ra seba tutan ameyê amadekerdene, ameyî vilakerdene.</p>
<p>Xebatkarê enstîtuyî îfade kenê ke nê kitabî seba tutan zaf feydeyîn ê û armancê înan o yo ke xebatanê xo yê seba tutan hîna aver berê û dîjîtalîze bikerê.</p>
<p>Enstîtuyê Kurdî ya Amedî ra Nesrîn Şanli û Rodî Zinarî bianetî rê qisey kerd.</p>
<h2>Nesrîn Şanli: “Ma wazenê xebatanê xo hîna aver berê”</h2>
<p>Hemsereka Enstîtuyê Kurdî Nesrîn Şanlı derheqê muhîmîya nê kitaban de qisey kerd û bale ante serê tutanê ke kreşan de perwerde vînenê. Şanlı va ke nê kitabî do seba tutanê kreşan zaf feydeyîn bibê û wina dewam kerd:<br>“Nê kitabî seba tutanê ke kreşan de wanenê, înan rê zaf feydeyîn ê. Herçiqas kêmanîyê ma bibê zî, ma wazenê xebatanê xo hîna aver berê.”</p>
<h2>Rodî Zinar: “Ma des kitabê kurmancî û des zî zazakî amade kerdî”</h2>
<p>Endamê rayberîya Enstîtuyê Kurdî yê Amedî Rodî Zinarî zî derheqê hûmara kitaban û muhtewaya înan de malumat da. Zinarî îfade kerd ke kitabî taybetî goreyê sewîye û dinyaya tutan ameyê hazirkerdene û va:<br>“Ma des kitabê Kurmancî, des zî yê Zazakî amade kerdî. Kitabî goreyê tutan ameyê amadekerdene û tede heskerdîşê heywanan û xozayî estê. Ma kenê ke xebatanê xo dîjîtalîze zî bikerê.”</p>
<p>(AY/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Mon, 16 Nov 2026 09:32:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[89emîn salvegera darvekirina Seyîd Riza û hevalên wî: Divê cihê goran werin eşkerekirin]]></title><link>https://bianet.org/haber/89emin-salvegera-darvekirina-seyid-riza-u-hevalen-wi-dive-cihe-goran-werin-eskerekirin-325459</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/15/dem-parti-den-seyid-riza-nin-idaminin-89-yilinda-yuzlesme-cagrisi.png'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/89emin-salvegera-darvekirina-seyid-riza-u-hevalen-wi-dive-cihe-goran-werin-eskerekirin-325459</guid><description><![CDATA[Li gelek bajaran Seyîd Riza û hevalên wî hatin bibîranîn. Di bîranînan de hat xwestin ku cihê gorên wan bên aşkerekirin.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Seyîd Riza û hevalên wî, di 89emîn salvegera darvekirina xwe de hatin bibîranîn. Di bibîranînên ku li gelek bajaran hatin lidarxistin de, daxwaza aşkerekirina cihê gorên wan hat kirin.</p>
<p>Di 15ê Mijdara 1937an de Seyîd Riza, ji Ûsifan Findiq Axayê kurê Kamer, ji Kureyşan Hesenê Îbrahîmê Qicî, ji Kureyşan Usenê Seydî, ji Demenan Hesen Axayê Civrail Axayê Arekê, ji Demenan Aliyê Mirzê Silî û Resik Usenê Seyîd Riza hatin darvekirin. Di ser vê bûyerê re 89 sal derbas bûn. Tevî ku ewqas sal derbas bûn jî cihê gorên Seyîd Riza û hevalên wî nehat eşkerekirin; şopên komkujî, sirgûn û revandina bi darê zorê ya Terteleya Dêrsimê ya 1937-1938an, ji nifşekî derbasî nifşekî din bûn û heta roja îro hatin.</p>
<h2> Dêrsîm</h2>
<p>Platforma Ked û Demokrasiyê ya Dêrsimê, di 89’emîn salvegera darvekirina Seyîd Riza û hevalên wî de ji Kolana Hunerê heta Qada Seyîd Riza meşek li dar xist. Hevseroka Giştî ya DBP’ê Çîgdem Kiliçgun Uçar, Serokê Giştî yê ABF’ê Mustafa Aslan, Hevberdevka Komisyona Gelan û Baweriyan a DEM Partiyê Yuksel Mutlu, Cîgirê Serokê Koma DEM Partiyê Sezaî Temellî, Parlementera DEM Partiyê ya Dêrsimê Ayten Kordu, Hevşaredarên Dêrsimê Cevdet Konak û Bîrsen Orhan ên ku qeyûm li şûna wan hatibûn tayînkirin, Serokê Giştî yê DEDEFê Yaşar Gelîncîk û gelek welatî tev li meşê û bîranîna li Qada Seyîd Riza bûn.</p>
<p>Bîranîn bi vêxistina çirayan dest pê kir. Platformê bi kurdî û tirkî daxuyaniyek da. Di daxuyaniyê de hat gotin ku darvekirin bi awayekî neqanûnî hatine kirin û bang hat kirin ku biryara darvekirina Seyîd Riza û hevalên wî, cihê gorên wan û cihê kesên windakirî ji raya giştî re werin aşkerekirin.</p>
<p>Di destpêka bîranînê de Çîgdem Kiliçgun Ûçar diyar kir ku têkoşîn û berxwedana Seyîd Riza û hevalên wî îro jî berdewam dike û wiha got:</p>
<blockquote>
<p>“Me û gelê me tînin rûbirûyê hev. Di vê pêvajoyê de li pêşiya me dibin asteng. Bila şehîdên me di gorên xwe de rehet razên; neviyên wan ala têkoşîna wan girtine û pêş ve dibin. Em biçin ku derê jî em ê vê ronahiyê bi xwe re bibin. Li ser vê axê gelek lîstik hatin lîstin lê heqîqeta vê erdnîgariyê neqediyaye. Ev ax ne mifteya siyasetê ye. Eger em xwedî li baweriya xwe derkevin, tu kes nikare li pêşiya me bisekine.”</p>
</blockquote>
<p>Çîgdem Kiliçgun Uçar xwest ku arşîvên terteleyê werin vekirin û derbarê Pêvajoya Aşitî û Civaka Demokratîk de jî diyar kir ku divê nasnameya gelan di nav pêvajoyê de were qebûlkirin û wiha domand:</p>
<blockquote>
<p> “Wan ji 15’ê Mijdarê heta niha siyaseta qirêj di her mal û xaniyî de meşand. Gelê me destûr neda van lîstikan û li ber xwe da. Sekna wan a serbilind ji bo me ronahî ye, têkoşîna wan ji bo me ronahî ye. Seyîd Riza çi got? Got ku: ‘Min bi derew û hîleyên we nekarî, ev ji min re bû ders. Lê min jî li ber we serî netewand, bila ev jî ji we re bibe derd.’ Gelê me jî wekî Seyîd Rizayan, li ber hîle û zilma wan serî netewand. Navê Dêrsimê nas bikin, heqîqetê bibînin. Bila tevahiya gelên Tirkiyeyê di zimanekî hevpar de bibin yek û em li ser aştiyê biaxivin.”</p>
</blockquote>
<p>Piştî Çîgdem Kiliçgun Uçar, Serokê Giştî yê ABF’ê Mustafa Aslan bal kişand ser wê yekê ku ji bo gihandina mîrasa Seyîd Riza û hevalên wî ya ji bo siberojê divê têkoşîneke zêdetir were meşandin û wiha got: “Îro bi destê hevkaran dixwazin baweriya me winda bikin. Divê em hişyar bin.”</p>
<p>Serokê Giştî yê DEDEF’ê Yaşar Gelîncîk destnîşan kir ku darvekirin beşek ji polîtîkayên dewletê yên li dijî hebûna dîrokî ne û wiha axivî:</p>
<blockquote>
<p>"Tevî ku 89 sal derbas bûn jî, me dev ji lêgerîna dadwerî û heqîqetê berneda. Divê cihê gorên Seyîd Riza û hevalên wî werin eşkerekirin. Em qebûl nakin ku ev daxwaz hê jî nehatibe pêkanîn. Divê hevrûbûna bi dîrokî re pêk were.”</p>
</blockquote>
<p>Bîranîn piştî danîna gulan a li ser peykerê Seyîd Riza bi dawî bû.</p>
<h2>Şirnex</h2>
<p>Platforma Saziyên Demokratîk a Şirnexê, li pêşiya avahiya Rêxistina Partiya Wekhevî û Demokrasiyê ya Gelan (DEM Partî) a Hezexê daxuyanî da.  Daxuyanî ji aliyê Rêveberê Komeleya Ziman û Çandê ya Birca Belek Cahît Akil ve hat xwendin.</p>
<p>Parlamentera DEM Partiyê ya Şirnexê Newroz Uysal Aslan a ku pişt re axivî, diyar kir ku komkujiya Dêrsimê parçeyek ji zincîra komkujiyên li dijî gelê Kurd pêk hatine ye. Newroz Uysal Aslanê bal kişand ser pêwîstiya vekirina arşîvên dewletê û derxistina rastiyên dîrokê û wiha got:</p>
<blockquote>
<p>“Em dixwazin ku cihê gorên Seyîd Riza û hemû hevalên wî yên hatine qetilkirin bên aşkerekirin. Divê hesabê komkujî û qirkirinên li dijî Kurdan bê dayîn. Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk divê ji bo aşkerekirina van hemûyan bibe derfetek. Ji bo aşkerekirina rastiyan, pêkanîna daxwazên gelê Kurd û pêşveçûna pêvajoyê divê gav bên avêtin.”</p>
</blockquote>
<h2>Dîlok</h2>
<p>Platforma Saziyên Demokratîk, li avahiya rêxistina DEM Partiyê ya Dîlokê daxuyanî da. Hevseroka DEM Partiyê ya Dîlokê Hatîce Kuçuker a ku daxuyanî xwend, banga hevrûbûna bi raboriyê re kir û diyar kir ku edalet û heqîqet şertê herî bingehîn ê aştiya civakî ne.</p>
<h2>Wan</h2>
<p>Platforma Saziyên Demokratîk a Wanê, ji bo Seyîd Riza û hevalên wî yên beriya 89 salan hatin darvekirin, li Kolana Hunerê daxuyanî da. Gelek welatî tevli daxuyaniya ku pankarta “Di salvegera qetilkirina wan de em Seyîd Riza hevrêyên wî bi bîr tînin” hat hilgirtin, bûn.</p>
<p>Metna hevpar a bi Tirkî ji aliyê rêveberê DBP’ê yê Wanê Diyar Afşîn ve û ya bi Kurdî jî ji aliyê Hevserokê KURDÎGEH’ê Mesût Kertîş ve hat xwendin. Daxuyanî bi dirûşma “Şehîd namirin” bi dawî bû.</p>
<h2>Bedlîs</h2>
<p>Platforma Saziyên Demokratîk a Bedlîsê, li rêxistina DEM Partiyê ya Tetwanê bibîranîn li dar xist. Di bibîranîna ku gelek kes tevli bûn de, ji bo Seyîd Riza û hevalên wî deqeyek rêz hat girtin. Hevseroka DEM Partiyê yê Bedlîsê Şevder Bîngul a ku di bibîranînê de axivî ev tişt got:</p>
<blockquote>
<p>“Temenê kurê Seyîd Riza hat mezinkirin û li ber çavên Seyîd Riza hat darvekirin. Temenê Seyîd Riza jî hat biçûkkirin. Em hîn jî li gorên wan digerin. Em behsa aştiyekê dikin. Ji bo vê yekê bila cihê gorên Seyîd Riza û hevalên wî bên aşkerekirin.”</p>
</blockquote>
<p>Bibîranîn piştî nîşandana sînevîzyona li ser Seyîd Riza û hevalên wî bi dawî bû.</p>
<h2>Mûş</h2>
<p>Platforma Saziyên Demokratîk a Mûşê jî li Qada Kox a li Gimgimê, ji bo bibîranîna Seyîd Riza û hevalên wî daxuyaniyek da. Di bibîranîna ku wêneyên Seyîd Riza û hevalên wî hatin hilgirtin de, metna daxuyaniyê Hevserokê DBP’ê yê Gimgimê Azîz Oral ve hat xwendin. Hevserokê DBP’ê yê Mûşê Umut Yilmaz ê ku pişt re axivî, diyar kir ku sedema lidarxistina bibîranînê ya li Gimgimê ew e ku balê bikişînin ser êrişên dîrokî yên ku gelê Kurd-Elewî pê re rû bi rû maye.</p>
<h2>Stenbol</h2>
<p>Saziyên Elewiyan ên Stenbolê di 89emîn darvekirina Seyîd Riza û hevalên wî de li Stenbolê bernameya bîranînê li dar xist. Di bîranînê de daxwaza eşkerekirina gorên Seyîd Riza û hevalên wî û vekirina arşîvan hat kirin.</p>
<p>Seyîd Riza û hevalên wî di 89emîn salvegera darvekirina xwe de li gelek bajarên Kurdistanê û Tirkiyeyê tên bibîranîn. Li Stenbolê Saziyên Elewiyan li Îskeleya Kadikoyê bernameya bîranînê li dar xistin. Endam û rêveberên saziyên Elewiyan, parlamenterê DEM Partiyê ya Stenbolê Celal Firat, Hevseroka DEM Partiyê ya Stenbolê Arîfe Çinar, Aktivîsta TJAyê Sabahat Tuncel, nûnerên partiyên siyasî û gelek kes tev li bernameya bîranînê bûn.</p>
<p>Di bîranînê de pankarta “Cihê gorên Seyîd Riza û hevalên wî werin aşkerekirin” hate vekirin û bi findan “Dêrsim 1938” hate nivîsandin. Bername di saet 19.37an de ji bo qurbaniyên Dêrsimê deqîqeyekî bi rêzgirtinê dest pê kir.</p>
<h2>"Hûn nikarin dîrok û têkoşîna Dêrsimê tune bikin"</h2>
<p>Paşê daxuyanî hate dayîn. Daxuyanî ji aliyê endama Navenda Lêkolînê ya Dêrsimê Semra Demîr ve hate xwendin. Semra Demîr diyar kir ku roja 15ê Mijdara 1937an de rojekî reş e û got:</p>
<blockquote>
<p>“Emrê Seyîd Riza hate biçûkkirin ê kurê wî jî hate mezinkirin û hatin darvekirin.  Bi hezaran kes koç ber bûn, bi hezaran zarokên Dêrsimê winda ne. Di ser darvekirina Seyîd Riza û hevrêyên wî de 89 sal derbas bû. Hê jî rastî derketine holê, cihê gorê Seyîd Riza û hevrêyên wî ne diyar e. Daxwaza me yek e; divê cihê gorên Seyîd Riza û hevalên wî werin aşkerekirin. Hûn nikarin dîrok û têkoşîna Dêrsimê tune bikin.”</p>
</blockquote>
<h2>"Divê arşîvên dewletê were vekirin"</h2>
<p>Paşê Sabahat Tuncel axivî. Sabahat Tuncel diyar kir ku heke li welatekî birîna gelekî binale dê çawa aştî û edalet pêk were û wiha axivî:</p>
<blockquote>
<p>“Miriyên me venagerin, êşên me nayên jibîrkirin lê edalet girîng e. Divê bi dîrokê re rû bi rû mayîn pêk were. Divê desthilatdar qanûna lêborînê derxe. Ji bo destpêkê ev hewce ye. Heke dewlet dibêje dê aştî pêk were divê arşîvên dewletê were vekirin. Birêz Ocalan got; ‘Me mijara Kurd ji sêdarê anî mesayê.’ Ji bona wê divê em xwe bi rêxistin bikin. Heta cihê gorên Seyîd Riza û hevalên wî werin dîtin em ê têbikoşin.”</p>
</blockquote>
<p>Di dawiyê de girse qûrnefîlan avêt deryayê û bername bi dawî bû.</p>
<p><em>*Çavkanî: Ajansa Welat, Ajansa Mezopotamyayê</em></p>
<p>(AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Mon, 16 Nov 2026 09:11:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Li HABAŞê mudaxeleyî karkeran kirin: Gelek karker hatin desteserkirin]]></title><link>https://bianet.org/haber/li-habase-mudaxeleyi-karkeran-kirin-gelek-karker-hatin-desteserkirin-325433</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/13/habas-ta-iscilere-mudahale-cok-sayida-isci-gozaltina-alindi.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/li-habase-mudaxeleyi-karkeran-kirin-gelek-karker-hatin-desteserkirin-325433</guid><description><![CDATA[Li kargeha HABAŞê ya ku 19 karker lê miribûn, mudaxeleyî wan karkerên kirin ku qedexeya telefonê û şertên xebatê protesto dikirin.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Li Kargeha Hesin û Pola ya HABAŞê ya li navçeya Alîagaya Îzmîrê ku di teqîna 9ê Mijdarê de 19 karkeran jiyana xwe ji dest dabû, mudaxeleyî karkerên ku şertên xebatê û qedexeya telefona desta protesto dikirin, hat kirin.</p>
<p>Li gorî nûçeya ku îro (13ê Mijdar) hatiye weşandin, karkerên ku li ber kargehê çalakî li dar dixistin, bi lêdanê hatin desteserkirin.</p>
<h2>Li dijî qedexeya telefonê neketin kargehê</h2>
<p>Piştî teqîna ku li kargehê bû sedema mirina 19 karkeran, ji bo karkeran qedexeya ketina tesîsê ya bi telefona desta hat anîn.</p>
<p>Di agahdariya ku li ber deriyê kargehê hatiye daliqandin de, hat diyarkirin ku bi fermana Serokê Lijneya Rêveber a HABAŞê Mehmet Ruştu Başaran, mecbûrî ye ku xebatkar telefonên xwe radestî peywirdarên ewlehiyê bikin. </p>
<p>Hat ragihandin ku karkerên telefonên xwe radest nekin dê di turnîkeyan re neyên derbaskirin.</p>
<p>Karkerên vardiya şev û sibehê yên ku li hember biryarê bertek nîşan dan, neketin kargehê û li ber deriyê ketinê dest bi sekinandinê kirin.</p>
<p>Karkeran dirûşmeyên “Rêveberî îstifa” û “Turk Metal îstifa” berz kirin. Ajokarên kamyonan jî bi lêdana kornayan piştgirî dan karkerên ku li ser rêya ketin û derketina kargehê kom bûbûn.</p>
<h2>Karker: Heta kavil neyên rakirin em naxwazin bixebitin</h2>
<p>Karkeran diyar kir ku piştî teqînê li kargehê xebatên lêgerîn-rizgarkirinê û rakirina kavilan didomin, lê tevî vê yekê li hin beşan hilberîn û şandina kelûpelan berdewam dike.</p>
<p>Karkeran xwest ku heta kavil bi temamî bên rakirin destûra bi mûçe bê dayîn, lêkolîneke serbixwe bê kirin û beriya ku tedbîrên tenduristî û ewlehiya kar bi kêmasî neyên girtin, dest bi hilberînê neyê kirin.</p>
<p>Karkeran her wiha îdia kir ku armanca qedexeyê ew e ku rê li ber derketina dîmenên derbarê xebatên piştî teqînê yên li kargehê de bê girtin.</p>
<h2>Bi nûnerên sendîkayê re alozî derket</h2>
<p>Di dema çalakiya li ber kargehê de di navbera nûnerên Sendîkaya Turk Metal û karkeran de jî alozî derket. Nûnerên sendîkayê ji karkeran xwest ku bikevin kargehê. Lê belê karkeran diyar kir ku piştî teqînê xebat û sewqiyat didome û li hember vê bangê bertek nîşan dan.</p>
<p>Piştî nîqaşa ku derket, di navbera peywirdarên ewlehiyê yên fabrîqeyê, nûnerên sendîkayê û karkeran de pevçûn rû da. Hat dîtin ku di dema çalakiyê de li hin kesan hatiye xistin.</p>
<p>Piştî aloziyê agahiyê mudaxele û desteserkirinê ketin rojevê.</p>
<h2>Di lêpirsîna derbarê teqînê de neh kes hatin girtin</h2>
<p>Di teqîna ku 9ê Mijdarê de li Kargeha Hesin û Pola ya HABAŞê pêk hatibû de, li gorî agahiyên ku heta 13ê Mijdarê di çapemeniyê de cih girtine, 19 karker mirine û 14 karker birîndar bûn.</p>
<p>Ji ber teqînê 11 gumanbarên hatibûn desteserkirin û ji wan 9 kes hatibûn girtin. </p>
<p>Serokê Desteya Rêveber ê şîrketê Mehmet Ruştu Başaran jî di nav de 2 gumanbar jî bi şertê zîndanîkirina li malê serbest bûn. </p>
<p>(FY/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Fri, 13 Nov 2026 17:12:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Însiyatîfa Yekîtiya Demokratîk: Sînemaya Amûdê encama polîtîkayên rejîma Beasê bû]]></title><link>https://bianet.org/haber/insiyatifa-yekitiya-demokratik-sinemaya-amude-encama-politikayen-rejima-bease-bu-325425</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/13/insiyatifa-yekitiya-demokratik-sinemaya-amude-encama-politikayen-rejima-bease-bu.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/insiyatifa-yekitiya-demokratik-sinemaya-amude-encama-politikayen-rejima-bease-bu-325425</guid><description><![CDATA[Însiyatîfa Yekîtiya Demokratîk di salvegera 66an a şewata Sînemaya Amûdê ya Rojavayê de daxuyaniyeke nivîskî belav kir. Însiyatîfê da zanîn ku ev komkujî encama polîtîkayên asîmîlasyon, koçberkirin û qirkirinê yên rejîma Beasê bû ku li dijî Kurdan dimeşand.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Însiyatîfa Yekîtiya Demokratîk di salvegera 66an a şewata Sînemaya Amûdê ya Rojavayê de daxuyaniyeke nivîskî weşand. Di wê karesata 13ê Çiriya Paşîn a 1960î de 283 zarokên Kurd di nav agir de canê xwe ji dest da.</p>
<p>Însiyatîfa Yekîtiya Demokratîk da zanîn ku ev komkujî encama polîtîkayên asîmîlasyon, koçberkirin û qirkirinê yên rejîma Beasê bû ku li dijî Kurdan dimeşand.</p>
<h2>Şewata Sînemaya Amûdê di bîra Kurdan de zindî ye</h2>
<p>Di daxuyaniyê de hat destnîşankirin ku komkujiya Sînemaya Amûdê di bîra hevpar a gelê Kurd de hîn jî zindî ye û ev bûyer di dîroka Kurdan de yek ji wan komkujiyên herî giran e ku rasterast zarok hatine armancgirtin.</p>
<p>Di daxuyaniyê de hat bibîrxistin ku tevî kapasîteya sînemayê tenê 200 kes bû jî 500 xwendekarên dibistana seretayî biribûn salona sînemayê. Her wiha hat gotin ku piştî derketina agir leşkeran deriyên sînemayê girtine û nehiştine zarok bên rizgarkirin.</p>
<p>însiyatîfê diyar kir ku armanca desthilatê tirsandina gelê Kurd bûye û tevî derbasbûna bi dehan salan jî derbarê vê komkujiyê lêpirsîneke adil nehatiye kirin û tawanbar nehatine cezakirin.</p>
<p>Di daxuyaniyê de hat diyarkirin ku Kurdên li çar parçeyane û yên li dîasporayê ji bo ku bûyerên bi vî rengî ducare nebin xwedî li Rojavayê derdikevin. Hat gotin ku êşên Helebce, Roboskî, Amûdê û Cizîrê di bîra hevpar a miletê Kurd de ne û sedemên li pişt komkujiyên sedsala dawî dişibin hev.</p>
<p>Însiyatîfê bangî gelê Kurd û hemû gelên li Kurdistanê kir ku yekîtiya xwe ya demokratîk ava bikin, piştevaniyê xurt bikin û pirsgirêkan bi rêya diyalogê çareser bikin.</p>
<h2><strong>Banga</strong><strong> </strong><strong>ji</strong><strong> </strong><strong>bo</strong><strong> </strong><strong>desthilata</strong><strong> </strong><strong>Şamê</strong></h2>
<p>Însiyatîfê bal kişand ser serdema nû ya li Sûriyeyê jî û girîngiya lihevkirin û hevkariya navbera gelan anî zimên. Di daxuyaniyê de hat angaştkirin ku hinek komên nijadperest dixwazin êrişî taxên Kurdan bikin û rê li ber vegera Kurdên koçberbûyî bigirin. Ji ber vê yekê bangî desthilata Şamê hat kirin ku rê li ber van êrişan bigire.</p>
<p>Însiyatîfê destnîşan kir ku divê mafên hemû gel û baweriyan di destûreke demokratîk de bên mîsogerkirin û ji bo avakirina jiyaneke aram li Sûriyeyê pêdivî bi rûbirûbûneke rasteqîn a bi dîrokê re heye. Însiyatîfa Yekîtiya Demokratîk di dawiya daxuyaniya xwe de ew zarokên ku di Komkujiya Sînemaya Amûdê de mirine bi rêzdarî bi bîr anîn û kiryarên komkujiyê şermezar kirin.</p>
<div class="box-1">
<h2>Çi bûbû?</h2>
<p>Di şeva 13ê Çiriya Paşîn de agir bi Sînemaya Amûdê ketibû û di encamê de 280 zarok can dabûn.</p>
<p>Sînema ku têra 200 zarokî dikir 500 zarek hewandibûn. Wexta 500 zarok di sînemayê de agir dest pê kir, deriyê salona sînemayê girtî bû.</p>
<p>Mihemedê Seîd Axayê Deqorî di vê bûyerê de xelaskerê gelek zarokan bûye. Di şeva Şewata Sînemaya Amûdê, ji sînemaya ku dişewite bi dehan zarokan derdixe û rizgar dike. Di dawiyê de stûnek di ser de hat xwarê û canê xwe ji dest daye.</p>
</div>
<div class="box-12">
<h2><strong>Însiyatîfa</strong><strong> </strong><strong>Yekîtiya</strong><strong> </strong><strong>Demokratîk</strong></h2>
<p>Însiyatîf 11ê Gulanê 2025an li Amedê ji aliyê partiyên siyasî, rêxistinên civaka sivîl, rewşenbîr û pêşengên civakî ve hat avakirin.<br><br>Armanca sereke ya vê însiyatîfê ew e ku di navbera aliyên Kurd de pêwendiyek û xebateke hevpar ava bike, piştevaniya yekîtiya neteweyî bike, li dijî polîtîkayên qirkirin û asîmîlasyonê bisekine û ji bo çareseriya pirsgirêkên siyasî û demokratîk li ser zemîneke sivîl û neteweyî tevbigere.</p>
<p>Însiyatîf li Bakurê Kurdistanê û Tirkiyeyê xebatên xwe dimeşîne.</p>
</div>
<p>*Çavkanî: Rûdaw, ANHA</p>
<p>(AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Fri, 13 Nov 2026 14:22:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Nexweşiya grîpê]]></title><link>https://bianet.org/yazi/nexwesiya-gripe-325418</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/yazi/2026/11/13/nexwesiya-gripe.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/yazi/nexwesiya-gripe-325418</guid><description><![CDATA[Di dawiyê de, dixwazim careke din bibêjim: kesên nexweş divê ji kesên din dûr bimînin û heke pêwîst be maskeyê bikar bînin, da ku vîrûs derbasî kesên din nebe.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Silav li we dîsa hevalên delal. Ez dixwazim vê carê li ser nexweşiya grîpê binivîsim. Bi Kurmancî gelek navên wê hene, wekî hal, şewb, bahor, bapêş, sermagirtin, cemedandin û hwd.</p>
<p>Ez ê rasterast wekî grîpê binav bikim û bêyî ku pirsên li ser Kurdî yên herêmî ji min re werin ez ê çarçoveyeke giştî ji we re amade bikim.</p>
<p>Hêdî hêdî zivistan tê, ango berî li zivistanê ye. Di dema zivistanê de ev nexweşî zêdetir derdikeve holê.</p>
<p>Grîp bi rêya veguheztina vîrûsê, ango bi rêya kuxîn û pişkandinê, ji kesekî nexweş derbasî kesekî din dibe. Bi rêya hewayê û bi dilopan grîp belav dibe.</p>
<p>Ji ber vê yekê, divê mirov baldar be û ji kesên nexweş dûr bikeve. Kesên nexweş jî divê ji bo ku nexweşî negihînin kesên din, xwe ji wan dûr bigirin.</p>
<p>Wekîdin jî divê kesên nexweş yekser li ser çavên mirovan nekuxin û dema kuxînê heta ji wan hebe dest û milên xwe bide ber devê xwe.</p>
<p>Gazinên serekeyên grîpê ev in: kuxik, bi taybetî jî kuxika zuha an jî kuxika hişk, taya bilind (heta 38°C an jî zêdetir), êşa qirikê, bêhnijandin, herikandina poz, betilandin, westandin,bêhalbûn, kêmbûna îştahê, serêş, êşa tevahiya laş an jî qerimandin.</p>
<p>Grîp bi piranî ji ber vîrûsa Influenza A an Influenza B çêdibe.</p>
<p>Lê divê mirov grîpê ji sermagirtina asayî cuda bike, ji ber ku her sermagirtin ne grîp e.</p>
<p><strong>Divê mirov çi bike?</strong></p>
<p>Divê mirov bêhna xwe bide. Xwe vehesîne, îstrehet bike.</p>
<p>Li malê bimîne û xwe ji westandinê biparêze, xwe zêde nebetilîne. Werzîşa giran neke. Avê pir vexwe.</p>
<p>Xwarinên sivik û xwarinên ji aliyê vîtamîna Cyê dewlemend e bixwe. Xewa şevê jî têra xwe girîng e.</p>
<p>Ji stresê dûr bikeve. Odeyê bi rêkûpêk hewadar bike. Ev tişt pir girîng in.</p>
<p>Wekî derman, di serî de divê mirov bêyî şîret û pêşniyara tuxtor gelek dermanan bi kar neyne.</p>
<p>Lê dermanên ku êşê û tayê kêm dikin, hebên serê êşê yên wek Paracetamol û Ibuprofen, an jî şirub û hebên kuxikê dikarin werin bikaranîn.</p>
<p>Ev dermankirin wekî dermankirina gazinan, nîşaneyan (symptomatische Therapie) tê binavkirin. Yanî em nîşanên, gazinên nexweşiyê sivik dikin.</p>
<p>Nexweşiya grîbê bêyî derman jî kêm zêde heta hefteyekê derbas dibe. Li gora qawet û hêza sîstema parastinê (immunite) ya mirov ev dem dikare biguhere. Hinek kes pis sivik li ser lingan derbas dikin û hin kes jî dikarin pir pê biêşin.</p>
<p>Mijar dikare bê dirêjkirin, lê ez bawer im min bi tevahî li hev anî.</p>
<p>Di dawiyê de, dixwazim careke din bibêjim: kesên nexweş divê ji kesên din dûr bimînin û heke pêwîst be maskeyê bikar bînin, da ku vîrûs derbasî kesên din nebe.</p>
<p>Bimînin di nava henûniya zimanê Kurdî de. Ev dem û hemû demên we xweş bin.</p>
<p>(EÇ/FY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Fri, 13 Nov 2026 12:32:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Ava Sapancayê]]></title><link>https://bianet.org/haber/ava-sapancaye-325411</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/13/ava-sapancaye.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/ava-sapancaye-325411</guid><description><![CDATA[Asta avê ya li Gola Sapancayê vê havînê daket asta herî nizm a dîroka xwe. Pispor dibêjin ku krîza avhewayê rejîma baranê jî guherandiye û  zexta zêdebûna xerckirina avê jî lê zêde bûye. Pêşeroja golê jî ne tenê bi baranan ve, di heman demê de bi parastina hewzê û kêmkirina xerckirina avê ve girêdayî ye.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Eşme li cihê ku Kocaelî û Sakarya digihîjin hev, li qeraxa Gola Sapancayê gundekî kevn ê Rûm û mihaciran bû. Ji sala 2008an û vir ve taxeke navçeya Kartepeyê ye.</p>
<p>Her çiqas statuya wê guherîbe jî çavkaniya debara wê bi salan e neguheriye: Cotkarî, fêkîvanî, ajaldarî û geştiyarî. Li Tirkiyeyê û heta li cîhanê bi bîhokên xwe navdar e. Di dema çinînê de festîvala wê jî tê lidarxistin. Her çiqas Eşme bi bîhokan bê naskirin jî ji hêlûkan heta sêvan, ji hirmiyan heta gêlazan cihê hilberîna gelek fêkiyan e.</p>
<p>Herêma peravê destînasyona geştiyariyê ye. Çiyayên Samanlî û lûtkeya Kartepeyê rasterast li pişt golê dirêj dibin. Di dawiya hefteyan de qada peravê ya 7 kîlomêtreyî qerebalix dibe. Kesên ku meşê dikin, kursiyên xwe datînin bin daran û radizin, ên ku restorantan tercîh dikin...</p>
<p>Herêm ji bo kirina werzişên xwezayî yên wekî kaşûna li ser avê, werzîşa bêrê, avjeniyê jî guncaw e. Her wiha çavdêriya çûkan tê kirin. Lê belê gol û bi golê re ev hemû ciwanî di bin rîskê de ne. Ji ber hişkesaliyê hewz du sal in rojên dijwar derbas dike.</p>
<p>Asta avê par daket asta herî nizm a dîroka xwe. Daket bin 29 metrên ku wekî bendava krîtîk tê binavkirin. Her çiqas îsal baran baş barî be jî dîsa Eşme venegerand rojên berê.</p>
<p>Li aliyekî îskeleyên ku ji avê dûr ketine û keştî û belemên li ser hişkahiyê man in, li aliyê din jî cotkarên ku ji bo karibin hilberîna xwe bidomînin ji bo dagirtina tankerên xwe tên balê dikişînin.</p>
<h2>“Heke gol nebe jîyan jî nîne”</h2>
<p><img src="https://static.bianet.org/2026/11/sapanca-golu-tarim.jpg" alt=""></p>
<p>Destpêka havînê bû. Yaşar Hazar, bi tankera ku li pey traktorê xwe girêdayî bû, hat tesîsa ku li Kolana Lîman Dere yê.</p>
<p>Armanca wî ew bû ku tankera xwe li vir tijî bike û garisê ku li zeviya xwe ya di navbera rêya Îzmît-Adapazari û golê de çandibû av bide. Şalter rakir, boriyên ku ji nava golê dihatin av gihandin tankerê.</p>
<p>Ev cihê ku şaredarî bi pompeyê avê ji golê dikişîne û pêşkêşî bikaranîna çandiniyê ya cotkaran dike, ji bo berdewamiya hilberîna çandiniyê ya li Eşmeyê girîng e:</p>
<blockquote>
<p>“Di rastiyê de ez ne cotkar im. Ez ajeldariyê dikim. Ji bo ajalên xwe garisê silajî diçînim. garis nebatê ku pêdiviya wî bi avê heye ye. Li gorî nema axê divê di navbera 4-10 rojan de bê avdan. Heke havîn bi hişkesaliyê derbas bibe, divê ez di navbera 4-6 rojan de av bidim da ku bikaribim berhem bigirim.”</p>
</blockquote>
<p>Zil û qamîş, ji vê xala ku em li kêleka rê lê ne nahêlin ku em golê bibînin. Lêbelê dîmena dema ku mirov bi traktorê ji rêya sereke dadikeve li gel efsûnîbûna xwe ji bo her kesî çavkaniyeke fikarê ye:</p>
<blockquote>
<p>“Av du sal in ku ji golê dikişe. Di rastiyê de divê cihê ku em niha lê ne, ango nava zilan bi avê tijî bûya. Vir qada çêbûn ango hilberîna masiyan bû. Niha av bi kêmanî 15-20 metreyî li pêş e. Rewşa deverên din xerabtir e. Li hin cihan vekişîn digihîje 100 metreyî. Di vê demsalê de li vir mirovî hebûn, masî digirtin. Niha kes tune ye. Heke av hinekî din kêm bibe, pompe jî nagihêjinê û naxebitin.”</p>
</blockquote>
<p>Weke ku Hazar behs dike, ev cihê ku ji bo avdaniya çandiniyê pêwîst e, di bin metirsiya vekişîna golê de ye. Ji ber ku boriyên ku avê hildigirin tenê hinekî dirêjî nava golê dibin. Kêmbûna asta avê bêtir, tê wateya ku borî nagihêjin avê. Ev jî tê wateya ku cotkar êdî nikarin ji vir sûdê werbigirin.</p>
<p>Pêdiviya ku çotkar di mehên havînê de bi avê re hene zêde dibe. Hişkesalî dibe ku pirsgirêka herî mezin a çotkaran e. Hazar rewşa golê rasterast bi jiyandina xwe re girêdide:</p>
<blockquote>
<p>“Her kes hêvî dike ku gol vegere. Berê jî hişkesalî çêbûbû lê her dem demkî bû. Cara ewil e ku ez bi vî rengî, ewqas xerab dibînim. Av qet ewqas venekişyabû. Ez nizanim em ê çi bikin heke gol nebe. Wisa diyar e ku cotkarî li vir xelas bibe. Lê her kes debara xwe ji golê qezenc dike. Heke gol nebe jiyan li vir nabe.”</p>
</blockquote>
<p>Weke ku Hazer behs dike vekişîna li golê ne tenê tê wateya guherîna dîmenê peravê. Bi rastî jî fikarên wî tenê bi berhemê wî û bi vê salê re sînorkirî nînin.</p>
<p>Heke kêmbûna asta ava di golê de bidome, hilberîna çandiniyê ya ku bi avê ve girêdayî ye heta geştiyariyê gelek mijar dê bibin rojeva herî girîng a gelê herêmê.</p>
<h3>Çavkanî di binê golê de ne </h3>
<p style="text-align: center;"><img src="https://static.bianet.org/2026/11/sapanca-golu-su-kayagi.jpg" alt=""><sup><em>Ev tesîsa ku ji bo kaşûna avê hatibû avakirin, ji ber hişkesaliyê ji xebatê ketiye</em></sup></p>
<p>Li gorî lêkolîneke ku di sala 2021ê de ji aliyê Doç. Dr. Muhammet Kaçmaz û Doç. Dr. Mehmet Fatih Doker ên ji Zanîngeha Sakaryayê ve hatiye weşandin, 15 çem û rûbar diherikin nav Gola Sapancayê (Ev hejmar li gorî Şaredariya Bajarê Mezin a Sakaryayê 11 e).</p>
<p>Di vê gotara bi navê “Di Hewza Gola Sapancayê de Bikaranîna Erazî û Guherîna Cihî” de her du akademisyen behsa wê yekê dikin ku rêjeya herikîna çeman di zivistanê de zêde ye lê di havînê de kêm dibe û wiha dibêjin:</p>
<blockquote>
<p>“Debiyên çemên ku tên golê pir kêm in û beşek ji wan di mehên havînê de ziwa dibin. Gol bi piranî ji binî ve tê xwedîkirin.”</p>
</blockquote>
<p>Di destpêka nûçeyê de behsa çîroka Eşmeyê tê kirin, bi rastî jî navê xwe ji vir digire. Wateya wê "kaniya ku li peravê derdikeve" ye. Dema ku mirov di golê de avjeniyê dike jî mimkun e ku mirov peqikên ku ji binî derdikevin bibîne. Lê belê ev çavkanî jî ji ber krîza avhewayê, guherîna rejîma baranê û hişkesaliyê û xerckirina ava zêde di bin rîska ziwabûnê de ne. Peravê hemberî Eşmeyê tijî kargehên şûşekirina avê yên Sapancayê ye.</p>
<p>Di serdemekê de li vê navçeya biçûk 16 kargehên avê hebûn. Îro hejmara wan daket 8an. Du şîrketên din jî hene ku şaredariyê destûrê dide wan ku avê bixin şûşeyan. Ji bilî vê, destûr ne ji bo çavkaniyekî tenê ye. Şaredariyê bi giştî 33 çavkaniyên avê dane kirêkirin ji bo 10 şîrketên navborî. Ev şîrketana her roj ji pêşeroja Sapancayê didizin û vê didomînin.</p>
<h2>"Pirsgirêk ew e ku beriya baranê em çiqas avê ji golê dikişînin"</h2>
<p style="text-align: center;"><img src="https://static.bianet.org/2026/11/sapanca-golu-tupras-pompa-istasyonu.jpg" alt=""><sup><em>Îstasyona pompeyê ya TUPRAŞê</em></sup></p>
<p>Ji Platforma Jîngeh û Jiyanê ya Kartepeyê li gorî Hayriye Demiralpê, vekişîna avê ya li Gola Sapancayê ne mimkune tenê bi ‘hişkesaliyê’ were ravekirin. Mijara sereke ya ku Demiralp balê dikişîne ser, zexta bikaranînê ya li ser golê û çavkaniyên ku wê xwedî dikin e.</p>
<p>Gol ava vexwarinê ya beşeke mezin a Sakarya û Kocaeliyê dabîn dike. TUPRAŞ jî ji bo rafînekirina petrolê ji golê ava paqij dikişîne.</p>
<p>Dema ku ev hemû bi kargehên ku di çirkeyê de destûra şûşekirina 43,77 lître (di salê de nêzîkî 1,4 milyar lître) avê ji wan re hatiye dayîn re dibin yek, zexta li ser golê hîn zelaltir tê dîtin.</p>
<p>Demiralp ji bo vê yekê dibêje:</p>
<blockquote>
<p>“Sapanca wekî ekosîstemekê nayê dîtin. Berevajî vê, wekî ‘depoyeke avê’ ku du bajarên derdora wê û pîşesazî dikarin bi kar bînin tê dîtin.”</p>
</blockquote>
<p>Her çiqas Demiralp bilindbûna asta avê ya bi baranên meha Cotmehê re cihê kêfxweşiyê bibîne jî, li dijî şîrovekirina vê bilindbûnê ya wekî ku pirsgirêk çareser bûye derdikeve:</p>
<blockquote>
<p>“Sapanca zivistana borî daket asta herî nizm a dîroka xwe. Ji sînorê 28 metreyan ê ku em jê re dibêjin wêraniya ekolojîk re ji nîv metreyî kêmtir mabû. Mesele li vir ne tenê nebarîna baranê ye, mesele ew e ku em çiqas avê ji golê dikişînin û em hewzê çawa diparêzin.</p>
<p>Du bajar, nifûseke bi milyonan pêdiviya xwe ya avê ji vir dabîn dikin. Kargeh ava vê golê bi kar tînin. Kargehên ku avê dikin şûşeyan, ji Ewropayê heta Rojhilata Navîn û Afrîkayê ava Sapancayê difiroşin her derê.</p>
<p>Her weha bajarbûna zêde û betonbûna li Sapanca û Kartepeyê jî li vê zêde bikin. Her destwerdana ku li daristan, xetên çem û palên van her du navçeyan tê kirin, ji temenê Sapancayê didize.”</p>
</blockquote>
<p>Hewzeya ku Demiralp wekî "Du bajar, nifûseke bi milyonan" behsa wê dike, nêzîkî ji sedî 30yê nifûsa Tirkiyeyê dihewîne. Derdora golê qada sîtê ya pileya 1emîn û 3yemîn e. Lê tevî vê yekê jî avahîsazî û nifûs zêde dibin.</p>
<p>Ji bo Kocaeliyê girîngiya Sapancayê bi taybetî di serdema hişkesaliyê ya havînê de zêdetir tê hîskirin. Ji ber ku di serdemên hişkesaliyê de yek ji çavkaniyên alternatîf ên ku tên bikaranîn ev der e. Heta wê radeyê ku ji golê av tê pompekirin bo Bendava Yuvacıkê ya ku avakirina wê cihê nîqaşê ye. Li gorî rapora çalakiyan a 2025an a ÎSUyê, di serdema hişkesaliyê ya 2025an de jî golê ji bo berdewamiya dabînkirina avê piştgirî da şaredariyê. Di sala 2024an de tenê Kocaeliyê ji 38 milyon metrekupan zêdetir av ji golê kişand. Mafê wê yê bikaranînê 30 milyon metrekup bû.</p>
<p>Demiralp destnîşan kir ku tevî van hemûyan tê plankirin li Kartepeyê kargeheke helandina hesin û pola bê avakirin û weha got:</p>
<blockquote>
<p>“Em dibêjin divê ji bo pêşeroja golê êdî avahî û kargehên nû neyên çêkirin, lê niha avakirina projeyeke mezin a wekî kargeha hesin û pola (haddexane) di rojevê de ye. Yildiz Demir Çelik a girêdayî Yıldızlar Yatırım Holdingê dixwaze li herêmê haddexaneyekê ava bike. Tê gotin ku ya herî mezin a Marmarayê ye.</p>
<p>Li gorî rapora ÇEDê, rojane pêdiviya bi 9 hezar û 836 m³ avê tê pêşbînîkirin. Ev di salê de dike nêzîkî 3,5 milyon m³. Di demekê de ku ava Sapancayê roj bi roj biqîmettir dibe û divê em hewl bidin hîn zêdetir biparêzin, niha gelê herêmê ji bo ku ev tesîs neyê avakirin têdikoşe. Em dibêjin hişkesalî heye, em dibêjin krîza avhewayê tê jiyîn. Lê li şûna ku em tiştê di destê xwe de biparêzin, em wê hîn zêdetir diwestînin û dirûxînin.”</p>
</blockquote>
<h2>"Ne ji bo dabînkirinê, ji bo daxwazê (xerckirinê) tedbîr pêwîst in”</h2>
<p style="text-align: center;"><img src="https://static.bianet.org/2026/11/sapanca-golu.jpg" alt=""><sup><em>Ev cihê ku berê qada masîgirtinê bû, êdî bûye cihê seyrangeh û mangalê.</em></sup></p>
<p>Endama Hîndekariyê ya Zanîngeha Sakaryayê û Zanyara Avhewayê Doç. Dr. Mahnaz Gumrukçuoglu Yigit jî balê dikişîne ser krîza avhewayê.  Yigit dibêje ku hewz ango herêm di nava trendeke hişkesaliyê de ye û ev trend her ku diçe dijwartir dibe:</p>
<blockquote>
<p>“Çerxa baranê ya hewzeyê diguhere. Bêguman krîza avhewayê sedema herî girîng a vê yekê ye. Baran kêm dibe, hişkesaliya berfê tê jiyîn. Dema baran dibare jî dijwartir dibare. Barana dijwar a ku di demeke kurt de dibare, li şûna ku bikeve bin axê, li ser rûyê erdê diherike. Çeman difûrîne lê bêyî ku pêdiviya erdê a bi avê cîbicî bike, diherike û diçe. Baran bibare jî ava binê erdê bi heman astê nayê xwedîkirin.”</p>
</blockquote>
<div class="box-1">
<p>Daneyên heyî jî guherîna di rejîma baranê de ya ku Gumrukçuoglu Yigit behsa wê dike piştrast dikin. Li gorî Wezareta Çandinî û Daristanan, rêjeya navînî ya salane ya ava ku bi rêya baran û çeman di 10 salên dawî de hatiye golê 124 milyon metrekup bû. Lê di nav salekê de daket 89 milyon metrekupan. Li hemberî vê yekê, bi rêya vexwarin-bikaranîn,pîşesazî, berdana avê û hilmbûnê 161 milyon metrekup av ji golê derket.</p>
<p>Her wiha di serdema 1991–2020î de barana navînî ya salane ya ku li hewzeyê dibariya 806 mîlîmetre bû. Di sala 2025an de ev rêje di bin 600 mîlîmetreyî de ma. Ji sedî 25 kêmtir baran barî. Niha rayedar li bendê ne ku baranên giştî yên salane ji sedî 5î zêdetir kêm bibin û germahiya navînî jî 3,8 pile zêde bibe.</p>
</div>
<p>Gumrukçuoglu Yigit ji bo pêşeroja golê dibêje "Tedbîrên lezgîn" û di serî de sînordarkirina bikaranîna ji aliyê mirovan ve pêşniyar dike:</p>
<blockquote>
<p>“Pêkhateya aborî ya li Sapanca û derdora wê di nav salan de guherî. Pîşesazî mezin bû, bajarbûn zêde bû. Vê yekê jî nifûsa ku golê bi kar tîne zêde kir. Beşeke girîng a qadên çandiniyê ber bi sektora geştiyarî û xizmetguzariyê ve çû. Daxwaza avê mezin bû. Heta ku ev zêdebûn bi vî awayî bidome û di bikaranînê de ti teserûf neyê kirin, di daxwaza avê de kêmkirin çênebe, dê xetere berdewam bike.”</p>
</blockquote>
<p>Ji ber vê yekê akademîsyen veguhastina avê ji çavkaniyên din bo golê yan jî avakirina çavkaniyên nû yên ava vexwarinê bi tena serê xwe wekî çareserî nabîne û careke din balê dikişîne ser guherîna karakterê baranê ya bi guherîna avhewayê re û vê pêşniyarê dike:</p>
<blockquote>
<p>“Di bingehê de ne tedbîrên li gorî dabînkirinê, tedbîrên li gorî daxwazê pêwîst in. Berê nîqaşê her tim ber bi xistina dewrê ya çavkaniyên nû yên avê ve tê zivirandin. Lê gavên wekî kêmkirina windahî-qaçaxan, avakirina peyzajên bajaran ên ku kêmtir avê xerc dikin û ji malan heta tesîsên giştî bikaranîna avê ya bi awayekî bikêrtir, bi heman giraniyê nayên rojevê.</p>
<p>Heta ku em tedbîrên bi vî rengî, tedbîrên ji bo teserûfê û bikaranîna kêmtir avê ya bi awayekî bikêrtir nexin meriyetê, em ê her tim behsa ‘hinekî daket, du santîm bilind bû, deh santîm daket’ bikin.”</p>
</blockquote>
<p>Gumrukçuoglu Yigit her wiha dibêje ku xwenûnekirina golê ne tenê tê wateya daketina asta avê. Li gorî wê, di demeke dirêj de xwenûnekirina tebeqeyên avê, ziyandîtina ekosîstemê û xirabûna kalîteya avê, berî ku Sapanca bi temamî ziwa bibe jî dikare bikaranîna golê bixe xetereyê.</p>
<p>Lêbelê tevî vê tabloyê jî Gumrukçuoglu Yigit derbarê pêşeroja Sapancayê de ne bêhêvî ye. Ew dibêje ku gol ekosîstemeke zindî ye û heke zexta mirovan bê kêmkirin, gol dikare xwe nû bike û weha dibêje:</p>
<blockquote>
<p>“Heke şaşiyên mirovan ji holê bêrakirin, bêguman Sapanca dikare xwe bide hev. Gol ekosîstemeke zindî ne. Heke hûn destûrê bidin ku golek xwe bi xwe nû bike, dikare vegere rewşa xwe ya berê, dikare xwe nû bike.”</p>
</blockquote>
<div class="box-4">
<p>Ev nûçe bi piştgiriya aborî ya Nûnertiya Tirkiyeyê ya Komeleya Heinrich Böll Stiftung (HBSD) hatiye amadekirin. Ji naverokên nûçeyan tenê Weqfa Ragihandinê ya IPSê / bianet berpirsiyar e. Naverokên nuçeyan nêrînên HBSDyê nîşan nade.</p>
</div>
<p>(HA/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Fri, 13 Nov 2026 11:29:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Lula mohra xwe li roja çaremîn a COP31ê da]]></title><link>https://bianet.org/haber/lula-mohra-xwe-li-roja-caremin-a-cop31e-da-325402</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/13/lula-mohra-xwe-li-roja-caremin-a-cop31e-da.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/lula-mohra-xwe-li-roja-caremin-a-cop31e-da-325402</guid><description><![CDATA[Di COP31ê de ku li Antalyayê tê lidarxistin, yek ji navên ku derket pêş, Serokdewletê Brezîlyayê Lula da Silva bû ku beriya demeke kurt di hilbijartinê de bi ser ketibû. Silvayî bang li hemû welatan kir ku dev ji sotemeniyên fosîl berdin.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Lûtkeya Rêberan a ku du rojan di civîna COP31ê ya li Antalyayê de domiya, bi dawî bû. Serokdewletê Brezîlyayê Lula da Silva mohra xwe li roja duyemîn a Lûtkeya Rêberan da. </p>
<p>Lula di saetên êvarê de li salona duyemîn a mezin a desteya giştî ya bi navê Deryaya Spî (Akdeniz), bi nûnerên rêxistinên civaka sivîl ên Brezîlyayê re civiya û li Antalyayê hema bêje pîrozbahiyeke hilbijartinê jî li dar xist. Gotinên Lula û axaftvanên din gelek caran bi dirûşmeyan hatin birîn.</p>
<a href='/haber/roja-dawi-ya-lutkeya-reberan-325343' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2026/11/12/roja-dawi-ya-lutkeya-reberan.jpg' alt='Roja dawî ya Lûtkeya Rêberan' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Roja dawî ya Lûtkeya Rêberan</h5>
<div class='date'>12 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Şandeya Brezîlyayê di saetên sibehê de jî civîneke bi heman rengî li dar xistibû. Brezîlyaya ku salek berê li Belemê mazûvaniya civîna COP30yê kiribû, li Antalyayê derbarê armanca devjêberdana sotemeniyên fosîl (petrol, komir û gaz) de nexşerêyek ragihand û bang li welatên din kir ku vê pêvajoya ku bi salan e tê paşxistin, bileztir bikin. </p>
<p>Serok Lula jî di axaftina xwe ya di civîna êvarê de got ku Brezîlya dê di parastina jîngehê de bibe welatê herî baş û bal kişand ser nexşerêyê. Her wiha Lula behsa wê yekê jî kir ku di COP15a li Kopenhagê de bi Serokê berê yê DYAyê Barack Obama û Serokdewletê Çînê Wen Jiabao re axiviye û çawa alî razî kirine ku salane 100 milyar dolar bidin welatên di pêvajoya pêşketinê de ne.</p>
<p>Di saetên sibehê de çalakvana avhewayê Greta Thunberg, damezrînerê Enstîtuya Filistînê ya ji bo Stratejiya Avhewayê Mohammad Usrof, nûnera civakên herêmî yên ji Awistralyayê Rikki Dank û Celine Isimbi ya ji Rwandayê bi hev re civîneke çapemeniyê li dar xistin. </p>
<a href='/haber/tevi-akreditasyone-ji-capemeni-di-lutkeya-reberan-a-cop31e-de-hat-sinordarkirin-325311' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2026/11/11/lutkeya-reberan-a-cop31e-bi-kriza-akreditasyone-dest-pe-kir.jpg' alt='Tevî akredîtasyonê jî çapemenî di Lûtkeya Rêberan a COP31ê de hat sînordarkirin' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Tevî akredîtasyonê jî çapemenî di Lûtkeya Rêberan a COP31ê de hat sînordarkirin</h5>
<div class='date'>11 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Greta Thunbergê di axaftina xwe ya vekirinê de bi van gotinan dest pê kir: “Em hemû li vir in ji ber ku em dizanin krîza avhewayê heye û ev êdî bûye meseleya jiyan û mirinê.”</p>
<p>Thunbergê diyar kir ku gavên ku kesên li vir desthilatdar in davêjin, bi temamî ji rastiyê dûr in û got ku em can, ekosîstem û cureyên biqîmet ên ku dê careke din qet venegerin, winda dikin. Thunbergê weha got; <em>“Krîza avhewayê krîzeke bêedaletiyê ye ku kesên herî kêm berpirsiyarê vê krîzê ne, bi awayê herî dijwar û herî bilez jê bandor dibin”</em> û destnîşan kir ku petrola ku ji Tirkiyeyê diçe Îsraîlê qirkirinê gur dike û xwest ku Tirkiye ambargoya enerjiyê deyne ser Îsraîlê. Mohammed Usrof jî di axaftina xwe de got ku baranên beriya hefteyekê 70 hezar malbat ji cih û warên wan kirine û wiha li axavtina zêde kir:</p>
<blockquote>
<p>“Ji ber ku hemû di konên pînekirî û rizyayî de dijîn. Hefteya borî li Şerîaya Rojava di demekê de ku 3 hezar Filistînî ji cihên xwe dihatin koçberkirin, bi dehan kesan jiyana xwe ji dest da. Û tekane sedema vê yekê, encamên qirkirina ku bi piştgiriya DYA û Îngilîstanê û bi beşdariya petrola Tirkiyeyê ji aliyê artêşa Îsraîlê ve tê meşandin e. Ji ber vê yekê petrola Tirkiyeyê, ligel komira Kolombiya û Afrîkaya Başûr ku rasterast ji tora elektrîkê û sîstema leşkerî ya Îsraîlê re tê veguhestin, hêzê dide qirkirinê ku Îsraîlê didomîne.”</p>
</blockquote>
<p>Tirkiyeyê di roja çaremîn a COP31ê de îmze avêt bin peymanên enerjiyê. Wezîrê Enerjiyê Alparslan Bayraktar bi rayedarên Komara Gel a Çînê re peymannameyeke lihevkirinê ya bi bihayê 15 milyar dolarî îmze kir ku santralên ba û rojê, tesîsên depokirina elektrîkê û xetên veguhastinê li xwe digire. Bi şîrketa AtkinsRealis a Kanadayê re jî ji bo lêkolîna pêkanbûnê (fîzîbîlîte) ya santraleke nukleerî ku dê ji 6 reaktoran pêk bê û bi giştî xwedî hêza 4500 megawatan be,peyman hat îmzekirin. Her wiha bi şîrketa ACWA ya Erebistana Siûdî re jî ji bo fînansekirina santrala rojê ya 2 hezar megawatî ya ku di encama peymana berê de avakirina wê dihat plankirin, îmze hatin avêtin.</p>
<p>Serokwezîrê Brîtanyayê Andy Burnham jî hat Antalyayê û raporeke bi navê Nexşerêya Elektrîkîkirina Paqij a welatê xwe eşkere kir. Rapor ji aliyê rêxistinên jîngehê ve hat rexnekirin ji ber ku nehatiye diyarkirin ka dê elektrîk ji kîjan çavkaniyan bê hilberandin û hat destnîşankirin ku divê hilberîna elektrîkê tenê ji çavkaniyên enerjiya nûjenbar bê kirin.</p>

<p>Greenpeaceya ku berê li Qada Şîn (Blue Zone) a ku muzakere lê didomin enstalasyonek vekiribû û nîşan dabû ku sotemeniyên fosîl berpirsiyarê germbûna 1,5 pileyî ne, dê roja Înê 13ê Çiriya Paşiyê ya 2026an jî li ber Şaredariya Konyaaltiyê peykerekî hespê Troyayê yê şeş metre bilind veke.</p>
<p>Şopînerê Çalakiya Avhewayê (Climate Action Tracker) dê di civîna çapemeniyê ya ku îro (13ê Çiriya Paşiyê) li dar bixe de, xebata xwe ya dawî ya ku hesab dike ka sozên heyî yên hikûmetan dê cîhanê ber bi germbûneke çend pileyî ve bibin,eşkere bike.</p>
<p>(ÖG/Mİ/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Fri, 13 Nov 2026 09:55:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Îranê li radara DYAyê ya li Behreynê xist]]></title><link>https://bianet.org/haber/irane-li-radara-dyaye-ya-li-behreyne-xist-325396</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/13/irane-li-radara-dyaye-ya-li-behreyne-xist.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/irane-li-radara-dyaye-ya-li-behreyne-xist-325396</guid><description><![CDATA[Îranê ragihand ku wan radara hişyariya pêşwext a DYAyê ya li Behreynê kiriye armanc. Pasdarên Şoreşê ev êriş wekî tolhildana bombebarankirina bajarê Sîrîkê bi nav kir.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Artêşa Pasdarên Şoreşa Îranê ragihand ku wan radara hişyariya pêşwext a Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê(DYA) ya li Behreynê kiriye armanc û têk biriye.</p>
<p>Artêşa Pasdaran têkildarî mijarê daxûyanî da. Di daxuyaniya xwe de destnîşan kir ku ev êriş wekî bersivekê li dijî êrişa hewayî ya DYAyê ya roja borî ya li ser birceke ragihandinê ya li bajarê Sîrîk ê ser bi eyaleta Hurmizganê ve pêk hatiye.</p>

<p>Di daxuyaniyê de hat diyarkirin ku ev êriş ji bo ku DYA dawî li binpêkirinên qada hewayî û qaçaxçîtiya petrolê ya li Tengava Hurmizê bîne, hişyariyeke cidî ye.</p>
<p>Pasdarên Şoreşê hişyarî da ku şîrketên ku bi arastekirina DYAyê tevdigerin û tevlî van binpêkirinan dibin, dê rûbirûyê cezayên hîn girantir bibin.</p>
<p>Heta niha ji artêşa DYAyê yan jî ji Behreynê derbarê êrişê de tu daxuyanî nehatine dayîn.</p>

<p>Ajansa nûçeyan a fermî ya Îranê (IRNA), di saetên şevê de ragihandibû ku hêzên dijmin êrişî bajarê Sîrîkê kirine.</p>
<p>Bargeha Fîloya Pêncemîn a DYAyê ku navenda sereke ya fermandariya operasyonên deryayî ya li Rojhilata Navîn e, li baregeha Çalakiyên Piştgiriya Deryayî ya li paytext Manamayê ye.</p>
<p>(HA/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Fri, 13 Nov 2026 09:06:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Ji bo 86 hezar xwendekaran tenê 153 mamosteyên kurdî hatine erkdarkirin]]></title><link>https://bianet.org/haber/ji-bo-86-hezar-xwendekaran-tene-153-mamosteyen-kurdi-hatine-erkdarkirin-325395</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/13/ji-bo-86-hezar-xwendekaran-tene-153-mamosteyen-kurdi-hatine-erkdarkirin.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/ji-bo-86-hezar-xwendekaran-tene-153-mamosteyen-kurdi-hatine-erkdarkirin-325395</guid><description><![CDATA[Wezareta Perwerdeyê di bersiva pêşnûmeya Parlamentera DEM Partiyê ya Colemêrgê Oznur Bartinê de daneyên dersa bijarte ya kurdî eşkere kirin. Wezaretê gotiye ku ji bo her du şêwezarên Kurdî, Kurmancî û Zazakî li 16 bajaran tenê 118 mamosteyên bi kadro, 24 mamosteyên bi peyman û 11 birêvebir, bi tevahî 153 mamoste dixebitin.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Parlamentera Colemêrgê ya DEM Partiyê Oznur Bartinê li Parlamentoyê derbarê astengiyên li pêşiya dersa bijarte ya Kurdî (Kurmancî û Kirmanckî), kêmasiya mamosteyan û belavnekirina pirtûkan pêşnûmeyek pêşkêşî Serokatiya Parlamentoyê kiribû da ku Wezîrê Perwerdeyê Yusuf Tekîn bersivê bide.</p>
<p>Oznur Bartinê di pêşniyarpirsa xwe de bal kişandibû ser raporên UNESCOyê ku li Tirkiyeyê 15 ziman li ber metirsiya jinavçûnê ne û destnîşan kiribû ku li gorî anketên qadê ji sedî 98,7ê xelkê perwerdeya bi zimanê dayîkê dixwaze.</p>
<p>Bartinê diyar kiribû ku li seranserê Tirkiyeyê 86 hezar û 64 xwendekaran dersên Kurdî yên Kurmancî û Kirmanckî (Zazakî) hilbijartine.</p>

<p>Bartinê rexne li wê yekê girtibû ku tevî derbasbûna mehekê di ser sala nû ya xwendinê re, li 16 bajaran di 321 dibistanan de ji ber nebûna pirtûkan dersên Kurdî bi rêya fotokopiyan tên dayîn û li 14 bajaran jî ti pirtûkek nehatiye belavkirin.</p>
<p>Parlamentera DEM Partiyê her wiha xwestibû ku astengiya 10 xwendekaran a ji bo vekirina polên Kurdî rabe, kadroyên pêwîst bên veqetandin û li gorî Peymana Mafên Zarokan a Neteweyên Yekbûyî mafê perwerdeya bi zimanê Kurdî were misogerkirin.</p>
<p>Wezareta Perwerdeyê ya Tirkiyeyê bi rêya Serokatiya Bipêşxistina Stratejiyê bersiva van pirsan bi amaran da û Oznur Bartinê jî bersiva wezaretê ji Rûdawê re şand.</p>
<h2><strong>Ji bo zêdetirî 86 hezar xwendekaran tenê 153 mamoste</strong></h2>
<p>Li gorî tomarên fermî yên Wezareta Perwerdeyê, di sala xwendinê ya 2026-2027an de li dibistanên navîn ji bo polên 5, 6, 7 û 8an bi giştî daxwaza 87 hezar û 607 pirtûkên dersên Kurmancî û Zazakî ji aliyê dibistanan ve hatiye kirin.</p>
<p>Wezareta Perwerdeyê di bersiva xwe de ragihand ku bi her du zaravayên Kurmancî û Zazakî li 16 bajaran tenê 118 mamosteyên bi kadro, 24 mamosteyên bi peyman û 11 birêvebir, bi tevahî 153 mamoste dixebitin.</p>
<p>Ji van mamosteyan 118 kes di beşa Kurmancî û 35 kes jî di beşa Zazakî de ne. Ji wan 122 kes li dibistanên navîn, 28 kes li navendên perwerdeya giştî, kesek li lîseya pîşeyî û 2 kes jî di birêvebiriyên perwerdeyê de erkdar in.</p>
<p>Wezaretê destnîşan kir ku vekirina pola dersa bijarte bi mercê hilbijartina herî kêm 10 xwendekaran ve girêdayî ye û diyar kir ku eger mamosteyên kadroyî nebin, ders ji aliyê mamosteyên ji dibistanên din an jî bi rêya mamosteyên demkî (bi heqdest û bêkadro) tên dayîn.</p>
<h2><strong>Pirsgirêka pirtûkên Kurdî</strong></h2>
<p>Wezareta Perwerdeyê derbarê rexneyên nebûna pirtûkan da zanîn ku heta 28ê Çiriya Pêşîn tenê 50 hezar û 816 pirtûk ji bo polên 6, 7 û 8an hatine çapkirin û belavkirin.</p>
<p>Wezaretê li ser polên 5an sedema biderengketinê bi amadehî û çapê ve girê da û got ku ji bo vê astê 32 hezar û 234 pirtûkên Kurmancî û 4 hezar û 517 pirtûkên Kirmanckî (Zazakî) hatine xwestin.</p>
<p>Hat diyarkirin ku dosyeya Kirmanckî dereng ketiye çapê û pirtûka Kurmancî ya pola 5an jî ji ber amadenebûna dosyayê nehatiye çapkirin.</p>
<p>Her wiha hat destnîşankirin ku pirtûk tenê 2yê Çiriya Paşîn a 2026an li ser tora EBAyê hatiye weşandin û xebatên çapkirina wê hîn jî berdewam dikin.</p>
<h2>Perwerdeya bi zimanê dayîkê</h2>
<p>Wezareta Perwerdeyê ya Tirkiyeyê di beşa herî girîng a bersiva xwe de deriyên perwerdeya bi zimanê dayîkê bi temamî girtin û xala 42yan a Destûra Bingehîn bi bîr xist ku dibêje ji bilî Tirkî ti zimanek wekî zimanê dayîkê ji welatiyan re nayê hînkirin û perwerdekirin.</p>
<p>Wezaretê bi awayekî fermî ragihand: "Di çarçoveya destûra heyî de ji aliyê Wezareta me ve ji bo dayîna perwerdeya bi zimanê dayîkê ya bi zimanên ji bilî Tirkî ti xebatek nayê meşandin."</p>
<p>Dersa bijarte ya Kurdî (Kurmancî û Kirmanckî) ji sala 2012an ve di bin navê "Ziman û Zaravayên Zindî" de ketiye bernameya dibistanên navîn ên Tirkiyeyê.</p>
<p>(AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Fri, 13 Nov 2026 08:44:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Şaredariyên Amedê starta xebatên xwe yên 25ê Mijdarê dan: "Demokratîkbûn tenê bi îradeya rêxistinkirî ya jinan mimkun e"]]></title><link>https://bianet.org/haber/saredariyen-amede-starta-xebaten-xwe-yen-25e-mijdare-dan-demokratikbun-tene-bi-iradeya-rexistinkiri-ya-jinan-mimkun-e-325383</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/12/saredariyen-amede-starta-xebaten-xwe-yen-25e-mijdare-dan-demokratikbun-tene-bi-iradeya-rexistinkiri-ya-jinan-mimkun-e.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/saredariyen-amede-starta-xebaten-xwe-yen-25e-mijdare-dan-demokratikbun-tene-bi-iradeya-rexistinkiri-ya-jinan-mimkun-e-325383</guid><description><![CDATA[Di daxuyaniyê de hat destnîşankirin ku demokratîkbûna Komarê û aştiya mayînde tenê bi îradeya rêxistinkirî ya jinan mimkun e.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Şaredariyên DEM Partî yên Amedê, ji bo 25ê Mijdarê Roja Têkoşîna Li Dijî Tundiya Li Ser Jinan li Parka Anîtê daxuyanî dan û starta çalakiyên xwe dan.</p>
<p>Di daxuyaniyê de pankarta “Bi hêza xwe û bi îradeya azad niha dema jinê ye” hate vekirin. Şaredarî, nûnerên rêxistinên jinan û gelek jin beşdar bûn û dirûşma “Jin, Jiyan, Azadî” hate berzkirin.</p>

<p>Daxuyanî bi Kurdî û Tirkî hate xwendin. Metna Kurdî ya daxuyaniyê ji aliyê Midûra Siyasetên Jinan a Şaredariya Peyasê Fatma Budak Guler ve, ya Tirkî jî ji aliyê Seroka Daîreya Siyasetên Jinan a Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê Ozden Gurbuz Sumer ve hate xwendin.</p>
<p><img src="https://static.bianet.org/2026/11/sar.jpeg" alt=""></p>
<p>Jinan di daxuyaniyê de tekez kirin ku jin ji bo jiyaneke ku ew dikarin bi ziman, çand û nasnameyên xwe yên dayikê bi azadî bijîn, parêzvaniyê dikin. Di daxuyaniyê de hat destnîşankirin ku demokratîkbûna Komarê û aştiya mayînde tenê bi îradeya rêxistinkirî ya jinan mimkun e.</p>
<h2>"Em ê têkoşîna xwe li dijî her cûre tundkariyê mezin bikin"</h2>
<p>Her weha di daxuyaniyê de hat gotin ji bo avakirina jiyaneke demokratîk, ekolojîk û rizgariya jinan a bi hev re têkoşîn didome û hat gotin:</p>
<blockquote>
<p>"Îro, em destpêkirina çalakiyên xwe yên 25'ê Mijdarê radigihînin! Em ê li tax, kolan û gundan bi jinan re bicivin da ku dengê xwe yê hevpar û têkoşîna xwe li dijî her cûre tundûtûjiyê mezin bikin. Bi rêya kombûnên jinan, atolyeyan, çalakiyên hişyarkirinê û bûyerên hevgirtinê, em ê ezmûn, daxwaz û çareseriyên pêşniyarkirî yên jinan bikin kevirê bingehîn ê têkoşîna me ya hevpar. Bi hev re, em ê qadên ku jin dikarin bi azadî li ser jiyana xwe biryarê bidin, têkiliyên hevgirtinê xurt bikin û jiyana civakî bi îradeya xwe ya rêxistinkirî veguherînin zêde bikin."</p>
</blockquote>
<p><img src="https://static.bianet.org/2026/11/sar2.jpeg" alt=""></p>
<p>Piştî daxuyaniyê, jinan belavok belav kirin û banga beşdarbûna meşa ku dê di 25'ê Mijdarê de saet di 17:30'an de li Çerxerêya Dinyayê were lidarxistin, kirin.</p>
<p>(AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Thu, 12 Nov 2026 16:46:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Ofîsa Lambdaistanbulê bi îdiaya ku "lokala bêdestûr e" hat mohrkirin]]></title><link>https://bianet.org/haber/ofisa-lambdaistanbule-bi-idiaya-ku-lokala-bedestur-e-hat-mohrkirin-325372</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/12/lambdaistanbulun-ofisi-izinsiz-lokal-iddiasiyla-muhurlendi.png'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/ofisa-lambdaistanbule-bi-idiaya-ku-lokala-bedestur-e-hat-mohrkirin-325372</guid><description><![CDATA[Walîtiya Stenbolê ofîsa Lambdaistanbulê ya ku ev 33 sal in di warê mafên LGBTI+yan de xebatan dike, bi îdiaya ku ofîsa xwe "bêdestûr weke lokal bikaraniye" mohr kir. Komeleyê ev biryar wekî berdewamiya midaxeleyên li dijî qadên rêxistinbûn û piştgiriya LGBTI+yan nirxand.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Ofîsa li Stenbolê ya Komeleya Piştgiriya LGBTI+yan a Lambdaistanbulê, di 11ê Mijdarê de bi îdiaya ku “bêdestûr weke lokal hatiye bikaranîn” ji aliyê Walîtiya Stenbolê ve hat mohrkirin.</p>
<p>Komeleyê diyar kir ku ofîs qadeke civakî ye ku LGBTI+ lê tên ba hev, piştgiriyê ava dikin û xebatên xwebexşiyê didomînin û bertek nîşanî biryara mohrkirinê da.</p>
<p>Lambdaistanbulê di daxuyaniya xwe de destnîşan kir ku ev biryar piştî operasyonên “Malbata Min di Ewlehiyê de ye” yên 12ê Îlonê, berdewamiya pêkanînên li dijî qadên jiyan û rêxistinbûnê yên LGBTI+yan e.</p>
<h2><strong>Ji sala 1993yan vir ve xebatan dike</strong></h2>
<p>Dîroka Lambdaistanbulê digihîje “Çalakiyên Azadiya Zayendî” yên ku di sala 1993yan de li Stenbolê hatibûn plankirin lê ji aliyê walîtiyê ve hatibûn qedexekirin.</p>
<p>Lambdaistanbul di sala 2003yan de di nav rêxistinên ku Meşa Rûmetê ya yekem a li Stenbolê li dar xistin de cih girt.</p>
<h2><strong>Biryara girtinê Dadgeha Bilind betal kir</strong></h2>
<p>Lambdaistanbulê di sala 2006an de statuya komeleyê bi dest xist. Piştî wê derbarê komeleyê de doza girtinê hat vekirin.</p>
<p>Biryara girtinê ya ku hatibû dayîn, di sala 2009an de ji aliyê Dadgeha Bilind ve hat betalkirin.</p>
<p>Lambdaistanbul ji bo ku LGBTI+ bên ba hev, torên piştgiriyê ava bikin û di têkoşîna mafan de bi hêz bibin xebatan dimeşîne. Komele diyar dike ku di xebatên xwe de prensîbên li dijî cudakariyê hevgirtinê, rêxistinbûn, bêtûndkarî ,dilxwazî, beşdarî û zelaliyê esas digire.</p>]]></content:encoded><pubDate>Thu, 12 Nov 2026 15:16:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Xwediyê HABAŞê bi şertê kontrola edlî serbest bû]]></title><link>https://bianet.org/haber/xwediye-habase-bi-serte-kontrola-edli-serbest-bu-325369</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/12/xwediye-habase-bi-serte-kontrola-edli-serbest-bu.webp'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/xwediye-habase-bi-serte-kontrola-edli-serbest-bu-325369</guid><description><![CDATA[Derbarê teqîna li HABAŞê de 11 kes hatibûn desteserkirin. Serokê Desteya Rêveber ê şîrketê Mehmet Ruştu Başaran jî di nav de 2 gumanbar bi şertê zîndanîkirina li malê serbest bûn.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Ji ber teqîna li kargeha hesin û pola ya li navçeya Alîagaya Îzmîrê 11 gumanbarên hatibûn desteserkirin û ji wan 9 kes hatin girtin. Serokê Desteya Rêveber ê şîrketê Mehmet Ruştu Başaran jî di nav de 2 gumanbar jî bi şertê zîndanîkirina li malê serbest bûn. Di teqînê de 19 karker miribûn.</p>
<a href='/haber/li-izmire-di-kargehe-de-teqin-pek-hat-hejmara-miriyan-derket-18an-325248' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/haber/2026/11/09/izmir-de-fabrikada-patlama-3-kisi-hayatini-kaybetti-3-u-agir-en-az-14-yarali-1.jpg' alt='Li Îzmîrê di kargehê de teqîn pêk hat: Hejmara miriyan derket 18an' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Li Îzmîrê di kargehê de teqîn pêk hat: Hejmara miriyan derket 18an</h5>
<div class='date'>10 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Di lêpirsîna ku ji aliyê Serdozgeriya Komarê ya Alîagayê ve tê birêvebirin de, ji kesên ku duh piştî îfadeyên li qereqola cendirmeyan sewqî edliyeyê hatibûn kirin, jê 9 kes ji aliyê dadweriya nobedar ve hatin girtin.</p>
<p>Serokê Desteya Rêveber ê şîrketê Mehmet Ruştu Başaran jî di nav de 2 gumanbar jî bi şertê zîndanîkirina li malê serbest bûn.</p>
<a href='/haber/karkereki-din-ku-di-teqina-habase-de-bi-girani-birindar-bibu-mir-325334' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/haber/2026/11/11/habas-patlamasinda-agir-yaralanan-bir-isci-daha-hayatini-kaybetti.jpg' alt='Karkerekî din ku di teqîna HABAŞê de bi giranî birîndar bibû, mir' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Karkerekî din ku di teqîna HABAŞê de bi giranî birîndar bibû, mir</h5>
<div class='date'>11 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Di teqîna ku di 9ê Cotmehê de li Kargeha Hesin û Pola ya HABAŞê ya li navçeya Alîagaya Îzmîrê pêk hatibû de 19 kesan jiyana xwe ji dest dabû.</p>
<p>Derbarê bûyerê de serokê desteya rêveber a şîrketê, rêvebirê kargehê û cîgirê xwediyê kar, rêvebirê kalîte û plansaziyê, rêvebirê îdarî, rêvebirê şaxa Alîagayê yê şîrketê, rêvebirê polaxaneyê , şefê lênêrîna mekanîk, şefê polaxaneyê, endezyarê kontrola periyodîk, endezyarê beşê û endezyarê lênêrîna mekanîk a vîncê jî di nav de bigiştî 11 gumanbar hatibûn desteserkirin.</p>
<a href='/haber/derbare-karkeren-ku-di-teqina-habase-de-mirin-em-ci-dizanin-325268' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/haber/2026/11/10/habas-patlamasinda-hayatini-kaybeden-isciler-hakkinda-neler-biliyoruz.png' alt='Derbarê karkerên ku di teqîna HABAŞê de mirin em çi dizanin?' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Derbarê karkerên ku di teqîna HABAŞê de mirin em çi dizanin?</h5>
<div class='date'>10 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>(HA/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Thu, 12 Nov 2026 14:22:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA["Bi qeyrana avhewayê re metirsiya lehiyê li Stenbolê mezin dibe"]]></title><link>https://bianet.org/haber/bi-qeyrana-avhewaye-re-metirsiya-lehiye-li-stenbole-mezin-dibe-325359</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/12/bi-qeyrana-avhewaye-re-metirsiya-lehiye-li-stenbole-mezin-dibe.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/bi-qeyrana-avhewaye-re-metirsiya-lehiye-li-stenbole-mezin-dibe-325359</guid><description><![CDATA[Di 14ê Cotmehê de ji ber barana zêde li Stenbolê lehî rabû û di encamê de 7 kes mirin. Piştî lehiyê zanyarê avhewayê Prof. Dr. Bariş Onol ji bianetê re axivî û diyar kir ku bi qeyrana avhewayê re dê baran him li ser hev bibarin û him jî dijwartir be.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Baraneke dijwar û bi bandor di 14ê Cotmeha 2026an de li Stenbolê barî. Baranê, pirsa ‘gelo bajar çiqasî ji qeyrana avhewayê re amade ye’ careke din anî rojevê. Di heman demê de yek ji mijarên sereke yên Lûtkeya Avhewayê ya Neteweyên Yekbûyî (COP31) a ku dê bi mazûvaniya Tirkiyeyê bê lidarxistin, bajarên berxwedêr in. Lê belê Stenbolê vê carê jî di vê azmûnê de biser neket.</p>
<p>Piştî lehî û rabûna avê, li gorî bîlançoya dawî ya hatiye ragihandin, li Stenbolê heft kesan jiyana xwe ji dest dan. Walîtiya Stenbolê ragihand ku zirar û ziyanên mezin li nêzîkî 3 hezar mal û cihên kar ketin.</p>
<a href='/haber/kriza-avhewaye-de-deryaya-res-veneguherine-bihuste-325240' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2026/11/09/kriza-avhewaye-de-deryaya-res-veneguherine-bihuste.webp' alt='"Krîza avhewayê dê Deryaya Reş veneguherîne bihuştê"' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>"Krîza avhewayê dê Deryaya Reş veneguherîne bihuştê"</h5>
<div class='date'>9 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Piştî baranê, rûxandina avahiyên di devê çem de li Ayazagaya Sariyerê, polîtîkayên bajêrvaniyê yên Stenbolê û avakirina li herêmên xetereya lehiyê heye, dîsa xistin nav nîqaşê.</p>
<p>Endamê hîndekariyê yê Beşa Endezyariya Meteorolojiyê ya Zanîngeha Teknîkî ya Stenbolê (ÎTU) Prof. Dr. Barış Onol, ji bianetê re, bandora qeyrana avhewayê ya li ser bûyerên hewayê yên dijwar, nifûsa Stenbolê ya her ku diçe mezin dibe û tiştên ku divê bên kirin da ku bajar li hember karesatan li ber xwe bidin, nirxand.</p>
<p style="text-align: center;"><img src="https://static.bianet.org/2026/11/istanbul-daki-sel-felaketinde-can-kaybi-7-ye-yukseldi.jpeg" alt=""><sup><em>Wesayîtên ku li Ayazagaya Sariyerê li ber lehiyê ketine/ Wêne: AA</em></sup></p>
<h2>"Him hejmara baranên zêde û him jî dijwariya wan dê zêde bibe"</h2>
<p>Onol diyar kir ku bi guherîna avhewayê re dê rêjeya baranan û pêlên germahiyê zêde bibin û anî ziman ku ev bûyer ne tenê dê pirtir bên dîtin, di heman demê de dê dijwartir jî bibin.</p>
<p>Onol destnîşan kir ku amadekirina bajaran ji bo vê guherînê mecbûrî ye û bi vî rengî axivî:</p>
<blockquote>
<p>“Tê zanîn ku bi guherîna avhewayê re rêjeya baranan û pêlên germê dê zêde bibin. Dê him dijwariya wan him jî hejmara wan zêde bibe. Ji ber vê yekê divê binesaziya bajaran ji bo vê amade be.”</p>
</blockquote>
<p>Onol da zanîn ku li cîhanê koça ji gund û bajarokan ber bi bajaran didome û her weha destnîşan kir ku di dema bajêrvanîkirina bilez de dibe ku veberhênanên binesaziyê werin paşguhkirin.</p>
<p>Li gorî Onol, xetereya ku qeyrana avhewayê diafirîne, bi mezinbûna bajaran û kombûna nifûsê li herêmên diyar re dibe xetereyeke mezintir a civakî.</p>
<h2>“Avhewa qet neguhere jî zêdetir mirov bandor dibin”</h2>
<p>Onol diyar kir ku bandorên lehî û rabûna avê tenê bi rêjeya baranê nayên ravekirin, mezinahiya nifûsa ku rûbirûyî xetereyê dimîne û qadên avahîsaziyê jî diyarker in.</p>
<p>Onol bal kişand ser wê yekê ku bi berfirehbûna bajaran re bûyerên hewayê yên bi heman dijwariyê dikarin bandorê li zêdetir kesan bikin û wiha got:</p>
<blockquote>
<p>“Nifûsa zêdetir tê wateya zêdetir qada bajêr. Rûbirûmayîna li hember bûyerên hewayê yên bi vî rengî yên dijwar zêde dibe. Dema rûbirûmayîn zêde dibe, bandorbûn jî zêde dibe. Heman xetere du caran dubare bibe, heta ku bi heman tundiyê be jî ji ber ku bajar mezin bûye zêdetir mirov jê bandor dibin. Zêdetir windahiyên can û mal çêdibin.”</p>
</blockquote>
<p>Onol destnîşan kir ku ji xeynî krîza avhewayê, bajarbûn jî dikare encamên karesatan girantir bike:</p>
<blockquote>
<p>“Avhewa qet neguhere jî heman bûyer ji ber ku bajar mezin bûye bandorê li zêdetir mirovan û qadên berfirehtir dikin.”</p>
</blockquote>
<p>Ji ber vê yekê Onol anî ziman ku divê ne tenê bûyerên hewayê, zêdebûna nifûsê, bikaranîna erd û awayê bajarbûnê jî tev li nirxandinên rîskê bên kirin.</p>
<h2>“Divê bajar bi nêrîneke pir bi dîsîplîn bên plansazkirin”</h2>
<p>Onol diyar kir ku ji bo avakirina bajarên ku li hember krîza avhewayê saxlem disekinin divê plansaziya bajaran ji nû ve bê nirxandin û bal kişand ser girîngiya xebata hevpar a şaxên cuda yên zanistê.</p>
<blockquote>
<p>“Divê bajar li gorî vê bên dîzaynkirin û planên bajarbûnê li gorî vê bên amadekirin. Divê ev kar bi awayekî pir bi dîsîplîn bê nirxandin. Endezyarên meteorolojiyê, plansazên bajar û herêman, hîdrolog û zanyarên ku di warê hîdrolojiyê de dixebitin, divê hemû bi hev re bajarên bi ewletir plansaz bikin.”</p>
</blockquote>
<p>Onol destnîşan kir ku mezinbûna bilez ne tenê pirsgirêka bajarên li Tirkiyeyê ye, li gelek deverên cîhanê rîskên bi heman rengî pêk tên.</p>
<p>Onol anî ziman ku bajarên li Ewropayê jî ji ber binesaziyên xwe yên kevn li hember bûyerên hewayê yên dijwar rûbirûyî zehmetiyan dimînin û teqez kir ku bajarbûna bi plan pêdiviyeke ku nayê taloqkirin.</p>
<blockquote>
<p>“Divê em xwe ber bi bajarbûneke bi plan ve bi pêş bixin. Nexwe ev bûyer dê berdewam bikin.”</p>
</blockquote>
<h2>“Topografya û nifûsa Stenbolê rîskeke cidî çêdike”</h2>
<p>Onol diyar kir ku ji avahisaziyê re vekirina derdora çem û rûbaran li Stenbolê pirsgirêkeke ku bi salan e tê zanîn û bal kişand ser taybetmendiyên erdnîgarî yên bajêr.</p>
<p>Onol bi bîr xist ku Stenbol xwedî topografyayeke ku bi newal û rêgehên xwezayî yên herikîna avê teşe girtiye û got ku avahîsaziya zêde ya li van qadan rîska lehiyê zêde dike.</p>
<blockquote>
<p>“Avahîsaziya li cihên çeman hem li Stenbolê hem jî li bajarên me yên din pirsgirêkeke ku bi salan e tê zanîn. Li herêmeke ku xwedî topografyaya wekî Stenbolê ye, newal ber bi Tengavê ve dirêj dibin. Li qadeke bi vî rengî nifûsa nêzî 15 milyonan rîskên cidî derdixe holê.”</p>
</blockquote>
<p>Onol bi lêv kir ku li gorî berê nifûs û qadên avahîsaziyê yên Stenbolê bi rêjeyeke mezin zêde bûne û anî ziman ku yek ji pirsgirêkên bingehîn ên li bajêr zexta nifûsê ye.</p>
<p>Her weha Onol teqez kir ku ligel bandorên krîza avhewayê ev zext rîskên mezintir çêdike.</p>
<div class="box-14">
<h2>AKOM: Li Beykozê ji bo her metreçargoşeyê 277 kîlogram baran barî</h2>
<p>Li gorî daxuyaniya AKOMa girêdayî Serokatiya Daîreya Rêvebiriya  Karesatan a Şaredariya Bajarê Mezin a Stenbolê (ÎBB) ku di 15ê Cotmehê de hat weşandin, li Beykozê ji bo her metreçargoşeyê 277,1 kîlogram baran hatiye tomarkirin.</p>
<p>AKOMê ragihand ku ev rêje ji sala 1942yan û vir ve barana herî zêde ye ku di îstasyonan de hatiye tomarkirin. Li gorî daxuyaniyê, rêjeya baranê gihîştiye çar qatê navîniya demdirêj a meha Cotmehê</p>
<p>ÎBBê eşkere kir ku di xebatên midaxeleya ewil de 8 hezar û 564 personel û 2 hezar û 325 wesayît û makîneyên kar cih girtine.</p>
<h3>Walîtî: Ziyaneke mezin li nêzîkî 3 hezar mal û kargehan ket</h3>
<p>Waliyê Stenbolê Davut Gul di daxuyaniya xwe ya 19ê Cotmehê de ragihand ku ziyaneke mezin li nêzîkî 3 hezar mal û kargehan ket û li seranserê bajêr 19 hezar û 300 îxbar hatine wergirtin.</p>
<h3>Zirara aborî ya giştî ya lehiyê hêj teqez nebûye</h3>
<p>Di nirxandinên destpêkê ên sektora sîgortayê de tê pêşbînîkirin ku ziyana giştî dikare bigihîje 20 milyar lîreyan, di daneyên 19ê Cotmehê yên Yekitiya Sîgortayê ya Tirkiyeyê de jî hat diyarkirin ku ji bo ziyanên bisîgorte yên li Stenbol û pênc bajaran nêzîkî 1,9 milyar lîre tazmînat hatiye veqetandin.</p>
<h3>Li Ayazagayê avahiyên di devê çem de hatin hilweşandin</h3>
<p>Li Ayazagaya Sariyerê piştî lehiyê biryar hat dayîn ku avahiyên di devê çem de bên rakirin. Walîtiya Stenbolê ragihand ku di 18–19ê Cotmehê de hilweşandina dikanên li herêmê, avahiya qursa Qur'anê û qadên werzişê temam bûne.</p>
<p>Tê plankirin ku li herêmê nêzîkî hezar û 700 metre çem bê çakkirin û rêkûpêkkirin. Hilweşandinan pirsên wekî "cihên çeman di rabirdûyê de bi kîjan biryarên îmarê ji avahîsaziyê re hatin vekirin û dê rîskên bi heman rengî li herêmên din ên Stenbolê çawa bên astengkirin" anîn rojevê.</p>
</div>
<h2>Modelên avhewayê yên Onol: Dibe ku di pêşerojê de zêdetir baran bibarin</h2>
<p>Prof. Dr. Bariş Onol di simûlasyonên avhewayê de ku di 15ê Cotmehê de weşandibû, nîşan da ku li herêma TR10ê ya ku Stenbolê jî vedihewîne, rêjeya herî bilind a barana rojane di encamên modela serdema berê de nêzîkî 210 mîlîmetre bû, lê di senaryoya pêşerojê ya ku serdema 2061–2070yî vedihewîne de dikare bigihîje asta 437,44 mîlîmetreyan.</p>
<p>Onol diyar kiribû ku ji ber qeyrana avhewayê ya ku ji ber mirovan çêbûye, dijwarbûna van baranan bi piranî tê çaverêkirin, lê ji bo ku têkiliya bûyereke diyar bi krîza avhewayê re bi awayekî teqez bê nîşandayîn, pêdivî bi analîzên zanistî heye.</p>
<p><img src="https://static.bianet.org/2026/11/grfik.jpg" alt=""></p>
<h2>Odeyen pîşeyî: Divê çem û rûbar bên parastin, binesazî ji nû ve bê plansazkirin</h2>
<p>Odeya Endezyarên Avahîsaziyê ya TMMOByê di daxuyaniya xwe ya 16ê Cotmehê de xwest ku dawî li tengkirina xetên çem û rûbaran û astengkirina rêgehên xwezayî yên herikîna avê bê anîn.</p>
<p>Odeyê pêşniyar kir ku nexşeyên rîska lehiyê bên nûkirin, kapasîteya sîstemên drenajê yên ava baranê ji nû ve bê nirxandin û polîtîkayên pêşîgir ên ku ji destwerdana piştî karesatê wêdetir diçin bên pêkanîn.</p>
<a href='/haber/ruye-nediyar-ye-qeyrana-avhewaye-xizani-u-zaroken-karker-325261' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2026/11/10/ruye-nediyar-ye-qeyrana-avhewaye-xizani-u-zaroken-karker.webp' alt='Rûyê nediyar yê qeyrana avhewayê: Xizanî û zarokên karker' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Rûyê nediyar yê qeyrana avhewayê: Xizanî û zarokên karker</h5>
<div class='date'>10 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Şaxa Stenbolê ya Odeya Endezyarên Jîngehê ya TMMOByê jî di daxuyaniya xwe ya 15ê Cotmehê de bal kişand ser betonbûna zêde, binesaziya kêm a ava baranê û windakirina qadên xwezayî yên komkirina avê.</p>
<p>Endezyarên jîngehê bang kirin ku xetên ava baranê û ava qirêj ji hev bên veqetandin, xetên çeman bên parastin û sepandinên "bajarê îsfencî/sunger" yên ku dihêlin ava baranê bikeve bin erdê, bên berbelavkirin.</p>
<h3>Levent Kurnaz: Divê guherîna avhewayê û bajarbûn bi hev re bên nirxandin</h3>
<p>Ji Zanîngeha Bogazîçiyê Prof. Dr. Levent Kurnaz, di nirxandina xwe ya ku di 17ê Cotmehê de weşandibû de diyar kir ku bûyereke tenê ya barana zêde rasterast bi guherîna avhewayê ve nayê girêdan, lê belê atmosfera ku germ dibe dikare zêdetir hilma avê hilgire.</p>

<p>Kurnaz bal kişand ser wê yekê ku zêdebûna rûberên beton û asfaltê rê li ber ketina ava baranê ya bin erdê digire û guhertina xetên çeman û dîzaynkirina binesaziyê li gorî şert û mercên avhewayê yên berê, rîska lehiyê mezin dike.</p>
<p>Kurnaz teqez kir ku rîska avhewayê divê ne tenê ji aliyê binesaziyê ve, di heman demê de ji aliyê mafê stargehê, ziyanên aborî û newekheviyên civakî ve jî bê nirxandin.</p>
<h2>Lûtkeya bajarên berxwedêr a Tirkiyeyê</h2>
<p>Berî COP31ê ku Tirkiye dê mazûvaniya wê bike, ji aliyê Wezareta Jîngeh, Bajarvanî û Guherîna Avhewayê ve li Hatayê bernameya “Rêya Tirkiyeyê ya Ber bi COP31ê ve: Bajarên Berxwedêr” hat lidarxistin. Di bernameyê de mijara zêdekirina berxwedana bajaran a li hember guherîna avhewayê û karesatan hat rojevê. Yek ji xalên sereke yên rojeva çalakiyê ya COP31ê ku berî civînê ji aliyê Wezîr Murat Kurum ve hatibû ragihandin, "bajarên berxwedêr ên dostê avhewayê" ye. Kurum di daxuyaniya xwe ya 8ê Hezîranê de derbarê mijarê de wiha gotibû:</p>
<blockquote>
<p>“Em hemû dizanin ku bandorên guherîna avhewayê bi awayekî herî berbiçav li bajaran, taxan û di jiyana rojane ya mirovan de tên hîskirin.”</p>
</blockquote>
<p>Di çarçoveya polîtîkaya bajarên li hember avhewa û karesatan berxwedêr a wezaretê de, Stenbol, Îzmîr, Mereş, Manîsa û Tekîrdag di nav bajarên pîlot de cih digirin. Di projeya ku bi fînansmana Banka Cîhanê tê piştgirîkirin de, xurtkirina avahiyên birîsk, pêşxistina stratejiyên veguherîna bajarî û piştgirîkirina veberhênanên binesaziyê yên şaredariyan ên li hember karesatan berxwedêr tên armanckirin.</p>
<p>Stratejî û Plana Çalakiyê ya Neteweyî ya Lihevhatina bi Guherîna Avhewayê re ya 2024–2030î ya wezaretê jî di 11 sektoran de 40 stratejî û 129 çalakiyan li xwe digire.</p>

<p>Piştî lehiya ku di 14ê Cotmehê de li Stenbolê qewimî, pirsa ku ev polîtîka dê çawa piştgiriyê bidin xurtkirina binesaziyê ya li hember baranên zêde, parastina xetên çeman û tevlîkirina rîskên avhewayê di planên bajaran de, girîngiyeke mezin bi dest dixe.</p>
<h2>Ji bo lehiyê pêşnûmeya lêkolînê pêşkêşî Parlamentoyê hat kirin</h2>
<p>Parlamenterê Stenbolê yê DEM Partiyê Cengiz Çiçek, bi armanca lêkolînkirina sedemên karesata lehiyê ya ku di 14–15ê Cotmehê de li Stenbol û Kocaeliyê pêk hatibû û tê de 10 kesan jiyana xwe ji dest dabû û polîtîkayên bajarvaniyê, pêşnûmeya lêkolîna pêşkêşî Parlamentoyê kir.</p>
<p>Di pêşnûmeyê de hat diyarkirin ku wêraniya ji ber baranên zêde derketiye holê tenê bi şert û mercên avhewayê nayê ravekirin; vekirina derdorên çeman a ji bo îmarê, avahîsaziya bêplan, efûyên îmarê û kêmasiyên di veberhênanên binesaziyê de encamên karesatê girantir kirine.</p>
<p>Çiçek bi bîr xist ku Geliyê Cendereyê ya ku ji ber rîska lehiyê avahîsazî lê hatibû qedexekirin, di sala 2011an de ji îmarê re hatiye vekirin. Li gorî daneyên Desteya Koordînasyonê ya Bajêr a Stenbolê ya TMMOBê hat ragihandin ku li bajêr neh navendên danûstandinê, 16 kampusên zanîngehan, Nexweşxaneya Bajêr a Çam û Sakurayê ya Başakşehirê û gelek tesîsên pîşesaziyê li ser xetên çeman hatine avakirin.</p>

<p>Di pêşnûmeyê de hat xwestin ku bandorên wêrankirina li Daristanên Bakur, planên derbarê Kanal Stenbolê de û avahîsaziya li hewzeyên avê ya li ser rîska lehiyê bên lêkolînkirin.</p>
<p>Çiçek her wiha daxwaz kir ku xetên çeman ji avahîsaziyê re bên girtin, çemên ku hatine girtin dîsa bigihîjin herikîna xwe ya xwezayî û mafê stargeha ewle ya kesên li herêmên birîsk dijîn, kirêdar jî di nav de, bêyî ku bêxanî û bêmilk bibin, bê parastin.</p>
<p>Di pêşnûmeyê de bang hat kirin ku biryarên îmar, rûxset û veberhênanê yên rêveberiya navendî û rêveberiyên herêmî bên lêkolînkirin û derbarê encamên karesatê de hesabdayîna giştî bê dabînkirin.</p>
<h2>Ji bo Stenbola li hember krîza avhewayê li ber xwe dide divê çi bê kirin?</h2>
<p>Lehiya dawî ya li Stenbolê dîsa anî rojevê ku amadekariya li hember bûyerên hewayê yên dijwar nikare tenê bi hişyariyên meteorolojîk û destwerdanên piştî karesatê ve sînordar bimîne.</p>
<p>Di daxuyaniyên pispor û odeyên pîşeyî de hat pêşniyarkirin ku bila xetên çeman bên parastin, li qadên birîsk avahîsazî bê sînordarkirin, binesaziya ava baranê bê xurtkirin, rûberên derbaskirinê (yên ku avê derbasî bin erdê dikin) bên zêdekirin û planên bajaran li gorî şert û mercên avhewayê yên pêşerojê bên amadekirin.</p>
<p>Nirxandina Prof. Dr. Barış Onol a ji bo bianetê jî aliyekî din li vê nîqaşê zêde dike: Her ku nifûs û qadên avahîsaziyê yên bajaran mezin dibin, bûyerên meteorolojîk ên bi heman dijwariyê jî dikarin bandorê li zêdetir mirovan bikin.</p>
<div class="box-4">Ev nûçe bi piştgiriya aborî ya Nûnertiya Tirkiyeyê ya Komeleya Heinrich Böll Stiftung (HBSD) hatiye amadekirin. Ji naverokên nûçeyan tenê Weqfa Ragihandinê ya IPSê / bianet berpirsiyar e. Naverokên nuçeyan nêrînên HBSDyê nîşan nade.</div>
<p>(FY/CA/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Thu, 12 Nov 2026 12:25:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Li Girtîgeha Bolûyê berdana 6 girtiyan hate taloqkirin]]></title><link>https://bianet.org/haber/li-girtigeha-boluye-berdana-6-girtiyan-hate-taloqkirin-325346</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/12/li-girtigeha-boluye-berdana-6-girtiyan-hate-taloqkirin.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/li-girtigeha-boluye-berdana-6-girtiyan-hate-taloqkirin-325346</guid><description><![CDATA[Li gorî daneyên Komeleya Hiqûqnasên ji bo Azadiyê (OHD) jî di 10 mehên destpêkê ên sala 2026an de herî kêm berdana 116 girtiyan hatiye taloqkirin.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Lijneya Rêvebiriyê û Çavdêriyê ya Girtîgeha Bolûyê berdana girtiyên bi navê Tuncay Dogan, Alî Mûrat Çelîk, Ahmet Abdî Îbrahim, Nûrettîn Ataman û navê 2 girtiyan nehat bidestxistin bi hincetên “Ne poşman in” cezayên dîsîplînê, nivîsandina nameyan û hêcetên cuda 6 mehan hat taloqkirin.</p>
<a href='/haber/mehmet-sait-yildirime-ku-kriza-dil-derbas-kiribu-ji-nexwesxaneye-disa-birin-girtigehe-322925' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2026/08/28/mehmet-sait-yildirime-ku-kriza-dil-derbas-kiribu-ji-nexwesxaneye-disa-birin-girtigehe.jpg' alt='Mehmet Sait Yildirimê ku krîza dil derbas kiribû, ji nexweşxaneyê dîsa birin girtîgehê' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Mehmet Sait Yildirimê ku krîza dil derbas kiribû, ji nexweşxaneyê dîsa birin girtîgehê</h5>
<div class='date'>28 Tebax 2026</div>
</div>
</a>

<p>Berdana Nûrettîn Ataman 10 caran hate taloqkirin, Nûrettîn Ataman ev 34 sal in girtî ye. Berdana Alî Mûrat Çelîk 9 caran hate taloqkirin, Alî Mûrat Çelîk ev 32 sal in girtî ye. Derbarê  Alî Mûrat Çelîk de di girtîgehê de tu cezayê disîplînê tuneye jî berdana wî bi hinceta “Ne poşman e” hate taloqkirin. Berdana Ahmet Abdî Îbrahim jî 7 car in tê taloqkirin.</p>
<a href='/haber/li-girtigehen-mersine-18-girtiyen-nexwes-hene-ku-nayen-berdan-313505' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2025/11/13/li-girtigehen-mersine-18-girtiyen-nexwes-hene-ku-nayen-berdan.jpg' alt='Li girtîgehên Mêrsînê 18 girtiyên nexweş hene ku nayên berdan' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Li girtîgehên Mêrsînê 18 girtiyên nexweş hene ku nayên berdan</h5>
<div class='date'>13 Mijdar 2025</div>
</div>
</a>

<div class="box-13">
<h2>Rewşa girtîgehan</h2>
<p>Di girtîgehên Tirkiyeyê de 434 hezar û 337 girtî û hikûmxwar hene. Kapasîteya giştî ya girtîgehan jî 304 hezar û 184 kes e. Li gorî van daneyan, hejmara kesên di girtîgehan de 130 hezar û 153 kes ji kapasîteya heyî zêdetir e.</p>
<p>Li gorî raporên Komîsyona Girtîgehan a Komeleya Mafên Mirovan (ÎHD), di navbera salên 2021-2024an de berdana herî kêm 501 girtiyan hat taloqkirin. Li gorî daneyên ÎHDyê di sala 2025an de astengî li ber berdana herî kêm 342 girtiyan hat danîn. </p>
<p>Li gorî daneyên Komeleya Hiqûqnasên ji bo Azadiyê (OHD) jî di 10 mehên destpêkê ên sala 2026an de herî kêm berdana 116 girtiyan hatiye taloqkirin.</p>
</div>
<h2><span style="font-size: 16px; font-weight: 500;">(AY)</span></h2>]]></content:encoded><pubDate>Thu, 12 Nov 2026 09:31:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Roja dawî ya Lûtkeya Rêberan]]></title><link>https://bianet.org/haber/roja-dawi-ya-lutkeya-reberan-325343</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/12/roja-dawi-ya-lutkeya-reberan.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/roja-dawi-ya-lutkeya-reberan-325343</guid><description><![CDATA[Bi civîna COP31ê re ne tenê rêberên welatan, bi hezaran parêzvanên avhewayê jî hatin cem hev. Ji aliyê beşdariyê ve COP31 bû civîna herî berfireh a heta niha.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Civîna COP31ê ya ku li Antalyayê didome, dê îro jî bi Lûtkeya Rêberan berdewam bike. Beşa Lûtkeya Rêberan a civîna du hefteyî ku duh dest pê kiribû, dê bi civînên îro bi dawî bibe. Hat ragihandin ku zêdetirî 100 rêber beşdarî COP31ê bûne. Lêbelê ji Yekitiya Ewropayê tenê rêberên Awistirya, Rêveberiya Başûrê Qibrisê ya Rûman, Fînlandiya, Malta û Slovenyayê ligel Seroka Komîsyona YEyê Ursula von der Leyen beşdarî civînê bûn.</p>
<a href='/haber/tora-avhewaye-di-plana-enerjiya-neteweyi-de-sotemeniya-fosil-u-nukleeri-heye-325171' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/haber/2026/11/06/iklim-agi-milli-enerji-planinda-fosil-yakit-ve-nukleer-var.png' alt='Tora Avhewayê: Di plana enerjiya neteweyî de sotemeniya fosîl û nûkleerî heye' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Tora Avhewayê: Di plana enerjiya neteweyî de sotemeniya fosîl û nûkleerî heye</h5>
<div class='date'>6 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Serokkomar Recep Tayyip Erdogan di vekirina Lûtkeya Rêberan de axivî û di axaftina xwe de cih da Xezeyê û got: "Li Xezeyê ne tenê qirkirinek, di heman demê de qirkirina hawirdorê jî pêk hat. Darên zeytûnan ên sedsalî hatin birîn, av hat qirêjkirin, bajar veguherîn girên mezin ên kavilan."</p>
<p>Herweha Erdogan di axaftina xwe de behsa armanca Tirkiyeyê ya Net Sifir a 2053an jî kir, lêbelê derbarê girtina santralên termîk ên bi komirê de tu tiştek negot.</p>
<a href='/haber/tevi-akreditasyone-ji-capemeni-di-lutkeya-reberan-a-cop31e-de-hat-sinordarkirin-325311' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2026/11/11/lutkeya-reberan-a-cop31e-bi-kriza-akreditasyone-dest-pe-kir.jpg' alt='Tevî akredîtasyonê jî çapemenî di Lûtkeya Rêberan a COP31ê de hat sînordarkirin' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Tevî akredîtasyonê jî çapemenî di Lûtkeya Rêberan a COP31ê de hat sînordarkirin</h5>
<div class='date'>11 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Sekreterê Giştî yê NYyê Antonio Guterres jî diyar kir ku erka wan a ewil di mijara avhewayê de gotina rastiyê ye û wiha axivî: “Rastiya tal ew e ku krîza avhewayê ji me leztir bi pêş ve diçe. Emîsyonên sala 2025an gihîştin asta herî bilind a hemû deman. Rekorên germahiyê hê jî tên şikandin. Çar salên dawî bûn salên herî germ ên dîrokê. Û komên berjewendiyên sotemeniyên fosîl, dema ku gerstêrka me tune dikin, hê jî qezencên mezin bi dest dixin.”</p>
<p>Guterres peyameke tund da lobiyên sotemeniyên fosîl û got: “Divê sotemeniyên fosîl li pey şopa dînozoran biçin. Lê ev yek dê ji ber xwe ve pêk neyê. Komeke lobiyê ya dînozoran tunebû lê ya sotemeniyên fosîl heye. Û stratejiya wan hêsan e: Berevajîkirina zanistê, derengxistina polîtîka, çalakî û hesabdayînê. Êdî dema wê hatiye ku em ji vê xûyî rizgar bibin û dawî li girêdayîbûna sotemeniyên fosîl bînin.”</p>
<a href='/haber/cop31-a-fermi-iro-dest-pe-dike-325214' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/haber/2026/11/09/cop31-opens-in-antalya-today.jpg' alt='COP31 a fermî îro dest pê dike' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>COP31 a fermî îro dest pê dike</h5>
<div class='date'>9 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Guterres diyar kir ku yên herî zêde ji sotemeniyên fosîl qezenc dikin, divê bibin alîkar ku bedela zirara ku dane bidin û got tenê di çarêka dawî de, neh şîrketên herî mezin ên petrolê 95 milyar dolar qezenc bi dest xistine, lê li hemberî vê nêzîkî 600 milyon dolar ji bo Fona Zirar û Ziyanê hatiye veqetandin ku ev jî dike qezenca 14 saetan a wan şîrketan.</p>
<p>Carbon Briefê ragihand ku hejmara kesên ku ji bo civîna COP31ê ya li Antalyayê qeyda xwe çêkirine 92 hezar e. Bi vê beşdariyê COP31 dibe civîna COPê ya herî qerebalix. 14 hezar beşdar xwediyê rozeta "welatê mazûvan" in ku ji aliyê Tirkiyeyê ve hatiye dayîn. Par di civîna li Brezîlyayê de hejmara rozetên ku Brezîlyayê dabûn 1300 bû. Hejmara rojnamegerên ku civîn şopandine jî bi 3 hezar û 645 kesan li gorî civînên din ên COPê zêdetir bû, lê belê neşandina nûçegihanên pispor a gelek ajansên navneteweyî yên ku mijara avhewayê ji nêz ve dişopînin bo Tirkiyeyê, bal kişand.</p>
<a href='/haber/bernameya-lutkeya-avhewaye-ya-gelan-325222' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2026/11/09/bernameya-lutkeya-avhewaye-ya-gelan.webp' alt='Bernameya Lûtkeya Avhewayê ya Gelan' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Bernameya Lûtkeya Avhewayê ya Gelan</h5>
<div class='date'>9 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p><strong>Rojeva sereke ya roja çaremîn a COP 31ê bi vî rengî ye:</strong></p>
<ul>
<li>
<div class="box-14">
<ul>
<li>Hikûmeta Brezîlyayê ku mazûvaniya civîna COPê ya berê kiribû, dê di saetên sibehê de bi civaka sivîl re civîneke diyalogê li dar bixe.</li>
<li>Greta Thunberg dê ligel nûnerên ji Filistîn, Nepal û Komara Rwandayê civîneke çapemeniyê li dar bixe.</li>
<li>Foruma Cîhana Kar a COP31ê dê li Salona Civata Giştî ya Deryaya Spî bê lidarxistin.</li>
<li>Serokê Brezîlyayê Lula dê di saetên êvarê de li yek ji salonên civata giştî bi civaka sivîl re civîneke mezin pêk bîne.</li>
<li>Di bin navê Diyalogên Geşepêdanê yên Stenbolê de, ji bo pêkanîna tedbîrên neteweyî yên avhewayê dê civîneke ku sermayeya taybet a cîhanî tîne cem hev bê lidarxistin.</li>
</ul>
</div>
</li>
</ul>
<p>(ÖG/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Thu, 12 Nov 2026 08:52:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Karkerekî din ku di teqîna HABAŞê de bi giranî birîndar bibû, mir]]></title><link>https://bianet.org/haber/karkereki-din-ku-di-teqina-habase-de-bi-girani-birindar-bibu-mir-325334</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/11/habas-patlamasinda-agir-yaralanan-bir-isci-daha-hayatini-kaybetti.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/karkereki-din-ku-di-teqina-habase-de-bi-girani-birindar-bibu-mir-325334</guid><description><![CDATA[Hejmara karkerên ku di teqînê de jiyana xwe ji dest dan gihîşt 19an. Dermankirina şeş karkeran berdewam dike.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Abdullah Kilinçê ku di teqîna 9ê Cotmehê de li Kargeha Hesin û Pola ya HABAŞê ya li navçeya Aliagaya Îzmîrê giran birîndar bibû, di nexweşxaneya ku lê dihat dermankirin de jiyana xwe ji dest da.</p>
<a href='/haber/li-izmire-di-kargehe-de-teqin-pek-hat-hejmara-miriyan-derket-18an-325248' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/haber/2026/11/09/izmir-de-fabrikada-patlama-3-kisi-hayatini-kaybetti-3-u-agir-en-az-14-yarali-1.jpg' alt='Li Îzmîrê di kargehê de teqîn pêk hat: Hejmara miriyan derket 18an' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Li Îzmîrê di kargehê de teqîn pêk hat: Hejmara miriyan derket 18an</h5>
<div class='date'>10 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Kilinç piştî teqînê di destpêkê de biribûn Nexweşxaneya Dewletê ya Aliagayê û paşê sewqî Nexweşxaneya Perwerde û Lêkolînê ya Çigliyê ya Zanîngeha Bakirçaya Îzmîrê kiribûn.</p>
<p>Dermankirina şeş karkerên ku di teqînê de birîndar bibûn di nexweşxaneyan de berdewam dike.</p>
<a href='/haber/derbare-karkeren-ku-di-teqina-habase-de-mirin-em-ci-dizanin-325268' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/haber/2026/11/10/habas-patlamasinda-hayatini-kaybeden-isciler-hakkinda-neler-biliyoruz.png' alt='Derbarê karkerên ku di teqîna HABAŞê de mirin em çi dizanin?' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Derbarê karkerên ku di teqîna HABAŞê de mirin em çi dizanin?</h5>
<div class='date'>10 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<div class="box-1">
<h2>Hejmara qurbaniyên HABAŞê gihîşt 19an</h2>
<p>Ajansa Anadolyê (AA) nivîsî ku bi mirina Abdullah Kilinç re hejmara kesên ku di teqînê de jiyana xwe ji dest dane gihîştiye 18an. Lêbelê di lîsteya AAyê de navê Guner Gokçe cih nagire.</p>
<p>Cîgirê Wezîrê Dadê Can Tuncay, duh (10ê Cotmehê) piştî lêkolîna li tesîsê ji rojnamegeran re gotibû: “Li gorî serlêdana malbatan cenazeyê karkerekî me nehatiye dîtin. Lêkolînên li cihê bûyerê berdewam dikin.”</p>
<p>Piştî vê daxuyaniyê, hin ajansên nûçeyan, platformên nûçeyan ên herêmî û Meclisa İSİGê ragihandin ku termê karkerê bi navê Guner Gokçe di bin kavilan de hatiye dîtin. Ji bo Gokçeyê ku li Paşaliya (navê wê ê berê Berdik) ser bi navçeya Şenkayaya Erzurumê ji dayik bûye, di rûpeleke civata herêmî de jî peyama serxweşiyê hat weşandin.</p>
<p><strong>Navên 19 karkerên ku jiyana xwe ji dest dane bi vî rengî ne:</strong> <em>Abdülkadir Kınacı, Abdullah Kılınç, Barış Güney, Ceylan Bıyıklı, Ersin Oğuz, Fatih Işık, Ferhat Maraşlı, Göksel Ünaldı, Güner Gökçe, Hüsnü Ersoy, İlker Sığırtmaçoğlu, Kadir Kaan Özçelik, Mustafa Sert, Orhan Altay, Özcan Efe, Recep Fedai, Serkan Kurt, Uğur Temel, Yasin Taşçı.</em></p>
</div>
<h2><span style="font-size: 16px; font-weight: 500;">(VC/AY)</span></h2>]]></content:encoded><pubDate>Wed, 11 Nov 2026 16:47:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Di lêpirsîna fonê de Rêveberê Giştî ê berê ê Takasbankê jî hat girtin]]></title><link>https://bianet.org/haber/di-lepirsina-fone-de-revebere-gisti-e-bere-e-takasbanke-ji-hat-girtin-325321</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/11/fon-sorusturmasinda-uc-tutuklama-daha-eski-takasbank-genel-muduru-de-tutuklandi.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/di-lepirsina-fone-de-revebere-gisti-e-bere-e-takasbanke-ji-hat-girtin-325321</guid><description><![CDATA[Di lêpirsîna fonê de Rêveberê Giştî ê berê ê Takasbankê Yunus Arinci di nav de sê kesên din hatin girtin.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Di lêpirsîna fonê ya li ser karûbarên bazarên sermayeyê ku ji aliyê Serdozgeriya Komarê ya Stenbolê ve tê birêvebirin de, derbarê sê kesên din de biryara girtinê hat dan.</p>
<a href='/haber/di-lepirsina-fone-de-wezira-bere-ya-akpi-kaya-hat-girtin-325145' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/haber/2026/11/06/fon-sorusturmasinda-eski-akp-li-bakan-saya-tutuklama-istemiyle-mahkemede.jpg' alt='Di lêpirsîna fonê de Wezîra berê ya AKPî Kaya hat girtin' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Di lêpirsîna fonê de Wezîra berê ya AKPî Kaya hat girtin</h5>
<div class='date'>6 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Rêveberê Giştî ê berê ê Takasbankê Yunus Arinci, Serokê Lijneya Rêveberiyê ya OMG Capitalê Omer Murat Gulkan û hevparê damezrîner ê Banka Adil Katilimê Ali Pasli ku di çarçoveya lêpirsînê de hatibûn desteskirin, îro (11ê Cotmehê) hatin girtin.</p>
<h2>Rêveberên SPK û BDDKyê jî hatibûn girtin</h2>
<p>Di çarçoveya lêpirsînê de di 7ê Mijdarê de Cîgirê Serokê berê ê Desteya Bazarên Sermayeyê (SPK) Enver Usca, Serokê berê ê Saziya Çavdêrî û Kontrolê ya Bazara SPKyê Ercan Urkan, Serokê Daireya 4an a Bicihanînê ya Saziya Sazkirin û Kontrolê ya Bankatiyê (BDDK) Mustafa Alper Taş û Rêveberê Karên Îdarî ê Tera Holdingê Umit Sincanlı hatibûn girtin.</p>
<p>Ji bo Usca, Urkan û Taş bi sûcê “bertîl”; ji bo Sincanli jî bi sûcên “endambûna rêxistina ji bo kirina sûc hatiye avakirin” û “spîkirina nirxên maldarî yên ji sûc hatine bidestxistin” biryara girtinê hatibû dan.</p>

<p>Di 9ê Mijdarê de jî Cîgirê Serokê BDDKyê Muhammet Erişen û Rêveberê Giştî ê Banka Adil Katilimê Murat Yonaç hatibûn girtin.</p>
<p>Di çarçoveya heman lêpirsînê de, derbarê parlamenterê berê ê AKPyê Ertan Aydin, Wezîra berê Fatma Betul Sayan Kaya û Rêveberê Giştî ê berê ê Borsa Stenbolê Korkmaz Enes Ergun de jî biryara girtinê derketibû.</p>
<div class="box-13">
<h2><strong>Di lêpirsînê de 433 gumanbar hene</strong></h2>
<p>Di dosyeya ku ji aliyê Buroya Lêpirsîna Sûcên Fihêlkirin û Finansmana Terorê ya Serdozgeriya Komarê ya Stenbolê ve tê meşandin de, gelek danûstendinên bazara pişkan û şîrketên têkildar tên lêkolînkirin.</p>
<p>Li gorî amarên ku Wezîrê Dadê Akın Gurlek di 3yê Mijdarê de eşkere kirin, di lêpirsînê de 433 gumanbar cih digirin. Ji van kesan 112 kes girtî ne, 186 kes jî bi şertê kontrola adlî hatine berdan. 38 kesên ku biryara girtina wan heye jî fîrar in.</p>
</div>

<div class="box-1">
<h2>Çi bûbû?</h2>
<p>Kireza fonê bi van îdîayan ket rojevê ku hin fonên razemeniyê pişka wan şirketên ku li bazarê kêm in stendin û bi awayekî sexte bihayê wan bilind kirin. Piştre, dema kesên ku perê xwe razandine xwestin pereyên xwe paşve bikişînin, fonan nekarîn van daxwazên wan pêk bînin.</p>
<p>Pirsgirêka yekem a dayîna pereyan di "Pusula Portfoy"ê de derket holê. Vê şirketê di hin fonan de nekarî daxwaza paşvekişandina pereyan a kesên ku perê xwe razandine cîbicî bike. Piştî wê, hin fonên "Tera Portfoy"ê jî ketin nav rewşa deyndariyê û nekarîn deyn bistîne. Ji ber ku bendewariyek çêbû ku van fonan ji bo neqid wê pişken di destê xwe de bifroşin, li Borsaya Stenbolê firoştin bilez bûn û endeksa BIST 100’î di 16ê Îlonê de rawestiya.</p>
<p>Desteya Bazara Sermayeyê (SPK) di 17ê Îlonê de fonên TEFASê yên şirketên Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1 Capital, Pardus û Bulls Portfoyê ji kirîn û firotinê re girtin û ji van 131 <a href="https://bianet.org/miftegotin/fon-69309" target="_blank" rel="noopener">fon</a> xistin pêvajoya tasfiyeyê.</p>
<p>SPKê di heman rojê de ji ber karûbarên li ser pişken şirketên Katilimevim, Gundoğdu Gıda û Destek Finans Faktoringê, li ser bingeha xala 107/1ê ya Yasaya Bazara Sermayeyê ku tawana "xapandina piyasê" digire dest, li dijî 38 kesan giliyê sûc kir.</p>
<p>Di lêpirsîna ku ji aliyê Serdozgeriya Komarê ya Stenbolê ve hat destpêkirin de, di qonaxa yekem de çar kes hatin girtin û ji bo 51 kesan jî biryara qedexeya derketina derveyî welat û sepandina astengkirina li ser mal û milkên wan hat dayîn.</p>
<p>Lêpirsîn di 19’ê Îlonê de hat berfirehkirin. Rêveberên Pusula Holding, Tera Yatırım û Tera Portfoyê jî di nav de gelek kes hatin desteserkirin. Serdozgeriyê ji MASAK’ê (Saziya Lêkolîna Sûcên Darayî) xwest ku liv û tevgera pere û sermayeyên krîpto yên rêveberên Pusula Finans Holding, Tera Yatırım Menkul Değerler, Hedef Holding û Bulls Yatirim Menkul Degerler û şirketên girêdayî wan ên ji sala 2024an vir ve bên lêkolînkirin.</p>
<p>Di 21ê Îlonê de jî di operasyona nû ya derbarê karûbarên pişken Katilimevimê de, ji bo 25 kesan lêpirsîn hat destpêkirin û 15 kes hatin desteserkirin.</p>
<h2>Fatma Betul Sayan Kaya hat girtin</h2>
<p>Di çarçoveya lêpirsîna fonê de ku ji aliyê Serdozgeriya Komarê ya Stenbolê ve tê meşandin, Cîgira Serokê Giştî a berê ya AKPê û Wezîra berê Fatma Betul Sayan Kaya di 6ê Mijdarê de hat girtin. Hevjînê wê İlyas Kaya û Serokê berê yê Lijneya Bazara Pişkan (SPK) İbrahim Omer Gonul bi şertê kontrola adlî serbest hatin berdan.</p>
<p>Serdozgeriyê di lêpirsîna fonê de Kaya bi mebesta “endamtiya rêxistina ku ji bo sûckirinê hatî avakirin” û “li dijî derketina Qanûna Bazara Pişkan” bi daxwaza girtinê sewqî Dadgeha Aştî û Cezê ya Nobedar kiribû.</p>
<p>Dozgeriyê ji bo hevjînê Kayayê İlyas Kaya û Serokê berê yê SPKê İbrahim Omer Gonul jî daxwaza tedbîra kontrola adlî ya ku qedexeya derketina derveyî welat û erka îmzeyê dihewîne kiribû.</p>
<p>Kesên navborî di saetên sibehê yên 5ê Mijdarê de li Dadgeha Stenbolê cara duyemîn weke gumanbar îfade dan. Piştî karûbarên dozgeriyê yên ku derdora saet 20.00an de bi dawî bûn, di saet 22.40an de ji bo Fatma Betul Sayan Kayayê daxwaza girtinê hat kirin.</p>
</div>
<p>(FY/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Wed, 11 Nov 2026 13:54:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Tevî akredîtasyonê jî çapemenî di Lûtkeya Rêberan a COP31ê de hat sînordarkirin]]></title><link>https://bianet.org/haber/tevi-akreditasyone-ji-capemeni-di-lutkeya-reberan-a-cop31e-de-hat-sinordarkirin-325311</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/11/lutkeya-reberan-a-cop31e-bi-kriza-akreditasyone-dest-pe-kir.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/tevi-akreditasyone-ji-capemeni-di-lutkeya-reberan-a-cop31e-de-hat-sinordarkirin-325311</guid><description><![CDATA[Beşeke mezin a rojnamegerên ku akredîtasyona wan a COP31ê heye, nikarin Lûtkeya Rêberan ji salona civînê bişopînin. Tîmên medyayê yên Neteweyên Yekbûyî (NY) û hikûmeta Tirkiyeyê ji bo lûtkeyê hewzekî sînordar a medyayê ava kirin.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Di roja sêyem a Konferansa 31emîn a Aliyên Peymana Çarçoveya Guherîna Avhewayê ya Neteweyên Yekbûyî<em> (COP31)</em> de Lûtkeya Rêberan a di 11-12ê Cotmehê de bi astengkirina çapemeniyê dest pê kir.</p>
<p>Rojnamegerên ku bi mehan berê ji bo COP31ê akredîtasyon stendibûn, nikarin Lûtkeya Rêberan a bi mazûvaniya Tirkiyeyê ji salona civînê bişopînin. Tenê ew rojnamegerên ku Peymana Çarçoveya Guherîna Avhewayê ya Neteweyên Yekbûyî (UNFCCC) ji bo hewza taybet a çapemeniyê hilbijartine dikarin bikevin lûtkeyê.</p>

<p>Maseya Çapemeniyê ya Organîzasyona COP31ê ku bersiva pirsên bianetê da, diyar kir ku li gorî dabeşbûna erdnîgarî nêzîkî 30 rojnameger û her weha endamên çapemeniyê û wênekêşên ku bi rêberan re hatine dikarin bikevin lûtkeyê. Maseya çapemeniyê derbarê hejmara giştî ya rojnamegerên ku dê bikevin salonê de agahî neda.</p>
<p>Tîma Çapemeniyê ya UNFCCCyê jî ji bianetê re ragihand ku ketina salonê sînordarkirî ye. Tîmê diyar kir ku rojnamegerên ku nikarin bikevin salonê dikarin lûtkeyê ji weşana zindî bişopînin û wan di COPên din de jî ji bo Lûtkeya Rêberan sînordarkirinên bi vî rengî pêkanîn.</p>

<h2>“Çapemenî ji aliyê tîmên medyayê yên NY û hikûmeta Tirkiyeyê ve hat hilbijartin”</h2>
<p>bianetê awayê diyarkirina hewza çapemeniyê û çawaniya gihîştina rojnamegerên akredîte ji bo lûtkeyê bi rêya e-posteyê ji UNFCCCyê jî pirsî.</p>
<p>Tîma Çapemeniyê ya UNFCCCyê diyar kir ku tîma medyayê ya Guherîna Avhewayê ya NYyê û tîma medyayê ya hikûmeta Tirkiyeyê bi hev re hewzekî çapemeniyê ava kirine û weha got:</p>
<blockquote>
<p>“Ji bo van çalakiyan, tîma medyayê ya Guherîna Avhewayê ya NYyê û tîma medyayê ya Hikûmeta Tirkiyeyê hevkariya hev dikin. Her du alî dê hewzekî çapemeniyê yê wisa hilbijêrin û bi rêve bibin ku hevsengiya erdnîgarî biparêze û saziyên medyayê yên hemû herêman di nav xwe de bigire. Dê ne pêkan be ku endamên medyayê bi awayekî takekesî navê xwe di hewzê de tomar bike.”</p>
<p>“Her çend ji bo mayîna di salonê de di seranserê lûtkeyê de êdî cih nemabe jî, wênekêş dê di çend deqeyên ewil ên her axaftineke neteweyî de bigirin hundir û piştî kişandina wêneyan dê dîsa werin derxistin.”</p>
</blockquote>
<div class="box-1">
<h2>Derbarê Lûtkeya Rêberan a COP31ê de</h2>
<p>COP31 di 9-20ê Mijdarê de li Qada COP31ê ya li Antalyayê tê lidarxistin. Konferans 196 welatên ku aliyê Peymana Çarçoveya Guherîna Avhewayê ya Neteweyên Yekbûyî ne û Yekitiya Ewropayê tîne cem hev.</p>
<p>Tê çaverêkirin ku ji 6 parzemînan 95 welat û 102 rêber beşdarî Lûtkeya Rêberan a di 11-12ê Mijdarê de bibin.</p>
<p>Lûtke bi mazûvaniya Serokkomar û Serokê Giştî ê AKPyê Recep Tayyip Erdogan li Salona Civata Giştî ya Anadoluyê ya li Herêma Şîn tê li dar xistin.</p>
<p>Di bernameyê de ji bilî Erdogan, Serokê COP31ê Murat Kurum, Sekreterê Giştî ê NYyê Antonio Guterres, Serokwezîrê Etiyopyayê Abiy Ahmed Ali, Serokwezîrê Avustralyayê Anthony Albanese û Serokdewletê Brezîlyayê Luiz Inacio Lula da Silva dê axaftinan bikin.</p>
</div>
<p>(CA/VC/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Wed, 11 Nov 2026 10:41:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[6emîn Festîvala Fîlman a Rojava a Navneteweyî dest pê dike]]></title><link>https://bianet.org/haber/6emin-festivala-filman-a-rojava-a-navneteweyi-dest-pe-dike-325304</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/11/6-uluslararasi-rojava-film-festivali-13-kasimda-basliyor.png'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/6emin-festivala-filman-a-rojava-a-navneteweyi-dest-pe-dike-325304</guid><description><![CDATA[Festîval dê di navbera 13 û 20ê Mijdarê de sînemager û sînemahezan bîne ba hev. Di nîşandana li Navenda Mihemed Şêxo de, li gel pênc fîlmên di beşa “Ji Rojava” de, kurtefîlmên bi kurdî, belgefîlm û fîlmên navneteweyî jî dê werin nîşandan. Panel û atolye jî dê li TEV-ÇAND, Sîne Jîn û Hunergeha Welat werin lidarxistin.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Bernameya 6emîn Festîvala Fîlman a Navneteweyî ya Rojava ya ku dê bi dirûşma “Çîrokên Hevpar, Sînemaya Azad” diyar bû.  Festîval roja 13ê Mijdarê li Navenda Mihemed Şêxo bi fîlma “Heval Kekê Min” dest pê dike.</p>
<p>Festîval dê di navbera 13 û 20ê Mijdarê de sînemager û sînemahezan bîne ba hev. Di nîşandana li Navenda Mihemed Şêxo de, li gel pênc fîlmên di beşa “Ji Rojava” de, kurtefîlmên bi kurdî, belgefîlm û fîlmên navneteweyî jî dê werin nîşandan. Panel û atolye jî dê li TEV-ÇAND, Sîne Jîn û Hunergeha Welat werin lidarxistin.</p>
<p><strong>Bernameya Festîvalê wiha ye:</strong></p>
<h2><strong>13ê Mijdarê</strong></h2>
<p>17.00 – Di vekirina festîvalê de MA Music dê konserekê bide û Narin Dance jî dê nîşandana dansê pêşkêş bike.</p>
<p>19.00 – Fîlmê vekirinê “Heval Kekê Min” ê ku derhêneriya wê Haşim Aydemir kiriye dê bi sînemahizan re werin ba hev.</p>
<h2><strong>14ê Mijdarê</strong></h2>
<p>10.00-12.00 – Belgeselçêker û karkerê kûrguyê Sasha Ayoub, dê li Sîne Jînê behsa xebatên Stories Film Labê bike ku sînemagerên serbixwe yên li Sûriyeyê projeyên xwe tê de pêş dixin. Di rûniştinê de fîlmên ku di çarçoveya bernameyê de hatine hilbijartin dê werin nîşandan.</p>
<p>11.00 – Nîşandanên rojê dê bi fîlmê “The Country Judge” dest pê bikin. Di bernameyê de fîlmên kurt ên kurdî “House of The Moon” û “Dorpêç” û belgesela “The Wedding of the Pirs” jî cih digirin.</p>
<p>15.00-17.00 – Derhênerê dîmenê Cemil Kızıldag, dê li TEV-ÇANDê li ser zimanê dîtbarî yê sînemayê perwerdehiyê bide.</p>
<h2><strong>15ê Mijdarê</strong></h2>
<p>09.00-13.00 – Atolyeya sê rojî ya li ser bikaranîna ronahiyê ya di sînemayê de ya derhênerê dîmen û ronahiyê Jafar Amin Al-Betar, dê li Hunergeha Welat dest pê bike. Atolye dê di 16 û 17ê Mijdarê de jî di heman saetan de berdewam bike.</p>
<p>09.00-13.00 – Belgeselçêker Guevara Namer, dê li Sîne Jînê pêvajoya çêkirina belgeselê û ezmûnên xebatê yên di qada navneteweyî de binirxîne. Rûniştina duyem a atolyeyê dê di 16ê Mijdarê de were lidarxistin.</p>
<p>11.00 û 11.50 – Du fîlmên yekem ên beşa “Ji Rojava” yên bi navên “Rêwiyên Ser Riya Agir” û “Keziyên Berxwedanê” dê werin nîşandan.</p>
<p>15.00 – Derhênera fîlma “Berbû” Sêvînaz Evdikê, dê li TEV-ÇANDê behsa Festîvala Fîlman a Jinan a Nûjîyan bike. Di heman saetê de li Navenda Mihemed Şêxo belgesela “Kî me ez?” dê were nîşandan.</p>
<p>18.00 û 19.10 – Bi rêzê ve belgeselên “04.17 Adiyaman” û “Pêlên Kurdan” dê bi sînemahizan re werin ba hev. Piştî her du nîşandanan jî dê rûniştina pirs û bersivan were lidarxistin.</p>
<h2><strong>16ê Mijdarê</strong></h2>
<p>11.00 – Fîlmê “To Fetch a Pail of Water” dê were nîşandan. Di saet 15.00an de jî belgesela “Under the Flags the Sun” dê bi sînemahizan re were ba hev.</p>
<p>15.00-17.00 – Di panela li TEV-ÇANDê de çêkirina fîlman a kolektîf a ku Komîna Fîlm a Rojava ji sala 2015an û vir ve berdewam dike dê were nirxandin. Di panela ku dê ji aliyê Mirzan Bekir ve wre birêvebirin de, ji damezrînerên komînê Diyar Hesso û Şêro Hindê û sêwirînerê deng Coni Docolomansky ê ku di fîlmên “Kobanê” û “Berbû” de xebitiye dê wekî axaftvan beşdar bibin.</p>
<h2><strong>17ê Mijdarê</strong></h2>
<p>10.00-13.00 – Senarîst Onder Çakar, dê li Sîne Jînê atolyeyekî li ser mijara, ‘Karakterê sereke yê fîlmekî ji qonaxa ramanê çawa derbasî senaryoyê dibe’ pêk bîne.</p>
<p>12.00 û 12.30 – Di beşa “Ji Rojava” de fîlmên “Youthful Wrinkle” û “Nameya Dawî” dê werin nîşandan.</p>
<p>15.00-17.00 – Di panela li TEV-ÇANDê de derhênerê fîlmên “Kuf” û “Kronoloji” Ali Aydin, dê beşdarî panela bi sernavê “Di sînemayê de pirsgirêka Kurd” bibe. Panel dê ji aliyê Berfîn Hezil ve were birêvebirin.</p>
<h2><strong>18ê Mijdarê</strong></h2>
<p>10.00-13.00 – Li Sîne Jînê fîlmê Ghasan Halawani ê bi navê “Erased, Ascent of the Invisible” dê were nîşandan.</p>
<p>12.25 – Fîlmê 5emîn ê bijareya “Ji Rojava” ê bi navê “Decision” dê were nîşandan.</p>
<p>15.00-17.00 – Li TEV-ÇANDê pirsa “Çima îro li Sûriyeyê xebatên çandî girîng in?” dê were nîqaşkirin. Di panela ku dê ji aliyê Ciwan Tetter ve were birêvebirin de Boushra Adi, Khoshman Qado û Muhammad Hajj Hussein dê beşdar bibin.</p>
<p>Nîşandanên din ên rojê – Ji bijareya fîlmên kurt ên kurdî fîlmên “Gazelle” û “Limo Knew Everything” û fîlmê ku Soudade Kaadan derhêneriya wê kiriye ê bi navê “Nezouh” dê bi sînemahizan re werin ba hev.</p>
<h2><strong>19ê Mijdarê</strong></h2>
<p>09.00-13.00 – Derhêner Leena Manimekalai, dê li Sîne Jînê li gel nîşandana fîlmê “Maadathy – An Unfairy Tale”, ezmûna xwe ya çêkirina fîlman a bi civakan re parve bike.</p>
<p>15.00-17.00 – Ji derhênerên fîlmê “Silvered Water, Syria Self-Portrait” Ossama Mohammed, dê li TEV-ÇANDê behsa çêkirina sînemayê ya di şert û mercên dîktatoriyê de bike.</p>
<p>17.25 û 17.45 – Ji bijareya fîlmên kurt ên Kurdî fîlmên “Ishaq” û “Fountain” dê werin nîşandan. Di saet 18.15an de jî fîlmê “As We Breathe” dê bi sînemahizan re were ba hev.</p>
<h2><strong>20ê Mijdarê</strong></h2>
<p>09.00-13.00 – Derhêner û Nivîskar Liwaa Yazji, dê li Sîne Jînê li ser derbaskirina projeyên fîlman a ji qonaxa ramanê ber bi senaryoyê ve atolyeyekê pêk bîne.</p>
<p>10.00-13.00 – Derhêner Soudade Kaadan, dê li Hunergeha Welat behsa senaryo û pêvajoya çêkirina fîlmê “Aziza” bike.</p>
<p>14.00-16.00 – Fîlmê derhênerê Lubnanî Maroun Baghdadi ê bi navê “Ninety” dê li TEV-ÇANDê were nîşandan.</p>
<p>17.00 – Di bernameya girtinê ya li Navenda Mihemed Şêxo de Hunermend Adnan Karim dê konserekê bide.</p>
<p>19.00 – Festîval dê bi merasîma xelatdayînê bi dawî bibe.</p>
<p>(AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Wed, 11 Nov 2026 09:04:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[HABAŞ, rûyê xuya yê mirinên karkeran e: Di Cotmehê de 193 karker di dema karkirinê de mirin]]></title><link>https://bianet.org/haber/habas-ruye-xuya-ye-mirinen-karkeran-e-di-cotmehe-de-193-karker-di-dema-karkirine-de-mirin-325278</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/10/habas-is-cinayetlerinin-gorunen-yuzu-ekimde-193-isci-calisirken-oldu-1.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/habas-ruye-xuya-ye-mirinen-karkeran-e-di-cotmehe-de-193-karker-di-dema-karkirine-de-mirin-325278</guid><description><![CDATA[Di 10 mehên destpêkê ên salê de hejmara kesên ku di dema karkirinê de mirine gihîşt herî kêm 1930î. Di Cotmehê de ji karkerên ku di dema karî de mirine jê 9 zarok in.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Meclîsa Tenduristiya Karkeran û Ewlehiya Kar (<a href="https://bianet.org/miftegotin/isig-6877" target="_blank" rel="noopener">İSİG</a>) rapora xwe ya meha Cotmeha 2026an di bin siya teqîna HABAŞê ku 17 karker têde miribûn aşkere kir.</p>
<p>Li gorî rapora <a href="https://bianet.org/miftegotin/isig-6877" target="_blank" rel="noopener">İSİG</a> di meha Cotmehê de herî kêm 193 karker di dema karkirinê de mirin e.</p>
<p>Bi vî awayî di deh mehên destpêkê yên sala 2026an de herî kêm 1930 karker di dema karkirinê de mirin e.</p>
<a href='/haber/li-izmire-di-kargehe-de-teqin-pek-hat-hejmara-miriyan-derket-18an-325248' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/haber/2026/11/09/izmir-de-fabrikada-patlama-3-kisi-hayatini-kaybetti-3-u-agir-en-az-14-yarali-1.jpg' alt='Li Îzmîrê di kargehê de teqîn pêk hat: Hejmara miriyan derket 18an' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Li Îzmîrê di kargehê de teqîn pêk hat: Hejmara miriyan derket 18an</h5>
<div class='date'>10 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Her weha di meha Kanûna Paşîn de 155, di Sibatê de 129, di Adarê de 151, di Nîsanê de jî 190, di meha Gulanê de 214, di Hezîranê de 228, di Tîrmehê de 216i di Tebaxê de 227 û di Îlonê de 227 karker di dema karî de mirin e.</p>
<h2>Ji karkerên ku mirine jê 9 zarok, 15 jin û 25 koçber bûn</h2>
<p>Ji karkerên ku mirine jê 74 di sektora pîşesaziyê de, 42 di sektora avahîsaziyê de, 40 di çandiniyê de, û 37 jî di sektora xizmetguzariyê de dixebitîn.</p>
<p>Her weha tenê 11 ji wan endamên sendîkayekê bûn. 182 karker endamê tu sendîkayan nebûn.</p>
<p>Li gorî raporê ji 193 karkerên di vê mehê de mirine jê 9 zarok in. Ji wan 4 zarok temenê wan di bin 14î de bû û 5 jî di navbera 15 û 17an de bûn.</p>
<p>Mirina 4 zarokan di sektora çandiniyê de û yên din jî di sektorên, tekstîl, metal û avahîsaziyê de pêk hat.</p>
<a href='/haber/derbare-karkeren-ku-di-teqina-habase-de-mirin-em-ci-dizanin-325268' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/haber/2026/11/10/habas-patlamasinda-hayatini-kaybeden-isciler-hakkinda-neler-biliyoruz.png' alt='Derbarê karkerên ku di teqîna HABAŞê de mirin em çi dizanin?' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Derbarê karkerên ku di teqîna HABAŞê de mirin em çi dizanin?</h5>
<div class='date'>10 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Di vê mehê de wate di meha Cotmehê de herî kêm 15 karkerên jin di dema karkirinê de mirin.</p>
<p>Ji wan kesên ku di vê mehê de jiyana xwe ji dest dan, 25 kes jî karkerên koçber/penaber bûn. Ji wan 17 kes Sûrî, sê kes ji Tirkmenistanê, du kes ji Efxanistanê û du kes jî ji Azerbaycanê bûn. Di raporê de her wiha mirineke karkerekî ku bi Misir û Ukraynayê re têkildar e jî hate qeydkirin.</p>
<p>Meclisa ISIGê diyar kir ku hejmara mirina karkerên koçber û penaber ên di dema karî de zede bûne.</p>
<p>Di Cotmehê karker herî zede li Stenbolê mirine. Ji 193 karkerên ku vê mehê di dema karî de mirine jê 23 li Stenbolê mirine.</p>
<p>(HA/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Tue, 10 Nov 2026 15:04:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Serdozgeriyê xwest ku SPoD bê girtin]]></title><link>https://bianet.org/haber/serdozgeriye-xwest-ku-spod-be-girtin-325274</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/10/savcilik-spodun-kapatilmasini-istedi.png'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/serdozgeriye-xwest-ku-spod-be-girtin-325274</guid><description><![CDATA[Serdozgeriya Komarê ya Stenbolê, di çarçoveya operasyonên "Malbata Min Di Ewlehiyê de ye" îdianame amade kiriye. Her weha di îdianameyê de dozger xwestiye SPoD bê girtin û çar kes ku du ji wan girtî ne, bi tohmeta ku li dijî Qanûna Komeleyan derketine bên cezakirin.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Serdozgeriya Komarî ya Stenbolê xwest Komeleya Xebatên Polîtîkaya Civakî, Meyla Zayendî û Nasnameya Zayendî (SPoD) bê girtin.</p>
<p>Serdozgeriya Komarê ya Stenbolê di 2ê Mijdara 2026an de  di çarçoveya operasyonên "Malbata Min Di Ewlehiyê de ye" îdianame amade kiribû. Di îdianameyê de hat xwestin ku çar kes, ku du ji wan girtî tên darizandin, bi tohmeta ku li dijî Qanûna Komeleyan derketine bên cezakirin.</p>

<p>Li gorî daxuyaniya SPoDê, serdozgeriyê îdia kir ku armancên ku di rêziknameya komeleyê de hatine diyarkirin derbas kirine û çalakiyên wan "li dijî hiqûqê û exlaqê ne".</p>
<p>Xebatên ku SPoDê 15 sal in di qada mafên LGBTI+yan de dimeşîne, raporên çalakiyan, çalakî û xebatên piştevaniyê jî bûn hinceta daxwaza fesihê.</p>
<h2><strong>Xebatên ji bo îstihdama LGBTI+yan jî di îdianameyê de ne</strong></h2>
<p>SPoDê diyar kir ku xebatên wan ên ji bo îstihdama LGBTI+yan, di îdianameyê de wekî hewldana "veqetandineke di nava dewletê de" hatine nirxandin.</p>
<p>Avakirina qadên piştevaniyê li dijî cudakariya ku LGBTI+ rû bi rû ne û ragihandina van çalakiyan li ser medyaya civakî jî bûn mijara sûcdariyê.</p>
<p>Komeleyê nêzîkatiya di îdianameyê de wiha vegot:</p>
<blockquote>
<p><em>"Avakirina qadên piştevaniyê li dijî cûdaxistinê û ragihandina vê yekê li ser medyaya civakî, bi hevoka 'Li dijî destûr û qanûnê serdestiya kêmîneyê li ser piraniyê' wekî hêmaneke sûc tê zêdekirin."</em></p>
</blockquote>
<h2>Parvekirina "Zarokê/a Min" jî di nava hincetan de ye</h2>
<p>Di îdianameyê de cih dan parvekirina medyaya civakî ya têkildarî belgefîlma "Zarokê/a Min" a ku mijara wê serpêhatiyên dê û bavên LGBTI+yan e.</p>
<p>SPoDê di daxuyaniya xwe ya piştî daxwaza fesihê de diyar kir ku ew 15 sal in ji bo ku LGBTI+ jiyaneke wekhev û azad, dûrî cudakarî û tundiyê bijîn dixebitin.</p>

<p>Komeleyê bertek nîşan da ku xebatên wan ên ku wan meşandine bûne hinceta daxwaza girtinê û got:</p>
<blockquote>
<p><em>"Niha jî xebatên me yên ku me 15 sal in meşandine, raporên me yên çalakiyan, çalakiyên me û pratîkên me yên piştevaniyê tên nîşandan wekî hinceta daxwaza girtina komeleya me. Erê, me hemû ev kirine! Dîsa bibe em ê dîsa bikin!"</em></p>
</blockquote>
<p>SPoDê her wiha destnîşan kir ku daxwaza fesihê azadiya rêxistinkirinê dike armanc û got: <em>"Rêxistinkirin ne sûc e, maf e. Parastina mafên LGBTI+, piştevanî û hatina cem hev ne sûc e."</em></p>
<h2>Danişîn di 18ê Mijdarê de ye</h2>
<p>Danişîna dozê dê di saet 13.30ê Çarşema 18ê Mijdarê li li 27emîn Dadgeha Cezê û Esliyê ya Stnebolê bê li dar xistin.</p>
<p>SPoDê bang li rêxistinên mafan, rêxistinên civaka demokratîk, sendîka, odeyên pîşeyî û nûnerên çapemeniyê kir ku dozê bişopînin.</p>
<p>(NÖ/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Tue, 10 Nov 2026 13:50:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Derbarê karkerên ku di teqîna HABAŞê de mirin em çi dizanin?]]></title><link>https://bianet.org/haber/derbare-karkeren-ku-di-teqina-habase-de-mirin-em-ci-dizanin-325268</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/10/habas-patlamasinda-hayatini-kaybeden-isciler-hakkinda-neler-biliyoruz.png'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/derbare-karkeren-ku-di-teqina-habase-de-mirin-em-ci-dizanin-325268</guid><description><![CDATA[Me agahiyên têkildarî karkerên di teqîna HABAŞê de mirine, ji parvekirinên Meclisa ISIGê û çavkaniyên nûçeyên herêmî berhev kirin.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Li Kargeha Hesin û Polayî ya HABAŞê ya li navçeya Alîagaya Îzmîrê, di 9ê Mijdarê de teqînek pêk hat û di şewata ku piştî teqînê derket de herî kêm 18 karker mirin, yek jê giran 12 karker jî birîndar bûn.</p>
<a href='/haber/li-izmire-di-kargehe-de-teqin-pek-hat-hejmara-miriyan-derket-18an-325248' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/haber/2026/11/09/izmir-de-fabrikada-patlama-3-kisi-hayatini-kaybetti-3-u-agir-en-az-14-yarali-1.jpg' alt='Li Îzmîrê di kargehê de teqîn pêk hat: Hejmara miriyan derket 18an' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Li Îzmîrê di kargehê de teqîn pêk hat: Hejmara miriyan derket 18an</h5>
<div class='date'>10 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<div class="box-13">
<p><em>Wezîrê Enerjî û Çavkaniyên Xwezayî Alparslan Bayraktar aşkere ku teqîn di ocaxa arke ya ceyranê ya kargehê de, di dema xebata çakkirinê ya rûtîn de ku her du hefteyan carekê tê kirin, di encama hilweşîna vîncê de çêbûye.</em></p>
</div>
<p><strong>Karkerên ku jiyana xwe ji dest dane ev in:</strong></p>
<div class="box-1">Abdulkadir Kinaci, Bariş Guney, Ceylan Biyikli, Ersin Oguz, Fatih Işik, Ferhat Maraşli, Goksel Unaldi, Husnu Ersoy, İlker Sigirtmacioglu, Kadir Kaan Ozçelik, Mustafa Sert, Orhan Altay, Ozcan Efe, Recep Fedai, Serkan Kurt, Ugur Temel, Yasin Taşçi, Guner Gokçe.</div>
<p>Me agahiyên têkildarî karkerên di teqîna HABAŞê de jiyana xwe ji dest dane, ji parvekirinên Meclisa Ewlehiya Kar û Tenduristiya Karkeran (ISIG) û platformên nûçeyên herêmî yên li Îzmîrê berhev kirin.</p>]]></content:encoded><pubDate>Tue, 10 Nov 2026 12:37:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[PENa Kurd encamnameya konferansê eşkere kir:  Divê kurdî di destûra Tirkiyeyê de cih bigire]]></title><link>https://bianet.org/haber/pena-kurd-encamnameya-konferanse-eskere-kir-dive-kurdi-di-destura-tirkiyeye-de-cih-bigire-325264</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/10/pena-kurd-encamnameya-konferanse-eskere-kir-dive-durdi-di-destura-tirkiyeye-de-cih-bigire.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/pena-kurd-encamnameya-konferanse-eskere-kir-dive-kurdi-di-destura-tirkiyeye-de-cih-bigire-325264</guid><description><![CDATA[PENa Kurd endamnameya Konferansa xwe ya 6 û 7 Mijdarê a bi sernavê “Wêje û Aştî – Di Pêvajoyên Lihevrûniştin, Lihevkirin, Aştî û Wekheviyê De Rola Wêje, Ziman û Rewşenbîriyê” li Amedê li dar xistiye, eşkere kir.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>PENa Kurd di 6-7ê Mijdarê li Amedê konferansek li dar xist. Konferansê du roj berdewam kir û li Salona Civînê ya Alî Emîrî ya Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê, bi sernavê Wêje û Aştî – Di Pêvajoyên Lihevrûniştin, Lihevkirin, Aştî Û Wekheviyê De Rola Wêje, Ziman û Rewşenbîriyê hat lidarxistin.</p>
<a href='/haber/pena-kurd-de-li-amede-konferanseke-li-dar-bixe-325104' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2026/11/05/pena-kurd-de-li-amede-konferanseke-li-dar-bixe.jpg' alt='PENa Kurd dê li Amedê konferanseke li dar bixe' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>PENa Kurd dê li Amedê konferanseke li dar bixe</h5>
<div class='date'>5 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Gelek rewşenbîr, nivîskar, helbestvan û siyasetmedar tev li konferansê bûn.</p>
<p>Piştî konferansê bi sernavê “Wêje û Aştî” ya li Amedê danezanek hat weşandin. Di danezanê de hat diyarkirin ku aştiya mayînde tenê bi danîna çekan pêk nayê.</p>
<p>PENa Navneteweyî xwest ku nasname, ziman û çanda Kurdî di destûra bingehîn de bibin xwedî garantî. Her wiha daxwaza perwerdeya bi zimanê dayîkê hat kirin û hat xwestin ku nivîskar, rojnameger û girtiyên siyasî bên berdan.</p>
<p>Encamnameya Konferansa PENa Kurd wiha ye:</p>
<div class="box-12">
<h2>“Deklerasyona Amedê</h2>
<p><strong>Pêşgotin</strong></p>
<p>Di 06 û 07ê Mijdara 2026an de Konferansa Navneteweyî ya “Wêje û Aştî – Di Pêvajoyên Lihevrûniştin, Lihevkirin, Aştî Û Wekheviyê De Rola Wêje, Ziman û Rewşenbîriyê” li Amedê – li navenda çandî ya erdnîgariyeke kevnar û xwedî berxwedaneke dîrokî – hat lidarxistin. Ev konferansa li ser asta bilind ji aliyê Navenda PENa Kurd ve hat birêxistin û bi amadebûna fermî ya desteyeke payebilind a PENa Navneteweyî (PEN International) – bi serokatiya Serokê Giştî Burhan Sönmez, ligel cîgirên serokatiyê yên navneteweyî, serokên komîteyên dayimî, nivîskarên navdar, akademîsyen û pêşengên civaka sivîl – hat lidarxistin.</p>
<p>Beşdarên Konferansê bi awayekî fermî û bi yekdengî radigihînin, ku aştiyeke rasteqîn, rewa û mayînde tu carî tenê bi bêçekkirinê, bêparhiştina sistêmatîk ji mafên bingehîn, an jî bi bêdengkirina bi darê zorê nikare bê avakirin. Lihevhatineke bingehîn û aştiyeke rasteqîn tenê bi rêya diyalogeke ji dil û berdewam, danpêdan, hevpejirandin, rûmetgirtin û wekheviyeke seranser a bêbend û merc pêk tê.</p>
<h2><strong>Biryar û hîmên sereke</strong></h2>
<p><strong>1. Pêşxistin û mayîndekirina aştiyê:</strong></p>
<p>Banga ji bo aştiyê û avêtina gavan di vê rêyê de, gaveke pir erênî û pêwîst e. Lê belê ji bo ku aştî li ser bingehên xurt û mayînde were avakirin, divê mafên çandî û zimanî werin pejirandin û hawîreke azadîxwaz were geşkirin. Divê aştî ne tenê bi wê yekê be, ku va ye çek hatine danîn. Bêhtir ji wê divê aştî di heman demê de wekheviya civakî û naskirina mafên siyasî, civakî, aborî, çandî û mirovî yên her kesî hembêz bike.</p>
<p><strong>2. Hevsengiya Destûrî ya li ser Asta Çavan li hemberî Bişaftinê (Asîmîlasyonê):</strong></p>
<p>Pêkvejiyana di bin banê heman dewlet û heman destûrê de divê li ser bingeha maf û derfetên wekhev û diyalogeke azad be. Ji ber vê yekê, Konferans banga van daxwazan dike:</p>
<p>* Danpêdana destûrî û dabînkirina derfetên pêşxistina nasname, ziman û çanda gelê Kurd.<br>* Avakirin û pejirandina garantiyên hiqûqî, yên ku perwerdeya bi zimanê dayikê û bikaranîna fermî ya zimanê Kurdî misoger dikin.</p>
<p><strong>3. Wekheviya Rûmeta Hemwelatîbûnê:</strong></p>
<p>Jiyana di nav civakeke wekhev û hemanhengî de tê wê wateyê, ku tu kes neçar nemîne, dev ji mafên xwe yên çandî yan ji nasnameya xwe berde û tu kes bi darê zorê di nav nasnameyeke din de neyê bişaftin (asîmîlekirin). Ji bo aştiyeke mayînde û rewa, mercekî giring e, ku bihevbawerkirina her du aliyan û wekheviya erk û mafan di nava civakeke xwedî serweriya dadmendî de bi xurtî di Destûra Bingehîn de werin bicîkirin û pêkanîna wan were garantîkirin.</p>
<p><strong>4. Azadiya Derbirînê û Rêzgirtina li Kursiyê Vala:</strong></p>
<p>Kursiyê Vala, yê ku li pêş di vê salonê de hatiye danîn, bîranîneke bi êş a li hemberî êrîşên berdewam ên li dijî azadiya raman û azadiya mirovan e.</p>
<p>PENa Navneteweyî û Navenda PENa Kurd bi tundî daxwaza azadkirina bilez û bêşert û bend a hemû nivîskar, rojnamevan û girtiyên siyasî dikin. Heta ku ramanwerên rexnegir û nivîskar li pişt deriyên hesinî bin, tu destpêşxeriya aştiyê nikare baweriyeke exlaqî an demokratîk bi dest bixe.</p>
<p><strong>5. Peyama Exlaqî ya Wêjeyê:</strong></p>
<p>Li wî cihî ku siyaseta şaş bi hesabên taktîkî û dînamîkên desthilatdariyê re bêkêr dibe, wêje rasterast xwe berdide nava dil û ûjdanê mirovahiyê. Ew dibe dengê wan kesên ku bêdeng in, an dengê wan hatiye birîn.</p>
<p>Wek nivîskar û nûnerên PENê, em bi xurtî bawer dikin, wêje û çand beşên bingehîn ên avakirina aştiyê ne. Em soz didin, ku em ê pênûsên xwe tu carî nexin xizmeta bihevçun, kîn û şovenîzmê lê belê em ê wan bi awayekî biryardar ji bo rastiyê, dadmendiyê û hevpejirandina gerdûnî ya mirovahiyê bi kar bînin.</p>
<h2><strong>Banga Dawî</strong></h2>
<p>Konferans – bi piştgiriya bihêz a hevgirtina giştî ya PENa Navneteweyî – bang li rayedarên û serkirdeyên siyasî yên dewleta Tirk dike, ku berê xwe bidine diyalogeke rêkûpêk, piralî û ji dil, ya ku li ser bingeha wekheviyê û serweriya destûrî hatiye avakirin. Her wiha, em bang li hemû çalakvanên civaka sivîl dikin, ku bi wêrekî û nêrîneke kûr û dûrbîn beşdarî hemû hewldanên pêkanîna aştiyeke rasteqîn, destûrî û mayînde bibin.”</p>
</div>
<h2><span style="font-size: 16px; font-weight: 500;">(AY)</span></h2>]]></content:encoded><pubDate>Tue, 10 Nov 2026 11:53:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Rûyê nediyar yê qeyrana avhewayê: Xizanî û zarokên karker]]></title><link>https://bianet.org/haber/ruye-nediyar-ye-qeyrana-avhewaye-xizani-u-zaroken-karker-325261</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/10/ruye-nediyar-ye-qeyrana-avhewaye-xizani-u-zaroken-karker.webp'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/ruye-nediyar-ye-qeyrana-avhewaye-xizani-u-zaroken-karker-325261</guid><description><![CDATA[Qeyrana avhewayê bandorê li hemû zarokan bi heman rengî nake. Li Tirkiyeyê xizanî, xebata bêewle û şert û mercên starbûnê ên nebaş, xetereyên ku zarok pê re rû bi rû ne zêde dikin. Akademîsyen Asli Odmanê, aliyê çînî yê qeyranê û têkiliya wê ya bi karkerkirina zarokan re nirxand.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Ziwabûn, germahiya zêde û karesatên ku qeyrana avhewayê dibe sedem, şert û mercên jiyana zarokên xizan ên li Tirkiyeyê girantir dikin. Zarok, li gel pirsgirêkên xwarinê û stargehê, bi xetereyên dûrketina ji perwerdehiyê û tevlêbûna jiyana xebatê ya di temenê piçûkî de re rû bi rû ne.</p>
<p>Li gorî daneyên Saziya İstatîstîkan ya Tirkiyeyê (TUİK) yên sala 2025an, ji sedî 36,8ê zarokan di bin xetereya xizaniyê an jî vederkirina civakî de ne. Li welêt, hejmara zarokên ku di koma temenê 15-17î de dixebitin gihîşt 882 hezarî.</p>
<p>Di daxuyaniya Rêxistina Xurek û Çandiniyê ya Neteweyên Yekbûyî (FAO) de ku di sala 2025an de di çarçoveya Roja Têkoşîna li Dijî Biyabanbûn û Ziwabûnê de da, hatiye diyarkirin ku di 30 salên dawî de ji sedî 5ê berhema navxwe ya giştî ya çandiniyê (GSYH) ya cîhanê, her sal ji ber karesatan hatiye windakirin. Ziwabûn berpirsiyarê hema bêje nîvê van windahiyên ku ji ber karesatan çêdibin e. FAO her wiha diyar dike ku di navbera salên 2012-2018an de li welatên ku li hemberî ziwabûnê hesas in, hejmara kesên ku xwarina wan kêm e û têra xwe xwarinê bidest naxin ji sedî 45,6 zêde bûye.</p>
<a href='/haber/kriza-avhewaye-de-deryaya-res-veneguherine-bihuste-325240' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2026/11/09/kriza-avhewaye-de-deryaya-res-veneguherine-bihuste.webp' alt='"Krîza avhewayê dê Deryaya Reş veneguherîne bihuştê"' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>"Krîza avhewayê dê Deryaya Reş veneguherîne bihuştê"</h5>
<div class='date'>9 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Li Tirkiyeyê jî, li gorî daneyên Rêvebiriya Giştî ya Meteorolojiyê, baran di sala 2025an de daket asta herî nizm a 52 salên dawî. Ziwabûn bi taybetî ji bo dahata malbatên ku bi çandiniyê debara xwe dikin gef e. Bandorên qeyrana avhewayê bi nehevsengiyên aborî û civakî yên heyî re dibin yek.</p>
<p>Qeyrana avhewayê ya ku ji ber mirovan çêbûye, zarokan di nava pirsgirêkeke ku ne sedema wê ew in de dihêle û di heman demê de bêedaletiya avhewayê ya ku ew pê re rû bi rû ne jî kûrtir dike.</p>
<h2>Zexta avhewayê ya li ser xizaniya zarokan</h2>
<p>Lêkolîna Xizanî û Şert û Mercên Jiyanê ya TUİKê ya sala 2025an, pîvana pirsgirêkên aborî û hawirdorî yên ku malbatên zarok tê de dijîn rû bi rû ne nîşan dide.</p>
<p>Li gorî lêkolînê, li Tirkiyeyê ji sedî 28,8 ê nifûsê bi pirsgirêkên xaniyan ên wekî banê ku avê dikişînê, dîwarên bi nem an jî çarçoveyên pacê yên rizî re rûbirû ne. Ji sedî 27,9 ji ber îzolasyona kêm pirsgirêka germkirinê dijîn, ji sedî 22,1 jî bi qirêjiya jîngehê an jî pirsgirêkên din ên jîngehî re rû bi rû ne.</p>

<p>Her çiqas ev nîşander hemû nifûsê bihewîne jî, ji bo têgihiştina wê yekê ku derfetên parastinê yên malbatan li hemberî xetereyên ku ji ber avhewayê çêdibin çawa ciyawaz dibin, girîngiyekê hildigirin.</p>
<p>Ji bo malbatên ku dahata wan sînorkirî ye, di demên germahiya zêde de hênikkirina xaniyên xwe, gihîştina xuraka bi tendurist ango peydakirina şert û mercên stargehê yên biewle piştî karesatan dikare zehmetir be. Ji aliyê zarokan ve xwarina kêm, xaniyên nebaş û qutbûnên ku di perwerdehiyê de çêdibin, dikarin bandorê li ser pêşveçûna fizîkî û zanînê jî bikin.</p>
<p><img src="https://static.bianet.org/2026/11/beslenmesini-goturemedigi-icin-okula-gitmek-istemeyen-cocuklar-var.png" alt=""></p>
<h2>Hejmara zarokên karker di çar salan de ji sedî 69,6 zêde bû</h2>
<p>Li Tirkiyeyê daneyên têkildarî tevlêbûna zarokên li jiyana xebatê jî zêdebûnê nîşan didin.</p>
<p>Li gorî daneyên TUİKê yên bi navê "Bi Îstatîstîkan Zarok 2025", hejmara zarokên ku di koma temenê 15-17î de hatine îstihdamkirin, di sala 2024an de 869 hezar bû, di sala 2025an de derket 882 hezarî. Di heman serdemê de rêjeya tevlêbûna li hêza xebatê ji sedî 24,9ê derket ji sedî 25,5î.</p>
<p>Li gorî rapora zarokên karker ku Navenda Lêkolînê ya DİSKê (DÎSK-AR) di Îlona 2026an de weşand, hejmara zarokên ku dixebitin di sala 2021ê de 520 hezar bû û di sala 2025an de derket 882 hezarî. Zêdebûna di nava çar salan de bû ji sedî 69,6.</p>

<p>Yek ji wan qadan ku têkiliya di navbera qeyrana avhewayê û zarokên karker de herî zêde diyar e, çandiniya demsalî ye.</p>
<p>Rêxistina Xebatê ya Navneteweyî (ILO) di nirxandina ku di Kanûna Pêşîn a 2025an de weşand de, guhertina avhewayê, xizanî, îstihdama ne tomarkirî û koçberiya demsalî bi hev re wekî sedemên bingehîn yên zarokên karker ên di çandiniya demsalî de li Tirkiyeyê rêz kirin.</p>
<p><img src="https://static.bianet.org/2026/11/cocuk-iscilik.jpg" alt=""></p>
<h2>Odman: Nirxandina rejima kedê hîn jî gelekî girîng e</h2>
<p>Akademîsyen Asli Odman li şûna “karkeriya zarokan” têgeha "karkerkirina zaroktiyê" bi kar tîne û li dijî wê yekê derdikeve ku bandorên qeyrana avhewayê ya li ser zarokan tenê di bin sernavên jîngeh û tenduristiyê de tê nirxandin.</p>
<p>Odman dibêje ku divê qeyrana avhewayê bi têkiliyên hilberînê û parvekirinê yên kapîtalîzma cîhanî re bi hev re bê girtin:</p>
<blockquote>
<p><em>"Ez di bikaranîna qeyrana avhewayê de wekî navê serdemekê ditirsim. Em dikarin vê yekê wekî nîşanekê, belkî jî wekî navekî kod ê kapîtalîzma cîhanî û têkiliyên wê yên rêziknameyî yên nû, şerê çînî yê ku bi destê şîrket-dewletan roj bi roj tê germkirin û şerê parvekirinê yê li ser çavkaniyan binirxînin."</em></p>
</blockquote>
<p>Li gorî Odmanê, nêzîkatiyên ku tenê balê dikişînin ser belavbûna karbonê dikarin encamên ku hilberîn çawa tê rêxistinkirin û encamên wê yên li ser kedê paşguh bike:</p>
<blockquote>
<p><em>"Em nikarin vê qeyranê tenê bi nihêrîna li rêjeya karbonê ya ku belav dibe pênase bike. Digel karbonê û hemû emîsyonên din ên toksîk, nihêrîna li wê yekê ku hilberîna lezgîn û belavbûyî ji aliyê kedê ve çawa tê rêxistinkirin, wate li nihêrîna rejima kedê, hîn jî gelekî girîng e. Ji ber ku em derfetên berxwedanê li vir jî dibînin."</em></p>
</blockquote>
<h2>"Malbat hêza xwe ya xebatê ya kêm bi zarokên xwe tije dikin"</h2>
<p>Odmanê diyar kir ku zarokên karker ne tenê bi çandiniya demsalî ve sînordarkirî ne, tevlêbûna zarokên li jiyana xebatê wekî mekanîzmayekê dinirxîne ku bandorê li hemû rejima kedê dike:</p>
<blockquote>
<p>"Karkerkirina zaroktiyê, di tevahiya rejima kedê de wekî amûrekî dîsîplînê kar dike. Bi afirandina hêzeke xebatê ya erzantir û nermtir, şert û mercên giştî yên cîhana xebatê li bin dixe."</p>
</blockquote>
<p>Odman diyar kir ku divê zarokên karker bi keda koçberan û bi keda lênêrînê ya bêpere ya jinan re bi hev re bên fikirîn:</p>
<blockquote>
<p><em>"Em tenê behsa karkeriya zarokan ya ku bi destê dewletê di MESEMan de an jî di lîseyên pîşeyî de tê afirandin nakin. Êdî karkeriya zarokan ya fiîlî heye ku berê jî hebû, lê êdî em dikarin bibînin ku di îstatîstîkan de jî kûrtir dibe. Em dibînin ku hejmara zarokên ku di zeviyan, kolanan, pîşesaziyê, avahîsaziyê û sektora xizmetê de dixebitin zêde dibe."</em></p>
</blockquote>
<p>Li gorî Odmanê, yek ji sedemên herî bingehîn ên ku zarokan arasteyî jiyana xebatê dikin ew e ku dahatên malbatan têrê nakin ku mirov debara xwe bike:</p>
<blockquote>
<p><em>"Em behsa zarokên ku ji bo temamkirina dahatên ku têrê nakin û malbatan dixe nava belengaziyê, ber bi bazarê ve tên ajotin dikin. Malbatên karkeran ên ku bi birçîbûn û deynan hatine terbiyekirin, hêza xwe ya xebatê ya têrê nake bi keda zarokên xwe temam dikin."</em></p>
</blockquote>
<h2>"Erdnîgariyeke çînî ya xetereyên hawirdorî jî heye"</h2>
<p>Odman destnîşan dike ku meseleyeke din ku divê bi qeyrana avhewayê re bê nirxandin heye ku nehevsengiya hawirdorî ye.</p>
<p>Odmanê got ku qirêjiya toksik ya ku ji pîşesaziyê çêdibe, bi taybetî bandorê li zarokên ku li herêmên xizan dijîn dike.</p>

<p>Odman bajarokê Çogulhanê weke mînak nîşan dide ku ji bo belgefîlma “Yavaş Ölüm”(Mirina Hêdî) ya li ser wêrankirina jîngeha li Deşta Elbistanê, çûbûn wir. Odmanê da zanîn ku zarokên li cihwarên nêzî santrala termîk bi pirsgirêkên tenduristiyê yên giran re rû bi rû ne. Odman da zanîn ku zarokên li cihê nêzî santrala termîk bi pirsgirêkên tenduristiyê yên giran re rû bi rû ne.</p>
<blockquote>
<p>Gava em li herêmên ku tesîsên veguherînê yên li Stenbol û Edeneyê lê ne dinêrin, em dîsa erdnîgariyeke çînî dibînin. Tenê nihêrîna li wê yekê ku ev tesîs li kîjan çeperên Stenbolê û kîjan taxên Edenayê ne, têra xwe dike.</p>
</blockquote>
<p>Lêbelê Odman bi bîr dixe ku bandorên qirêjiya jîngehê ne tenê bi taxên xizan re sînorkirî ne, qirêjker bi rêya hewa û zincîra xwarinê dikarin bigihîjin beşên din ên civakê jî.</p>
<p><img src="https://static.bianet.org/2026/11/cocuklarima-copteki-meyveleri-topladim-utanirsam-ac-kaliriz.png" alt=""></p>
<h2>"Rûbirûbûna bi metala sirbê re li ser zarokan dibe sedema zirarên mayinde"</h2>
<p>Akademîsyen Asli Odmanê bal kişand ser rapora Endezyarê Xurakê  Dr. Bulent Şik a bi navê <em>"Li Dijî Sirbê danek Xwarin: Parastina Zarokan ji Maddeyên Toksîk yên ku Pêşveçûnê Xera Dikin û Xurtkirina Edaleta Perwerdehiyê"</em></p>
<p>Odmanê destnîşan kir û got:</p>
<blockquote>
<p><em>"Rapora Sirbê ya Bulent Şik bi hewldana kesekî û bi çendî dereng derket. Divê di vî warî de polîtîka û kampanyayên gelekî cidî hatibûna kirin. Ji ber ku rûbirûbûna bi wan re di zaroktiyê de dibe sedema ziyanên hişî yên ku nayên vegerandin."</em></p>
</blockquote>
<h2>"Danek xwarin tenê jî dikare zarokan biparêze"</h2>
<p>Odman tekez dike ku ji bo kêmkirina lawaziya zarokan li hemberî qeyrana avhewayê û xetereyên jîngehê, divê pêşî mafên wan ên xwarina bi tendurist, hewaya paqij, stargeh û perwerdehiyê werin garantîkirin.</p>
<p>Admanê bal kişand ser girîngiya xwarina belaş a li dibistanan û diyar kir ku bi taybetî xwarina kêm, zarokan li hemberî maddeyên jehrî naparêze:</p>
<blockquote>
<p><em>"Heke zarok karibin li malê xwarinê bixwin û biçin dibistana xwe an jî li dibistanê danek xwarinê bixwin, ew dikarin ji maddeyên jehrî yên ku pêşveçûna wan xera dikin çêtir werin parastin.</em> <em>Bêguman ev çareseriyeke demkî ye. Lê belê dide nîşandan ku new</em><em>ek</em><em>hevî di dema kurt de bi mirinan, di dema dirêj de jî bi windahiyên tenduristiyê re çawa derdikeve holê."</em></p>
</blockquote>
<h2>"Divê mafê zaroktiyê bibe beşek ji têkoşîna kedê"</h2>
<p>Odmanê anî ziman ku ku ji bo kêmkirina xetereya xizantiyê û karkeriya zarokan, divê piştgiriya dahatê ji malbatan re bê dayîn, gihîştina perwerdehiyê were garantîkirin û jiyana xebatê bi mekanîzmayên çavdêriya giştî yên serbixwe were şopandin.</p>
<p>Asli Odmanê got ku Navendên Perwerdehiya Pîşeyî (MESEM) ku wê wekî sazûmankirina karkerkirina zaroktiyê dibîne, divê were rakirin. Her weha destnîşan kir ku di xebatên çandiniyê yên demsalî de jî divê ewlehiya veguhestina zarokan bê misogerkirin, şert û mercên stargehê werin başkirin û pêşî li dûrketina wan a ji perwerdehiyê bê girtin.</p>
<p>Lê belê Odmanê teqez kir ku divê hemû van tedbîran bi polîtîkayeke kedê ya berfirehtir re bi hev re bên girtin:</p>
<blockquote>
<p><em>"Ji ber ku em karkeriya zarokan wekî yek ji amûrên dîsîplînê yên rejima kedê pênase dikin, ez difikirim ku çareseriya herî bingehîn jî di têkoşînên li dijî rejima kedê de ye. Divê em mafê zaroktiyê, têkoşîna li dijî cudakariya temen û binpêkirinên mafan ên li ser bingeha temen jî tevlî van têkoşînan bikin."</em></p>
</blockquote>
<div class="box-4">Ev nûçe bi piştgiriya aborî ya Nûnertiya Tirkiyeyê ya Komeleya Heinrich Böll Stiftung (HBSD) hatiye amadekirin. Ji naverokên nûçeyan tenê Weqfa Ragihandinê ya IPSê / bianet berpirsiyar e. Naverokên nuçeyan nêrînên HBSDyê nîşan nade.</div>
<p>(NÖ/CA/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Tue, 10 Nov 2026 11:09:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Li Îzmîrê di kargehê de teqîn pêk hat: Hejmara miriyan derket 18an]]></title><link>https://bianet.org/haber/li-izmire-di-kargehe-de-teqin-pek-hat-hejmara-miriyan-derket-18an-325248</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/09/izmir-de-fabrikada-patlama-3-kisi-hayatini-kaybetti-3-u-agir-en-az-14-yarali-1.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/li-izmire-di-kargehe-de-teqin-pek-hat-hejmara-miriyan-derket-18an-325248</guid><description><![CDATA[Endamê Meclîsa Şaredariya Aliagayê yê Partiya NÛ û Serokê Berê yê Şaxa Petrol Îş a Aliagayê Îbrahîm Dogangul têkildarî teqînê ji bianetê re axivî û got: "Ev teqîneke ku ji dûr ve diyar bû dê biqewime.”]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Di teqîna li Kargeha Hesin û Polayê ya HABAŞê ya navçeya Aliagaya Îzmîrê de û di şewata ku pişt re derket de, herî kêm 18 karker mirin, 1 jê giran 12 karker jî birîndar bûn.</p>
<p>Waliyê Îzmîrê daxuyand ku li gorî daneyên destpêkê di dema rijandina polayê şil de vînca ku bi tavanê ve mixkirî  ketiye ser ocaqê arkê û teqîn çêbûye. Kargehê jî daxuyaniyek da û got: "Di dema xebatên lênerînê yên plankirî de ku yek ji ocaqên arkê yên elektrîkê dihat kontrolkirin, qezayeke xemgîn qewimî."</p>
<blockquote class="twitter-tweet">
<p dir="ltr" lang="tr">#SONDAKİKA İzmir’in Aliağa ilçesinde bulunan bir demir çelik fabrikasında patlama meydana geldi. Patlamanın nedeni ve olayın detayları henüz netlik kazanmadı. https://t.co/pUzfJva2CQ</p>
— İZMİR’İN NABZI (@izmirinnabzi) <a href="https://x.com/izmirinnabzi/status/2119719557153661337?ref_src=twsrc%5Etfw" target="_blank" rel="nofollow noopener">November 9, 2026</a></blockquote>
<h2>17 karker mirin</h2>
<p>Walîtiya Îzmîrê di daxuyaniya xwe ya destpêkê de diyar kir ku teqîn di saet 12.00î de çêbûye, herî kêm sê kesan jiyana xwe ji dest dane û 14 kes jî birîndar bûne ku sê ji wan giran in. Walîtiyê her wiha da zanîn ku xebat ji bo rizgarkirina 10 kesên di bin xirbeyan de mane berdewam dikin.</p>
<p>Walîtiyê di daxuyaniya xwe ya duyem de diyar kir ku kesekî ku bi giranî birîndar bûbû rakiribûn nexweşxaneyê û du kesên din ên ku ji bin xirbeyan hatibûn derxistin jî jiyana xwe ji dest dane û hejmara miriyan derketiye şeşan.</p>

<p>Waliyê Îzmîrê Suleyman Elban jî dora saet 16.45an de daxuyaniyek da û diyar kir ku hejmara miriyan derketiye 10î û 15 birîndar jî li nexweşxaneyan in.</p>
<p>Elban diyar kir ku çar kes di bin xirbeyan de ne û xebatên lêgerîn û rizgarkirinê didomin.</p>
<blockquote>
<p>Tê gotin ku di vardiyaya normal de zêdetirî 300 xebatkarî li ser wê xetê hebûn, lê ji ber guhertina qazanê ya di dema lênerînê de dora 200 xebatkar hebûne. Di wê demê de hilberîn tine bû, lê piştî alav û malzemeyên ku li xeta gaza xwezayî ketin, bu sedema teqînê.</p>
</blockquote>
<p>Serokkomar û Serokê Giştî yê AKPê Recep Tayyip Erdogan piştî civîna Kabîneyê di saet 19.00an de daxuyaniyek da û diyar kir ku hejmara miriyan derketiye 16î û 13 kes birîndar in ku 2 ji wan giran in.</p>
<p>Wezîrê Tenduristiyê Kemal Memişoglu jî di saet 22.14an de li ser hesabê xwe yê Xê daxuyand ku karkerekî din ê rewşa wî giran bû jiyana xwe ji dest daye. Bi vî rengî hejmara karkerên di teqînê de mirin derket 17î.</p>

<p style="text-align: center;"><img src="https://static.bianet.org/2026/11/izmir-aliaga-habas-fabrikasi-limani-harita.png" alt=""><sup><em>*Tesîsa hilberîna hesin û polayê ya HABAŞê ya li Aliagayê, li herêma pîşesaziyê ya Bozkoy-Çakmakliyê ye. Limana HABAŞê ya li peravê Korfeza Nemrutê jî li Çakmakliyê ye û bi qasî 7 kîlometreyî dûrî tesîsa hesin û polayê ye. Di qada hilberînê ya şîrketê ya li Aliagayê de, li gel polaxane û hesinxaneyan, tesîsên hilberîna gazê, borî-tûp û enerjiyê jî hene. (Nexşe: Google Maps)</em></sup></p>
<h2>Sendîkavanê berê Dogangul: " Ev teqîneke ku ji dûr ve diyar bû dê biqewime.”</h2>
<p>Endamê Meclîsa Şaredariya Aliagayê yê Partiya NÛ û Serokê Berê yê Şaxa Petrol Îş a Aliagayê Îbrahîm Dogangul têkildarî teqînê ji bianetê re axivî û got: "Ev teqîneke ku ji dûr ve diyar bû dê biqewime.”</p>
<p>Dogangul da zanîn ku li gorî agahiyên ji karkeran girtiye, hêza vîncê têr nekiriye ku potaya pola û hesinê helandî têde hilbigire. Vînc û pota wergeriyaye û pişt re şewat derketiye û tûpên oksîjenê teqiyane.</p>

<p>Dogangulê ku piştî teqînê çûbû herêmê, got ku di kargehên hesin û polayê de her cûre bermahî tên hilberandin, ji ber vê yekê dibe ku maddeyên cûda di nav de hebin, her weha dibe ku di nav de cebilxaneyên leşlerî jî hebin. Lêbelê Dogangul diyar kir ku agahiyên destpêkê ên ku gihîştine ber destê wî destnîşan dikin ku sedema teqînê têkçûna vîncê ye.</p>
<p>Dogangul bi lêv kir ku qezayên xebatê di kargehên hesin û polayê de tên asayîkirin û wiha axivî:</p>
<blockquote>
<p><em>"Di kargehên hesin û polayê de tê gotin ku 'lingê wî jêbû, laqê wî jêbû'. Em pir fêrî van bûne. Lêbelê ev teqîn giraniya rewşê li ber çavan radixîne. Ger di dema xwe de tedbîr hatibûna girtin, gelo dê ev rewş çêbibûya? Ji bo van cûre qezayên xebatê dibêjin 'qezaya nayê dîtin'. Na, </em>ev teqîneke ku ji dûr ve diyar bû dê biqewime.”<em>. Teqînên di kargehên hesin û polayê de </em> ji dûr ve diyar e dê biqewime.” <em>û dibin sedema mirina mirovan."</em></p>
</blockquote>
<p>Dogangul her wiha fikarên xwe anî ziman ku dibe ku hejmara miriyan piştî teqînê zêde bibe.</p>

<h2>Daxuyaniyên Işıkhan û Gurlek</h2>
<p>Wezîrê Xebat û Ewlehiya Civakî Vedat Işikhan di daxuyaniya li ser hesabê xwe yê medyaya civakî de got: "Ji bo lêkolîna bûyera bi êş a qewimî, ji aliyê Saziya Ewlehiya Civakî ve sermifetîşek hatiye erkdarkirin. Weke Wezaret em pêvajoyê ji nêz ve dişopînin."</p>
<p>Wezîrê Dadê Akın Gurlek jî da zanîn ku Serdozgeriya Komarê ya Menemenê derbarê teqînê de lêpirsîn da destpêkirin û çar dozgerên komarê hatine erkdarkirin.</p>
<p>Gurlek got: "Dema ku dozgerên me yên komarê û heyeta pisporan li cihê bûyerê lêkolînan dikin, xebatên lêgerîn û rizgarkirinê jî didomin da ku em bigihîjin karkerên xwe yên di bin xirbeyan de."</p>

<div class="box-1">
<h2>Zexta hilberînê, tenduristî û ewlehiya karkeran a li HABAŞê</h2>
<p>HABAŞ yek ji mezintirîn hilberînerên hesin û polayê yên Tirkiyeyê ye. Li gorî daneyên sazûmanî yên rojane yên şîrketê, polaxaneya li tesîsa Aliagayê xwediyê kapasîteya hilberîna 4,5 milyon ton polayê şil a salane ye. Şîrket her wiha di warên gazên pîşesazî û bijîşkî, enerjî, makîneyên giran, LPG û gaza xwezayî de jî xebatan dike.</p>
<p>Li gorî nûçeyên Evrenselê yên ku di demên ciyawaz de derbarê HABAŞê de hatine weşandin, zexta hilberînê ya giran, kêmbûna hejmara karkeran, demên xebatê yên dirêj, lênêrînên ku hatine paşxistin û kêmasiyên ewlehiya xebatê, pirsgirêkên herî berbiçav in. Karkeran anîne ziman ku bi vardiyayên ku digihîjin 12 saetan, demên bêhndanê yên kurt û alavên kevn dixwazin em hiberînê zêdetir bikin. Ev jî şert û mercên xebatê giranir dikin.</p>
<p>Di serdemên ku şîrketê rekorên hilberînê û îxracatê şikandine de, karkeran anîne ziman ku ev yek bi xebata zêde, taşeronîkirin û bi kêmasiyên tedbîrên ewlehiyê hatiye bidestxistin. Li gorî gotinên karkeran, piştî mirin û birîndariyên giran jî li hin beşan hilberîn di demekî kurt de dîsa dest pê kiriye.</p>
<p>Di nûçeyên derbarê kargehên hesin û polayê yên li Aliagayê de ku HABAŞ jî di nav de ye, bi karkerên kêm hilberîna zêde, lênêrîn û mudaxeleyên ku di dema xebitandina makîneyan de tên kirin, kêmbûna hejmara karkerên pispor û îtiraznekirina li dijî karên xeternak wekî pirsgirêkên hevpar hatine rêzkirin.</p>
</div>
<p>(EMK/AY)</p><script async="" src="https://platform.twitter.com/widgets.js" charset="utf-8"></script>]]></content:encoded><pubDate>Tue, 10 Nov 2026 07:33:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA["Krîza avhewayê dê Deryaya Reş veneguherîne bihuştê"]]></title><link>https://bianet.org/haber/kriza-avhewaye-de-deryaya-res-veneguherine-bihuste-325240</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/09/kriza-avhewaye-de-deryaya-res-veneguherine-bihuste.webp'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/kriza-avhewaye-de-deryaya-res-veneguherine-bihuste-325240</guid><description><![CDATA[Prof. Dr. Murat Turkeş dibêje, "Guherîna avhewayê dikare qadên jiyanê û bijardeyên koçberiyê yên li Tirkiyeyê biguherîne."]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Heke hûn difirin ku ji ber krîza avhewayê bilindbûna germahiyê û guherîna rêjeya baranê dê sektora geştiyariyê ji peravên Deryaya Spî û Egeya Başûr ber bi Rojhilatê Deryaya Reş ve bikişîne, hûn şaş in. Pêşbîniyên wekî "Li Deryaya Reş nifûs dê zêde bibe û dê bibe navenda geştiyariyê" ji bo niha, ji aliyê encamên krîza avhewayê ve tenê wekî texmînekê mane.</p>
<p>Prof. Dr. Murat Turkeş li Navenda Lêkolîn û Pêkanîna Polîtîkayan û Guherîna Avhewayê û li Beşa Fîzîkê ya Zanîngeha Bogaziçiyê xebatan dimeşîne. Turkeş dibêje: "Barana zêde ya li Rojhilatê Deryaya Reş, vê herêmê bi awayekî otomatîk nake herêmeke koçê ya biewle" û ji bo pêşeroja Tirkiyeyê tabloyekî hilweşîner xêz dike.</p>
<h2><strong>Nexşeya Pêşerojê: Xizanî<img src="https://static.bianet.org/2026/11/iklim-masasi.jpeg" alt=""></strong></h2>
<p style="text-align: center;"><sup><em>*Prof. Dr. Murat Türkeş/ Fotograf: İklim Masası</em></sup></p>
<p>Di dehsalên pêş me de, Tirkiye dê bikeve nava pêvajoyeke mezin a veguherînê ku tevgera mirovan û qadên jiyanê tê de ji nû ve ava bibe.</p>
<p>Lêbelê li gorî Prof. Dr. Murat Turkeş, nirxandina vê pêşerojê bi tenê bi rêya nexşeyên germahiyê şaşiyeke mezin e.</p>
<p>Turkeş balê dikişîne ser wê yekê ku divê di cihên niştecihbûnê yên pêşerojê de, germahî bi derfetên avê, çavkaniyên debarê, rîskên karesatan, xizmetên xaniyan û binesaziyê re bi tevahî û wekî pergaleke yekpare bên nirxandin.</p>
<p>Turkeş diyar kir ku germahî ne tenê sedema koçên ku bi qeyrana avhewayê ve girêdayî ne û bi bîr xist ku hişkesalî, têkçûna berheman û kêmbûna avê jiyana gundewariyê têk dibin, lehî û şewat jî dibin sedema wê yekê ku mirov ji nişka ve ji cih û warên xwe bibin.</p>
<p>Li gorî Prof. Dr. Turkeş, dema ku ev pêvajo bi windakirina dahatê, bêkarî, deyndarî û pirsgirêkên gihîştina xizmetên giştî re bibe yek, dê newekheviyên civakî hê bêtir kûr bike. Malbatên ku asta dahata wan bilind e dikarin li cihê xwe, xwe biguncînin, lêbelê beşên herî xizan nikarin derfeta barkirinê jî peyda bikin û dibe ku li qadên xeternak asê bibin.</p>
<h2><strong>Kesên ku koç dikin û penagehên "hênik"</strong></h2>
<p>Li gorî projeksiyonên Prof. Dr. Murat Turkeş û tîma wî, ji bilî koçên ku dibe ku ji Rojhilat û Başûrê Rojhilatê Anadoluyê çêbibin, dê ji Anadoluya Navîn û Beşa Navîn ya Anadoluya Rojava ber bi Ege, Marmara, Deryaya Spî û Deryaya Reş ve jî pêleke berbiçav a koçberiya navxweyî rabe."</p>
<p>Lêbelê Turkeş balê dikişîne ser wê yekê ku ev koçberî ne tenê ji ber lêgerîna li hewayeke hênik, belê bi armanca gihîştina kar û xizmetan pêk tê.</p>
<p>Turkeş diyar kir ku balkêşiya aborî ya bajarekî ku koçê werdigire, nayê wê wateyê ku ew bajar ji xetereyên avhewayê dûr e; berevajî vê yekê, mirov dikarin ji ber pirsgirêka debare herikîna xwe bikin nava bajarên ku lehî, germahiya zêde an jî kêmbûna avê lê hene jî.</p>
<p>Turkeş behsa têgeha <strong>"</strong>guncawbûna îzafî”kir û got ku herêmên guncaw ên Bakurê Rojhilatê Anadoluyê, navçeyên bilind û hundirîn ên Muglayê, zozanên Aydinê û derdora Çanakkaleyê, li gorî geliyên peravan dikarin wekî cihên guncawtir werin dîtin.</p>
<p>Lêbelê li gorî Turkeş, rîska herî mezin tam li vir dest pê dike: Zozanek an jî qadeke şînkayî a ku îro hênike, ger bi awayekî bê kontrol ji avakirin û avahîsaziyê  were vekirin, dikarê çavkaniyên avê zuha bike û ev yek jî dê avantajiya avhewayê ya li wê herêmê bi lez tune bike.</p>
<p>Turkeş bi taybetî balê dikişîne ser Rojhilatê Deryaya Reş û diyar dike ku berpal, cihên ku lehî lê radibin, tunebûna daristanan û nema zêde rê nadin ku laşê mirov xwêdan bide. Ev yek jî laşê mirov dixe streseke giran, ji ber vê yekê, ev herêm ne "penageheke otomatîk" e.</p>
<h2><strong>Hilweşîna di çandiniyê de û rîska krîza bajarî</strong></h2>
<p style="text-align: center;"><strong><img src="https://static.bianet.org/2026/11/tempimage4sklzc.jpg" alt=""></strong><sup><em>*Rize Ardeşen / Gundê Oce,  Fotograf: Evrim Kepenek/bianet</em></sup></p>
<p>Prof. Dr. Turkeş balê dikişîne ser ewlehiya av û xurakê ya pêşerojê jî û diyar dike ku kêmbûna avê li herêma Konyayê, li Anadoluya Navîn û Başûrê Rojhilat û herwiha li herêmên Ege û Deryaya Spî dê bigihîje asteke gelekî xeternak û jiyanî.</p>
<p>Turkeş destnîşan kir û wiha got: </p>
<blockquote>
<p><em>"Bi taybetî navçeyên bilind û hundirîn ên herêma Muglayê û zozanên bilind ên Aydinê, ji aliyê rehetî û hênikiya germahiyê ve dibe ku di pêşerojê de li gorî geliyên peravê yên germ bibin vebijarkên guncawtir. Lêkolîna me ya bi Yurtseven re ya sala 2025an nîşan dide ku herêmên stêp ên nîv-hişk û yên ku bi havînî pir germ û hişk in, berfireh dibin. Projeksiyonên salên 2041–2070 û 2071–2099 jî diyar dikin ku di rewşên gazên serayê yên pir zêde de, bi germbûn û hişkatiyê re dê qad û quntarên avhewayê bilind bibin."</em></p>
</blockquote>
<p>Her wiha Turkeş bi bîr dixe ku germbûn hilmûgulmeke pir zede çêdike; ev rewş, tevî ku baran kêm nebe jî, axê bi tena serê xwe ziwa dike.</p>
<p>Li gorî Turkeş, li hemberî lêçûnên avdanê yên zêde û deynkariyê çewisandina hilberînerê piçûk dê zincîra xwarinê bixe ber xetereya qutbûnê; koçkirina hilberînê ber bi bakur an jî ber bi bilindahiyan ve jî her dem têra afirandina qadên çandiniyê yên nû nake.</p>
<p>Prof. Dr. Turkeş diyar dike ku li gel vê yekê, bajarên ku koçê werdigirin dê bi qeyranên binesaziyê re rû bi rû bimînin û kêmbûna ava vexwarinê, çûnûhatin, tenduristî û xaniyên civakî dê mezinbûna bêplana xurtir bike. Türkeş tekez dike ku divê şaredarî planên xwe yên avakirinê bi lezgînî bi bûdçeyên avê yên havzayan re bikin yek; her wiha planên çalakiya germahiyê, binesaziya kesk û veguherîna bajaran wekî şertên sereke destnîşan dike.</p>
<h2><strong>COP31 û Tirkiye</strong></h2>
<p>Turkeş diyar dike ku rêya parastina qadên jiyanê yên pêşerojê ji gavên berbiçav ên ku dê ji îro ve bên avêtin re derbas dibe û balê dikişîne ser Lûtkeya Avhewayê ya COP31ê ku dê li Antalyayê bê lidarxistin.</p>
<p>Li gorî Prof. Dr. Murat Turkeş, divê Tirkiye bi lezgînî bernameyeke veguherînê ya adil bixe xebatê; bernameyeke ku girêdaybûna nû ya bi sotemeniyên fosîl re çê neke û dema derketina ji komirê diyar bike.</p>
<p>Türkeş destnîşan dike ku di qeyrana avhewayê de armanc ne ew e ku mirov ber bi koçberiyên neçar ve bên ajotin, ew e ku li cihên xwe jiyaneke ewle, tendurist û bi rûmet bidomînin; lewra ew bang li Tirkiyeyê dike ku bêyî windakirina demê, li gorî daneyên zanistî bikeve nava tevgerê.</p>
<div class="box-4">Ev nûçe bi piştgiriya aborî ya Nûnertiya Tirkiyeyê ya Komeleya Heinrich Böll Stiftung (HBSD) hatiye amadekirin. Ji naverokên nûçeyan tenê Weqfa Ragihandinê ya IPSê / bianet berpirsiyar e. Naverokên nuçeyan nêrînên HBSDyê nîşan nade.</div>
<p>(EMK/CA/AY)</p>
<div class="box-15">
<p><strong>Çavkanî</strong></p>
<p>1. Türkeş, M., Tekin, M. K. ve Salli, D. (2026). Theoretical and conceptual evaluation of climate-related displacement and mobility. The Anthropocene Review. https://doi.org/10.1177/20530196261434015</p>
<p>2. Türkeş, M. ve Yurtseven, N. (2025). Observed and projected geographical and temporal changes in the Köppen- Geiger climate types in Türkiye. Theoretical and Applied Climatology, 156, 154. https://doi.org/10.1007/s00704-024-05346-2</p>
<p>3. Yurtseven, N. ve Türkeş, M. (2026). A comprehensive assessment of drought dynamics in Türkiye. International Journal of Climatology, e70541. https://doi.org/10.1002/joc.70541</p>
<p>4. IPCC (2022). Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Bölüm 13 ve Akdeniz bölümü CCP4. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/</p>
<p>5. Türkeş’in AA Yeşil Hat açıklamaları: “İklim felaketleri nedeniyle artan göçler yasal düzenlemeleri acil hale getiriyor” (17.06.2026); “İklim dirençli gıda ve su güvenliği girişimine Türkiye öncü olabilir” (22.09.2026).</p>
<p>6. Tekin, M. K. (2023). Küresel İklim Değişiminin Göçler Üzerine Etkileri ve Türkiye’ye Dair Öngörüler. Doktora tezi, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi. Tez no 840442.</p>
<p>7. UNFCCC (2026). COP31 konferans bilgileri. https://unfccc.int/cop31</p>
<p>8. Türkeş, M. (2020). İklim değişikliğinin fiziksel bilim temeli II: Dünyada ve Türkiye’de gözlenen ve öngörülen iklim değişiklikleri ve değişkenliği. Toplum ve Hekim, 35(1), 3–31.</p>
<p>9. Türkeş, M. (2020). İklim değişikliğinin tarımsal üretim ve gıda güvenliğine etkileri: Bilimsel bir değerlendirme. Ege Coğrafya Dergisi, 29(1), 125–149.</p>
<p>10. Türkeş, M. (2024). Klimatoloji ve Meteoroloji. 3. basım, iklim değişikliği ve sıcak hava dalgaları bölümleri.</p>
<p>11. Türkeş, M. (2026). COP31, İklim Diplomasisinde Yükümlülükler ve Sözlerden Uygulamaya Geçiş İçin Yeni Bir Eşik Olabilir mi? İktisat ve Toplum, çevrimiçi yazı.</p>
<p>12. Türkeş, M., Turp, M. T., An, N., Öztürk, T. ve Kurnaz, M. L. (2020). Impacts of Climate Change on Precipitation Climatology and Variability in Turkey. Water Resources of Turkey, 467–491. https://doi.org/10.1007/978-3-030-11729-0_14</p>
<p>13. Tekin, M. K. ve Deniz, O. (2025). İklim Değişikliği Kaynaklı Göç Potansiyeli: Türkiye Üzerine Çok Boyutlu Bir Alan Araştırması. Coğrafi Bilimler Dergisi, 23(1), 236–263. https://doi.org/10.33688/aucbd.1517859</p>
</div>]]></content:encoded><pubDate>Mon, 09 Nov 2026 16:25:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Mîrateya Mezopotamyayê, bîranîna civakî û pêvajoya avabûna nasnameya kurdî]]></title><link>https://bianet.org/yazi/mirateya-mezopotamyaye-biranina-civaki-u-pevajoya-avabuna-nasnameya-kurdi-325231</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/yazi/2026/11/09/mirateya-mezopotamyaye-biranina-civaki-u-pevajoya-avabuna-nasnameya-kurdi.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/yazi/mirateya-mezopotamyaye-biranina-civaki-u-pevajoya-avabuna-nasnameya-kurdi-325231</guid><description><![CDATA[Dîroka Mezopotamyayê dîroka gelek gelan e. Her gel di vê mîrateya hevpar de xwedî şop û cihekî bêhempa ye. Kurd, yek ji gelên vê axa kevnar, xwedî ziman, çand, bîr û nasnameya xwe ne. Naskirina vê mîratê divê bingeha zanîn, jiyana hevbeş, rêzgirtina ji bo cudahîyan û avakirina paşerojek dadperwer be.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p><em>“Rehên me di kûrahiya dîrokê de ne, dengê me di zimanê dayikê de ye û hêviya me di pêşeroja ku em bi hev re ava dikin de ye.”</em></p>
<p>Mezopotamya yek ji herêmên dîrokî ye ku mirovahiyê gavên xwe yên pêşîn ber bi jiyana niştecîbûnê, çandiniyê, avakirina gundan û pêşxistina çandê avêtiye. Ev herêm, ku di navbera çemên Dîcle û Firatê de ye û heta Çiyayên Zagrosê dirêj dibe, bi hezaran salan e ku ji bo civakên cûrbecûr cihê jiyan, hilberîn, afirandin û danûstandinê ye.</p>
<p>Dema ku em dîroka Mezopotamyayê lêkolîn dikin, em ne tenê şopên bajar, qesr û perestgehên kevnar dibînin, lê di heman demê de şopên jiyana mirovan, ked, çandinî, huner, bawerî, ziman û têkiliyên civakî jî dibînin.</p>
<p>Ev ax, ku îro ji gelek gel û çandên cuda re malovaniyê dikin, di seranserê dîrokê de bûne cihê jidayikbûna gelek civakên mirovan. Ji ber vê yekê, dîroka Mezopotamyayê bêyî têgihîştina rol û mîrata gelên wê nayê fêmkirin.</p>
<p>Çanda Halaf, ku di lêkolînên arkeolojîk de wekî Halaf tê zanîn, li bakurê Mezopotamyayê di navbera salên 6100 û 5300 berî zayînê de geş bûye. Ev çand di dîroka herêmê de xwedî girîngiyeke taybet e. Xelkê wê serdemê bi çandinî, xwedîkirina ajalan û hilberîna pêdiviyên bingehîn ên jiyanê mijûl bûn. Wan gund ava kirin, xanî ava kirin û jiyana xwe bi awayên cûrbecûr birêxistin kirin.</p>
<p>Yek ji taybetmendiyên herî berbiçav ên vê çandê seramîkên xemilandî ne. Seramîk bi reng, xêz û şêweyên geometrîk hatine xemilandin. Ev huner nîşan dide ku mirovên wê serdemê ne tenê bi dabînkirina xwarinê re eleqedar bûn; wan di heman demê de bedewî, çêj û afirîneriya hunerî jî di jiyana xwe de bi kar anîn.</p>
<p>Her wiha, avahî û avahiyên girtî yên bi navê tholos, amûrên kevirî, seramîk û peykerên ji axê şopên vê çandê ne. Lêbelê, girîngiya Halefê bi tiştên ku ji axê hatine derxistin ve ne sînordare. Girîngiya wê di wê rastiyê de ye ku ev şop dihêlin ku em jiyan, têkilî û şêwazên jiyana civakên kevnar fam bikin.</p>
<p>Dema ku em vê çanda dîroka Kurdistan û Mezopotamyayê dinirxînin, divê em vê wekî beşek ji mîrateya arkeolojîk a vê herêmê bibînin.</p>
<p>Piştî gelek veguherînên civakî û çandî, Hûrî di dîroka Mezopotamyaya Bakur de wekî hêza serdest derketin holê. Di çavkaniyên nivîskî de di navbera hezarsalên sêyem û duyem ên berî zayînê de behsa Hûrîyan tê kirin û ew li gelek herêmên bakurê Mezopotamyayê, bakurê Sûriyeyê û rojhilatê Anatolyayê jiyane. Ziman, çand, bawerî û kevneşopiyên wan ên taybet hebûn. Bi avakirina têkiliyên siyasî, aborî û çandî, wan di dîroka herêmê de roleke girîng lîstin.</p>
<p>Hûrî zimanekî kevnar e ku ji hêla zimannasî ve ne girêdayî koma zimanên Îranî ye û tê zanîn ku bi zimanê Urartuyî ve girêdayî ye. Têkiliya di navbera mirov û xwezayê, hêzên xwezayî û baweriyên olî de, di çand û baweriyên Hûriyan de roleke girîng lîstiye. Mîrateya ku van hêmanan di çand û dîroka gelên paşîn de hiştine jî hêjayî lêkolînê ye.</p>
<p>Dema ku em li dîroka Hûriyan dinêrin, em dibînin ku Mezopotamyaya Bakur di wê demê de herêmeke pirçandî bû. Gelên cûda li hev civiyan, ji hev fêr bûn û bi gelek awayan bandor li hev kirin. Ev ji bo têgihîştina dirêjahiya pêvajoya avakirina civakên pêşerojê girîng e.</p>
<p>Navên Guti û Lulubian jî di dîroka kevnar a Mezopotamyayê de girîng in. Gelê Gûtî di çavkaniyên Mezopotamyayê de, bi taybetî ji hezarsala sêyemîn a berî zayînê ve, têne nasîn. Hin çavkanî wan wekî hêzek siyasî nîşan didin ku bandorê li hin herêmên Mezopotamyayê dike.</p>
<p>Lulubî her wiha bi herêma Zagros û çiyayên derdorê ve girêdayî ne. Şopên wan ên dîrokî di kevneşopiyên nivîskî û wêneyên keviran de têne parastin. Nivîsên kevnar ên keviran, wêneyên keviran, nîşan didin ku jiyana li çiyayan ji rûtînên rojane yên sade bêtir bû. Her wiha rêxistinên civakî, têkiliyên siyasî û kevneşopiyên hunerî jî hebûn.</p>
<p>Çiyayên Zagrosê ji bo gelek civakên kevnar jîngeh bûne. Çiya, gelî, çem û deştên wê bandor li ser şêwazên jiyana mirovan kirine. Ji bo xelkê vê herêmê, çiya ne tenê cihekî jiyanê bû; ew çavkaniya av, xwarin, ajalan û debara jiyanê bû.</p>
<p>Di hezarsala duyem a berî zayînê de, dewleta Mitanniyan li deverên Bakurê Mezopotamyayê û Sûriyeya Bakur hêzeke siyasî ya girîng bû. Têkiliyên Mîtanî bi çand û zimanê Hûrîyan re xurt bûn, û gelek deverên herêmê di bin bandora wê ya çandî û siyasî de bûn.</p>
<p>Belgeyên kevnar her wiha peyvên zimanê Hûrî, navên xwedayan û hin peyvên bi eslê xwe Îranî dihewînin. Ev nîşan dide ku di wê serdemê de di navbera gelên cûda de têkiliyên çandî û zimanî hebûn. Dîroka gelê Mîtanî ji bo têgihîştina têkiliyên Hûriyan bi gelên din ên herêmê re girîng e.</p>
<p>Di hezarsala yekem a berî zayînê de, Medî li herêma Zagros û rojavayê Îranê wek hêzek siyasî ya girîng derketin holê. Medî di dîroka gelên Mezopotamyayê de cihekî taybet digirin. Wan di sedsala heftemîn a berî zayînê de hêzek siyasî ava kirin û ligel Babîliyan di hilweşîna Împeratoriya Asûr de roleke girîng lîstin.</p>
<p>Di lêkolînên li ser koka dîrokî ya Kurdan de, Medî mijarek pir caran tê nîqaşkirin. Ev ne tenê ji ber nêzîkbûna erdnîgarî ye. Kurdî yek ji koma zimanên Îranî yên Bakur-rojava ye, ku ew jî beşek ji şaxa sereke ya Hind-Îranî ya malbata zimanên Hind-Ewropî ye. Girêdana zimanî ji bo lêkolîna dîroka gelê Îranî û derketina holê ya nasnameya Kurdî girîng e.</p>
<p>Hin lêkolîner Medan wekî hêmanek girîng di dîroka pêşketina gelê Kurd de dibînin. Lêbelê, ev yek divê me negihîne wê encamê ku hemî Kurd rasterast ji Medan tên. Ji perspektîfek zimannasî û dîrokî ve, gelek aliyên vê girêdanê lêkolînên bêtir hewce dikin.</p>
<p>Nasnameya gelekî di şevekê de dernakeve holê. Gel di nav sedsalan û hezar salan de, di bin bandora ziman, çand, erdnîgarî, aborî, siyaset û têkiliyên civakî de, nasnameyên xwe ava dikin.</p>
<p>Kurd di encama pêvajoyeke dîrokî ya dirêj de wekî gelek xwedî ziman, çand û nasnameya xwe derketine holê. Zimanê Kurdî yek ji kevirên bingehîn ên nasnameya Kurdî ye. Lêbelê, nasname ne tenê bi ziman ve sînordar e. Çîrokên gelêrî, stran, muzîk, kevneşopî, cil û berg, xwarin, reqis, bawerî û bîranînên hevpar jî beşên girîng ên vê nasnameyê ne.</p>
<p>Dema dapîrek çîroka jiyana xwe ji neviyên xwe re vedibêje, dema stranbêjek bi stranên xwe bîranîna gelê xwe zindî dihêle, dema dayikek bi zimanê zikmakî bi zarokê xwe re diaxive, ev hemû beşek ji parastina bîra kolektîf in. Dîroka gelekî ne tenê di pirtûkan de tê nivîsandin. Ew di mal, gund, çiya, çandinî, huner û jiyana rojane ya mirovan de jî berdewam dike.</p>
<p>Di tevahiya dîroka dirêj a civakî de, jinan di parastina ziman, çand û bîra kolektîf de roleke girîng lîstine. Di gelek civakên kevnar û nûjen de, jinan bi zimanên xwe yên zikmakî, stran, çîrok, hunerên destan û perwerdehiya zarokên xwe mîrata çandî ji nifşekî bo nifşekî din veguhastine. Ev rol ne tenê roleke malbatî ye, ew beşek ji avakirina civakê ye.</p>
<p>Dema ku em dîroka Mezopotamyayê vedikolin, divê em ne tenê dîroka şer û desthilatdaran, lê di heman demê de dîroka jinên ku jiyan afirandine, civak parastine û çand vegotine jî binivîsin. Civatek ku ji nîvê dîroka xwe bêpar bimîne, nikare tevahiya rastiya xwe bibîne.</p>
<p>Ziman ji tenê amûrek ragihandinê bêtir e. Ziman qadeke ku mirov tê de hîs dikin, difikirin, tînin bîra xwe û xwe pênase dikin e. Di nav zimanê kurdî de gelek gotin, stran, çîrok û peyv hene ku têkiliya mirovan bi xwezayê, çiya, av, zevî, heywan û jiyana civakî nîşan didin. Her peyvek ku ji nifşekî bo nifşekî din tê veguhastin, beşek ji bîranîna civakî ye.Ji ber vê yekê, parastina zimanê zikmakî tenê parastina amûreke axaftinê nîne; ew parastina dîrok, çand û nasnameyê ye.</p>
<p>Dema ku em behsa Xelefê, Hûriyan, Gûtiyan, Lulubiyan, Mîtanî û Medan dikin, em bi rastî behsa rêwîtiya dirêj a mirovahiyê dikin.Lêbelê, divê em vê dîrokê ne wekî amûrek nijadperestiyê an sedemek cudakariyê, lê wekî çavkaniyek zanîn û têgihîştina hevbeş bibînin.</p>
<p>Nirxa dîrokê ne di wê yekê de ye ku em xwe ji gelên din bilindtir bibînin; ew di wê yekê de ye ku em bizanin em ji ku hatine, em çawa jiyane, me çi afirandine û me ji nifşên berê çi mîras girtiye.</p>
<p>Dîroka Mezopotamyayê dîroka gelek gelan e. Her gel di vê mîrateya hevpar de xwedî şop û cihekî bêhempa ye. Kurd, yek ji gelên vê axa kevnar, xwedî ziman, çand, bîr û nasnameya xwe ne. Naskirina vê mîratê divê bingeha zanîn, jiyana hevbeş, rêzgirtina ji bo cudahîyan û avakirina paşerojek dadperwer be.</p>
<p>Îro, berpirsiyariya me ne tenê lêkolîna dîroka me ye, lê di heman demê de veguheztina wê ji nifşên pêşerojê re jî ye. Divê zarokên me bizanin ka çandên wan çawa çêbûne, zimanên wan çi nirxê digirin û gelên cûda çawa beşdarî afirandina Mezopotamyayê bûne. Divê em dîrokê bi awayekî zanistî lêkolîn bikin, rastiyan ji çîrokan cuda bikin û bi hişek vekirî nêzîkî her belgeyeke nû bibin. Zanîna rabirdûyê dihêle ku em niha çêtir fam bikin û baştir têgihîştina niha rêya ber bi pêşerojê ve zelaltir dike.</p>
<p>Ji ber ku gelekî ku bîra xwe biparêze, zimanê xwe zindî bihêle, çanda xwe pêş bixe û di nav gelên din de bi rêz û dadperwerî bijî, dikare pêşerojek xweşik ava bike. Dîrok ne tenê ji me re vedibêje ka di demên berê de çi qewimîye; ew di heman demê de ji me dipirse ka em ê ji bo nifşên pêşerojê çi bihêlin.</p>
<p>(AÖ/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Mon, 09 Nov 2026 13:06:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Li Wanê ji ber berfê perwerde ji bo rojekê hat rawestandin]]></title><link>https://bianet.org/haber/li-wane-ji-ber-berfe-perwerde-ji-bo-rojeke-hat-rawestandin-325225</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/09/li-wane-ji-ber-berfe-perwerde-ji-bo-rojeke-hat-rawestandin.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/li-wane-ji-ber-berfe-perwerde-ji-bo-rojeke-hat-rawestandin-325225</guid><description><![CDATA[Li navçeyên Mîksê rêya 1, li Ebexê 3, li Şaxê 20, li Artemêtanê 4, li Westanê 40, li Rêya Armûşê 21, li Bêgiriyê 7 û li Seravê jî 1 gundan bi giştî rêyên 97 gund û mezrayan hatine girtin. Li bajarê Wanê , ji ber berf û qeşayê perwerde ji bo rojekê hat rawestandin.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Li Wanê ji ber barîna berfê rêyên 68 gund û 29 mezrayan û bi giştî 97 cihan çûhûnatina rê hat girtin.</p>
<p>Ji duh êvarê(9ê Mijdarê)ve li seranserê Wanê berf dibare û ji ber barîna berfê li Wanê rêyên 68 gund û 29 mezrayan hatine girtin.</p>
<p>Li Mîksê rêya 1, li Ebexê 3, li Şaxê 20, li Artemêtanê 4, li Westanê 40, li Rêya Armûşê 21, li Bêgiriyê 7 û li Seravê jî 1 gundan bi giştî rêyên 97 gund û mezrayan hatine girtin.</p>
<p>Qaymeqamiya Elbaka Wanê ragihand ku li gorî rapora Birêvebiriya Herêmî ya Avhewanasiyê û ji ber berf û qeşayê, li wan herêman ku perwerde bi rêya veguhastina xwendekaran tê kirin, roja duşemê (9ê Mijdarê) dibistan hatine girtin.</p>
<p>Her wiha qaymeqamiyên Erdîş, Bergirî, Tuşba, Rêya Armûşê û Payîzavayê jî daxuyand ku ji ber metirsiya berfa zêde û cemedê, perwerdeya bi rêya veguhastinê ji bo rojekê hatiye rawestandin.</p>
<p>Li herêmê li gund û gundikên ku dibistan lê nînin an dibistanên navîn û lîse tunin, xwendekar bi mînîbusan ji bo gundên mezin, bajarok an navçeyên ku dibistan lê hene tên veguhastin.</p>
<p>Ji ber ku li herêmên çiyayî û gundan rê ji ber berfê tên girtin û cemed çêdibe, di rewşên wiha de ji bo ewlehiya xwendekaran perwerdeya bi mînîbusan tê rawestandin.</p>
<p>*Çavkanî: Ajansa Welat, Rûdaw</p>
<p>(AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Mon, 09 Nov 2026 12:12:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Bernameya Lûtkeya Avhewayê ya Gelan]]></title><link>https://bianet.org/haber/bernameya-lutkeya-avhewaye-ya-gelan-325222</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/09/bernameya-lutkeya-avhewaye-ya-gelan.webp'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/bernameya-lutkeya-avhewaye-ya-gelan-325222</guid><description><![CDATA[Lûtkeya Avhewayê ya Gelan dê bi awayekî hemwext bi COP31ê re li Antalyayê bê lidarxistin. Lûtke di 14ê Mijdarê Roja Çalakiya Cîhanî de dê bi mîtîngek dest pê bike.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Di bernameya lûtkeyê de ev çalakî derketine pêş:</p>
<ul style="list-style-type: circle;">
<li>
<div class="box-15">
<ul>
<li><strong>Di navbera 12-14ê Mijdarê de</strong>, bi banga Sendikayên ji bo Demokrasiya Enerjiyê (TUED), sendikayên navneteweyî û herêmî ji bo mijarên weke derketina ji sotemeniyên fosîl, mafên karkeran, xizaniya enerjiyê, polîtîkayên enerjiyê yên giştî, demokrasiya enerjiyê û veguherîna adil dê ii Meclisa Kedê bicivin.</li>
<li><strong>Di Roja Çalakiya Cîhanî de ku di 14ê Mijdarê de ye</strong>, bi banga Hêzên Ked û Demokrasiyê yên Antalyayê, dê bi beşdariya tevgerên civakî yên ji Tirkiyeyê û gelek parzemînan mîtîngekî mezin bê lidarxistin.</li>
<li><strong>Di navbera 15-18ê Mijdarê de</strong>, rêxistinên civaka sivîl, tevgerên berxwedanê yên herêmî, sendika û rêxistinên jin û ciwanan ên ji çar aliyên cîhanê dê li li Navenda Kongreyê ya Mîmar Sînan bicivin û sedemên sîstematîkî yên krîza avhewayê û pêşniyarên çareseriyê yên gelan dê werin gotûbêjkirin. Her sibehê piştî rûniştinên hevpar ên sê saetî, dê panel, atolye, forum û gotûbêjên tematîk ên hevdem werin lidarxistin.</li>
</ul>
</div>
</li>
</ul>
<a href='/haber/cop31-a-fermi-iro-dest-pe-dike-325214' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/haber/2026/11/09/cop31-opens-in-antalya-today.jpg' alt='COP31 a fermî îro dest pê dike' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>COP31 a fermî îro dest pê dike</h5>
<div class='date'>9 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Tîma Lûtkeya Avhewayê ya Gelan di rûniştinên hevpar de balê dikişînin ser van mijaran: "Ji bo rawestandina mekanizmaya kedmijiyê, birîna enerjiya sîstemê, bêçekkirina parêzvanên pergal û zîhniyeta mîlîter û avakirina sîstemekî xurakê ku li dijî çandiniyê endusturiyel jiyanê geş dike."</p>
<div class="box-15">
<p><strong>15ê Mijdarê Yekşem:</strong> Mafên Xwezayê yên li Dijî Wêranbûnên Ekolojîk</p>
<p><strong>16ê Mijdarê Duşem:</strong> Derketina ji Sotemeniyên Fosil û Demokrasiya Enerjiyê</p>
<p><strong>17ê Mijdarê Sêşem:</strong> Demokrasî, Antî-Mîlîtarîzm û Aştî</p>
<p><strong>18ê Mijdarê Çarşem:</strong> Serweriya Xurakê û Agroekolojî</p>
</div>
<p><strong>Berxwedanên ekolojiyê yên herêmî û navneteweyî dê dengen xwe bikin yek:</strong></p>
<blockquote>
<p>"Kesên ku li dijî polîtîkayên ku dibin sedema guherîna avhewayê, wêranbûna ekolojîk, talan, xizaniyê, bêparbûn, koçberî û bêkokbûnê têkoşîna ekolojiyê dimeşînin, bi mazûvaniya kampanyaya 'Em Axa xwe Nadin' dê bên cem hev. Di bernameyên lûtkeyê de, ji madenkariyê heta têkoşînên av û axê, ji mafên bajaran heta stargehê û ji tenduristiya gel heta derfetên têkoşîna hevpar dê werin gotûbêjkirin."</p>
</blockquote>
<p><strong>Adaleta avhewayê û berpirsiyariya dîrokî:</strong></p>
<blockquote>
<p>"Dema ku berpirsiyariyên dîrokî yên ku dibin sedema wêranbûna avhewayê, deynên avhewayê, windahî û ziyan û tezmînata avhewayê bên gotûbêjkirin, mafê gelan ê diyarkirina paşeroja xwe jî dê bê nîqaşkirin."</p>
</blockquote>
<p><strong>Talanên ekolojîk dê werin darizandin:</strong></p>
<blockquote>
<p>" Li Eko-Dîwana ku bi prensîba naskirin û parastina xwezayî wekî aktorekî hiqûqî û bi pejirandina ku hebûnên zindî û ne zindî xwedî maf in tê lidarxistin, tawanên ekotalanê, faîl û berpirsiyarên wan dê bên gotûbêjkirin.”</p>
</blockquote>
<p><strong>Adaleta avhewayê di bin dagirkeriyê de nabe:</strong></p>
<blockquote>
<p>“Di vê civînê de ku têkoşîna hevpar a gelan a li dijî şer û mîlîtarîzmê esas digire, bi çalakiyeke mezin a der barê Filistînê de dê intifadaya cîhanî bê mezinkirin.</p>
</blockquote>
<p><strong>Wekheviya zayenda civakî:</strong></p>
<blockquote>
<p>"Bandorên wêranbûna ekolojîk û polîtîkayên avhewayê yên li ser jinan, kedê lênêrînê, bi pêşkeşiyên li ser newekheviya zayenda civakî re têkoşîna azadiyê ya jinan dê bê mezinkirin."</p>
</blockquote>
<p><strong>Jiyaneke bêplastîk û bênûkleer:</strong></p>
<blockquote>
<p>"Bi beşdarên navneteweyî re qirêjiya plastîkê, sifir bermahî, bazirganiya bermahiyan û berpirsiyariya şîrketan a ji ber qirêjiyê, bi çareseriyên rastîn ên bêplastîk re dê werin gotûbêjkirin. Lûtke dê piştevaniya navneteweyî bi pêş bixe û her weha di lûtkeyê de di heman demê de dê bê axaftin ku jiyaneke bênûkleer pêkan e."</p>
</blockquote>
<p><strong>Lûtkeya COP31ê dê bê şopandin:</strong></p>
<blockquote>
<p>"Di civînên şopandin û nirxandinê yên COP31ê de bazarên karbonê, fînansekirina avhewayê, muzakereyên fermî yên avhewayê û sozên navneteweyî dê werin jêpirsîn; gel dê ji bo pêşxistina polîtîkayên alternatîf xebatan bimeşînin."</p>
</blockquote>
<p><strong>Çalakiyên çand û hunerê dê werin lidarxistin:</strong></p>
<blockquote>
<p>"Her êvarê dê çalakiyên fîlm, belgefîlm, şano, konser û muzîkê bên lidarxistin.”</p>
</blockquote>
<p><a href="https://hiz2026.org/haberler/" target="_blank" rel="nofollow noopener"><em><strong>Hûn dikarin bernameyê ji vir bişopînin.</strong></em></a></p>
<p><img src="https://static.bianet.org/2026/11/cop311.jpg" alt=""></p>
<p>(Mİ/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Mon, 09 Nov 2026 11:23:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[COP31 a fermî îro dest pê dike]]></title><link>https://bianet.org/haber/cop31-a-fermi-iro-dest-pe-dike-325214</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/09/cop31-opens-in-antalya-today.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/cop31-a-fermi-iro-dest-pe-dike-325214</guid><description><![CDATA[Konferansa Aliyan a 31emîn a Peymana Çarçoveyê ya Guherîna Avhewayê ya Neteweyên Yekbûyî (COP31), îro li Antalyayê dest pê dike. Konferans dê heta 20ê Mijdarê bidome û di roja destpêkê a konferansê de dê mijarên weke ewlehiya xurakê, çandinî, berhemdariya avê û bandorên guherîna avhewayê yên li ser tenduristiyê bên gotûbêjkirin. Li ser navê bianetê Ozgur Gurbuz û Cansu Acar COP31ê dişopînin.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Lijneya giştî ya vekirinê ya fermî ya COP31ê, dê di saet 10.00î de li Qada EXPOyê, li Salona Lijneya Giştî ya Anadoluyê pêk were. Di lijneya giştî de Wezîrê Jîngeh, Bajarvanî û Guherîna Avhewayê Murat Kurum dê axaftina vekirinê bike.</p>
<p>Di çarçoveya konferansê de, bi beşdariya nûnerên nêzîkî 200 welatî, dê sernavên di rojeva avhewayê ya cîhanî de, di serî de têkoşîna li dijî guherîna avhewayê, kêmkirina emîsyonan, polîtîkayên lihevhatinê û fînansekirina avhewayê werin nîqaşkirin.</p>
<a href='/haber/bermahiyen-plastik-en-yeye-diherikin-tirkiyeye-2025-rekora-diroki-ye-320159' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/haber/2026/06/03/abnin-plastik-atiklari-turkiyeye-akiyor-2025te-tarihi-rekor.jpg' alt='Bermahiyên plastîk ên YEyê diherikin Tirkiyeyê: 2025 rekora dîrokî ye' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Bermahiyên plastîk ên YEyê diherikin Tirkiyeyê: 2025 rekora dîrokî ye</h5>
<div class='date'>3 Hezîran 2026</div>
</div>
</a>

<h2>Mijara roja yekem a konferansê: Xurak, çandinî û tenduristî</h2>
<p>Roja yekem a konferansê ji bo mijara "Xurak, Çandinî û Tenduristiyê" hat terxankirin. Di tevahiya rojê de, dê hêza sîstemên çandinî û xurakê li dijî guherîna avhewayê, bikaranîna bi bandor a çavkaniyên avê û bandorên qeyrana avhewayê yên li ser tenduristiya gel, di rûniştinên cihêreng de werin nirxandin.</p>
<p>Di çalakiya ku dê saet 11.00î de li Pavîlyona Awistralyayê ya li Herêma Şîn pêk were de, rêxistinên civaka sivîl ên ji Tirkiye û Awistiralyayê dê daxwazên xwe yên ji bo dûrketina ji sotemeniyên fosîl bînin ziman. Mazûvaniya COP31ê Tirkiye dike û serokatiya danûstandinan jî Awistiralya dike. Di vê rûniştina konferansê de nûnerên civaka sivîl ên ji herdu welatan dê bên cem hev û tê payîn ku berpirsiyariyên her du welatan ên di pêvajoya derketina ji sotemeniyên fosîl de bên gotûbêjkirin.</p>
<p>Di çalakiyên din ên rojê de, veguherîna enerjiyê ya edil, fînansekirina avhewayê, veguherîna torên ceyranê û erkên dewletan ên di çarçoveya hiqûqa navneteweyî ya avhewayê de dê werin nîqaşkirin.</p>

<h2>Lûtkeya lîderan di 11ê Mijdarê de ye</h2>
<p>Lûtkeya Lîderan a Antalyayê ku di çarçoveya COP31ê de bi beşdariya serokên dewlet û hikûmetan dê bê lidarxistin, di navbera 11-12ê Mijdarê de pêk were. Di lûtkeya ku bi mazûvaniya Serokkomar Recep Tayyip Erdogan tê lidarxistin de, tê payîn ku serokên cîhanî pêşîniyên xwe yên têkildarî têkoşîna li dijî guherîna avhewayê û sozên xwe parve bikin. </p>
<p>Tê plankirin ku danûstandinên COP31ê yên ku dê du hefteyan bidomin, di 20ê Mijdarê de bi dawî bibin.</p>
<h2>Lûtkeya avhewayê ya gelan di 14ê Mijdarê de dest pê dike</h2>
<p>Lûtkeya Avhewayê ya Gelan ji çar aliyên cîhanê  parêzvanên edaleta avhewayê li hev kom dike.  Lûtkeya Avhewayê ya Gelan di 14ê Mijdarê de dest pê bike. Beşdarvan dê di 14ê Mijdarê Roja Çalakiya Cîhanî de bi mîtîngek vekirinê bikin.</p>
<h2>Foruma Edaleta Avhewayê di 15ê Mijdarê de ye</h2>
<p>Foruma Edaleta Avhewayê di çarçoveya çalakiyên ku wekî alternatîfek ji bo COP31ê tê lidarxistin. Forum dê li Antalyayê mazûvaniya ji gelek mafparêzan bike.</p>
<p>(Mİ/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Mon, 09 Nov 2026 09:46:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Êrişî apê Rojin Kabaişê kirin]]></title><link>https://bianet.org/haber/erisi-ape-rojin-kabaise-kirin-325211</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/09/rojin-kabais-in-amcasina-saldiri.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/erisi-ape-rojin-kabaise-kirin-325211</guid><description><![CDATA[Parêzerê malbata Rojin Kabaişê, Abdurrahman Karabulut da xuyakirin ku apê Rojîn Kabaişê, Ahmet Kabaiş li Stenbolê rastî êrişa 4 kesên bi rûpoş hatiye.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Parêzerê malbata Rojin Kabaişê, Abdurrahman Karabulut diyar kir ku êriş, têkoşîna edaletê ya ji bo mirina Rojin Kabaiş armanc dike û bang li rayedaran kir.</p>
<p>Daxuyaniya parêzer Abdurrahman Karabulut a têkildarî êrişê weha ye:</p>
<blockquote>
<p>"Apê Rojîn Kabaişê, miwekîlê min Ahmet Kabaiş, li Stenbolê rastî êrişa fizîkî ya çar kesên rûpoşkirî hatiye û di dema êrişê de gotine 'Dev jî doza Rojînê berdin!'. Êrişkaran, gotiye ku em ê bavê Rojînê, Nizamettin Kabaiş jî wekî te lê bînin û ji cihê bûyerê revîne. Miwekîlê min Ahmet Kabaiş niha bi ambulansê dibin nexweşxaneyê. Ez jî bilez niha diçim Stenbolê.</p>
<p>Ev êriş ne tenê li dijî malbata Kabaiş e, di heman demê de li dijî têkoşîna derxistina rastiyê ya di mirina Rojinê de û li dijî lêgerîna edaletê ye! Ez bang li dezgehên pêwendîdar dikim ku bila êrişkar demildest bên tespîtkirin û girtin, kes û têkiliyên li pişt êrişê bên ronîkirin û ewlehiya malbata Kabaişê bê misogerkirin. Ez di serî de hevkarên xwe yên parêzer, hemû baroyan, rêxistinên mafên mirovan û hiqûqê û her kesê ku xwedî wijdan e, vedixwim ku piştgiriyê bidin malbata Kabaiş."</p>
</blockquote>
<p>(Mİ/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Mon, 09 Nov 2026 09:13:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Tora Avhewayê: Di plana enerjiya neteweyî de sotemeniya fosîl û nûkleerî heye]]></title><link>https://bianet.org/haber/tora-avhewaye-di-plana-enerjiya-neteweyi-de-sotemeniya-fosil-u-nukleeri-heye-325171</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/06/iklim-agi-milli-enerji-planinda-fosil-yakit-ve-nukleer-var.png'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/tora-avhewaye-di-plana-enerjiya-neteweyi-de-sotemeniya-fosil-u-nukleeri-heye-325171</guid><description><![CDATA[Plana Enerjiya Neteweyî ya 2040î ji bo Tirkiyeyê di warê enerjiyê de xweser bike hatibû amadekirin. Plana navborî ji aliyê Tora Avhewayê ve ku ji 17 rêxistinên civaka sivîl pêk tê, hat rexnekirin. Torê diyar kir ku: “Di planê de ji bo derketina ji sotemeniyên fosîlê tu nexşerê nîn e.”]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Wezareta Çavkaniyên Xwezayî Plana Enerjiya Neteweyî ya 2040î aşkere kir. Wezîr Alparslan Bayraktar bi gotinên “Di sala 2040î de, di Sedsala Tirkiyeyê de armanca me ew e ku em Tirkiyeyê di warê enerjiyê de serbixwe bikin” plan da ragihandin. Tora Avhewayê ku ji 17 rêxistinên civaka sivîl ên di warê avhewayê de dixebitin pêk tê, bi daxuyaniyekê Plana Enerjiya Neteweyî ya 2040î rexne kir û got: “Di planê de tu nexşerêya ku ber bi derketina ji sotemeniyên fosîl ve bibe tune ye.”</p>

<p>Tora Avhewayê diyar kir ku yek ji pêngavên herî lezgîn ên ku divê Tirkiye ji bo veguherîna enerjiyê bavêje tunebûna bernameya derketina ji komirê ye. Li gel vê yekê, destnîşan kir ku berdewamdariya teşwîqên ji bo veberhênanên komirê û zêdekirina veberhênanên gaz û neftê nîşan dide ku Tirkiye li şûna ku ji sotemeniyên fosîl dûr bikeve, girêdayiya xwe ya heyî kûrtir dike. Her wiha di planê de para enerjiya nukleerê jî tê zêdekirin. Tora Avhewayê destnîşan kir ku ji aliyekî ve Tirkiye mazûvanî û serokatiya COP31ê dike û her weha îdiaya wê ya serokatiya avhewayê heye, lêbelê ji aliyê din ve armanca xwe ya mezinkirina veberhênaniya sotemeniya fosîl nîşan dide û ev jî ji bo cîhanê peyameke pir nakok û metirsîdar e.</p>
<p>Di daxuyaniyê de hate bibîrxistin ku ji sêyan yek ji hilberîna ceyranê (elektrîkê) ya heyî ya Tirkiyeyê ji komirê tê peydakirin û ji sedî 60ê vê jî ji komira derve tê anîn; her wiha bertek nîşanî wê yekê dan ku di Plana Enerjiya Neteweyî ya 2040î de dê teşwîqên ji bo hilberîna ceyranê ya ji komirê bidomin:</p>
<blockquote>
<p>“Daxwaza me zelal e; divê piştgiriyên dewletê yên ji bo komirê werin bi dawî kirin, biryarên giştîkirina lezgîn ên ji bo maden kariye divê werin sekinandin, divê projeyên nû yên komirê werin rawestandin û divê polîtîkayên veguherîna adil ên ku şêniyên herêmê û karkeran diparêzin bên avakirin.”</p>
</blockquote>
<h2><strong>“Em bi fikarên mezin li israra nukleerê dinêrin”</strong></h2>
<p>Plana Enerjiya Neteweyî ya 2040î di bin sernavê “yek ji pênc armancên sereke” de cih da enerjiya nukleerê jî û bi gotinên “Dema ku sala 2040î bê, Tirkiye dê ji sedî 11ê hewcedariya xwe ya giştî ya ceyranê ji nukleerê pêk bîne” ev yek diyar kir.</p>
<p>Tora Avhewayê diyar kir ku ew bi fikarên mezin li hewildana lêzêdekirina santralên nukleerî yên nû li Sînop û Trakya li kêleka Akkuyuyê dinêrin û derbarê nukleerê de ev rexne anîn ziman:</p>
<blockquote>
<p>“Enerjiya nukleerê ligel rîska qezayê, pirsgirêka çopên radyoaktîf û demên dirêj ên avakirinê, hîn jî yek ji rêbazên hilberîna ceyranê yên herî bi buha ye. Bi rastî jî, di dema ku ji bo Santrala Nukleerî ya Akkuyuyê re ji bo her kilovatsetekê (kWh) 12,35 sêntên DYEyê garantiya kirînê hatibe danîn, garantiyên kirînê yên ku di pêşbirkên YEKAyê yên 2025an de ji bo enerjiya ba û tavê hatine diyarkirin (3,50 Euro cent/kWh û 3,25 Euro cent/kWh) ji sê paran pareke vê bihayê jî kêmtir in.</p>
<p>Rewş di reaktorên wekî reaktorên moduler ên biçûk (SMR) de jî ne cuda ye; lêçûna bilind û pirsgirêkên çopan nayên çareserkirin. Ji bilî vê yekê, veberhênanên nukleerî xetereyê çêdikin ku veberhênanên enerjiya nûjenbar ên wekî tav û bayê ku gelekî erzantir in, zûtir dikevin meriyetê û dikarin emîsyonan îro kêm bikin, paşve bixin û girêdayiya bi derve ya di warê enerjiyê de zêde bikin.</p>
</blockquote>
<p style="text-align: center;"><img src="https://static.bianet.org/2026/11/nukleer-2040-enerji-plan-milli.png" alt=""><sup><em>Çavkanî: Beşa nukleerê ya ji pêşkêşiya Wezareta Enerjî û Çavkaniyên Xwezayî.</em></sup></p>
<h2><strong>“Bi girêdayiya komirê û gazê çareserî ji krîza avhewayê re nayê dîtin”</strong></h2>
<p>Tora Avhewayê bal kişand ser wê yekê ku armancên elektrîfîkasyon bi bernameyek berbiçav û planek ji bo derketina ji sotemeniyên fosîl nayên piştgirîkirin û ev yek armanca bingehîn a veguherîna enerjiyê qels dike û weha got:</p>
<blockquote>
<p>“Heta ku girêdayiya bi komirê û gazê di hilberîna ceyranê de berdewam bike, ne pêkan e ku ev armanc çareseriyekê ji qeyrana avhewayê re bîne. Ji bo veguherîneke rastîn a enerjiyê, divê elektrîfîkasyon bi derketina ji sotemeniyên fosîl û zêdeqewirandina kapasîteya enerjiya nûjenbar re bi hev re bê armanckirin.”</p>
</blockquote>
<p><strong>Gelo armanca enerjiya nûjenbar a ji sedî 77 a di sala 2040î de bes e?</strong></p>
<p>Plan her wiha armanc dike ku para çavkaniyên enerjiya nûjenbar ango tên nûjenkirin derxe asta ji sedî 77an. Tora Avhewayê destnîşan kir ku dema potansiyela Tirkiyeyê li ber çavan bê girtin, ev rêje ne bes e. Hat diyarkirin ku divê armanc bibe sîstmeke ceyranê ya ku bi tevahî dispêre çavkaniyên enerjiya nûjenbar ji sedî 100î:</p>
<blockquote>
<p>Veguherîna enerjiyê ya ku dispêre enerjiya nûjenbar û elektrîkîbûnê jî di nava xwe de dihewîne, divê bi têgihiştineke adil, bi xwezayê re lihevhatî û ku demokrasiya enerjiyê xurt dike re pêk were.</p>
</blockquote>
<h2><strong>“Divê qadên xwezayî yên hesas ji madenkariyê bên parastin”</strong></h2>
<p>Di dawiyê de, di nirxandina Tora Avhewayê ya li ser Plana Enerjiya Neteweyî ya 2040î de ev hişyarî hate kirin:</p>
<blockquote>
<p>Divê ev veguherîn piştgiriyê bide tevlîbûna rêveberiyên herêmî, kooperatîfên enerjiyê û civakan a di hilberîna enerjiyê û pêvajoyên biryarstandinê de. Her wiha divê maf û jêderên debarê yên şêniyên herêmê bên parastin, feydeyên aborî bi civakan re bên parvekirin û barê lêçûnan li ser malbatên kêmqezanç neyê barandin. Ji bilî vê yekê, di derxistin û pêvajoykirina mîneralên krîtîk de divê mafên mirovan, mafên xebatkaran û ekosîstem bên misogerkirin; qadên xwezayî yên hesas jî divê li hemberî madenkariyê bên parastin.</p>
</blockquote>
<p>(CA/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Fri, 06 Nov 2026 16:32:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Talebanî: Em ji hikûmetê vedikişin]]></title><link>https://bianet.org/haber/talebani-em-ji-hikumete-vedikisin-325161</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/06/talebani-em-ji-hikumete-vedikisin.webp'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/talebani-em-ji-hikumete-vedikisin-325161</guid><description><![CDATA[Bafil Talebanî: “Îro rêveberiya YNKê desthilat da min û em radigihînin ku em îtiraf bi vê civînê nakin. Ev hikûmet têk çûye. Lewma biryara me ew e ku em ji vê hikûmetê vekişin. Em ji her qurbaniyê re amade ne. Em bi çareserkirina pirsgirêka Rojava û pêvajoya aştiyê û birayên xwe yên li Rojhilat ve mijûlin.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Bafil Talebanî ragihand ku ew îtiraf bi civîna Parlamentoya Herêma Kurdistanê nakin û daxwaz ji PDKê kir ku dawî li tevgera hêzê bîne û got: “Em ji vê hikûmetê vedikişin.”</p>
<p>Piştî civîna Meclisa Rêveberiya Yekitiya Niştîmanî Kurdistan (YNK) Bafil Talebanî peyameke vîdeoyî weşand.</p>
<p>Bafil Talebanî ragihand ku wan gelek caran li Hewlêrê bi berpirsan re hevdîtin pêk anîne û got:</p>
<blockquote>
<p>“Her carê ku pêşketin çêbûye di hevdîtinan de têk çûye, parlamento li hev neciviyane. Lê belê di nav PDKê de hatiye isbatkirin ku nizanin hikûmraniyê bikin, me berê gotibû tişteke wiha bibe, em îtiraf pênakin.”</p>
<p>“Îro rêveberiya YNKê desthilat da min û em radigihînin ku em îtiraf bi vê civînê nakin. Ev hikûmet têk çûye. Lewma biryara me ew e ku em ji vê hikûmetê vekişin. Em ji her qurbaniyê re amade ne. Em bi çareserkirina pirsgirêka Rojava û pêvajoya aştiyê û birayên xwe yên li Rojhilat ve mijûlin.</p>
<p>Peyameke min ji we re heye; we biryareke neheq da. Ez ji we re dibêjim, gel netirsînin. Dest ji liv û tevgera hêzê berdin, Em civînê û hikûmeta ku dê di encama vê civînê de were avakirin nas nakin. Ez ji wan dixwazim ku me neçar nekin ku bertek nîşan bidin. Ew çi postê li Hewlêrê destnîşan bikin, em ê li Silêmaniyê destnîşan bikin.”</p>

</blockquote>
<h2><strong>Krîza avakirina hikûmetê du sal in berdewam dike</strong></h2>
<p>Li Herêma Kurdistanê ya Federal a Îraqê, hilbijartinên parlamentoyê di 20ê Cotmeha 2024an de pêk hat. Lêbelê ji wê rojê ve parlamentoyê deriyên xwe venekirine û hikûmet jî nehatiye ava kirin. Her çend di navbera PDK û YNKê de ji bo avakirina hikûmetê gelek civîn hatibin kirin jî, heta niha tu lihevkirineke zelal derneketine holê.</p>
<p>Di hilbijartina Cotmeha 2024an de kursiyên ku partiyan bi dest xistibûn ev in:</p>
<p>PDK: 39</p>
<p>YNK: 23</p>
<p>Nifşê Nû: 15</p>
<p>Yekgirtû: 7</p>
<p>Komele: 3</p>
<p>Helwest: 4</p>
<p>Bereya Gel: 2</p>
<p>Goran: 1</p>
<p>Hevpeymana Herêma Kurdistan: 1</p>
<p>Pêkhateyan: 5</p>
<p>(AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Fri, 06 Nov 2026 12:43:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[HENGAW: Îranê di mehekê de 85 kes darve kirine]]></title><link>https://bianet.org/haber/hengaw-irane-di-meheke-de-85-kes-darve-kirine-325159</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/06/hengaw-irane-di-meheke-de-85-kes-darve-kirine.jpeg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/hengaw-irane-di-meheke-de-85-kes-darve-kirine-325159</guid><description><![CDATA[Rêxistina Mafên Mirovan a Hengawê aşkere kir ku Îranê di Cotmehê de herî kêm 5 girtiyên Kurd bi darve kirin, 64 Kurd desteser kirin û cezayê bidarvekirin ango girtîgehê li 23 kesan birîn.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Rêxistina Mafên Mirovan a Hengawê duh rapora xwe ya meha Cotmehê weşand.</p>
<p>Rêxistinê di raporê de da zanîn ku cezayê bidarvekirinê li 2 girtiyên Kurd hatiye birîn û li 21 kesan jî bi giştî 67 sal û 15 roj cezayê girtîgehê û 10 sal cezayê taloqkirî yê girtîgehê hatiye birîn. Her wiha ji bo kesekî ji wan cezayê 31 qamçiyan jî hat dayîn.</p>
<a href='/haber/hengaw-irane-di-meha-ilone-de-heri-kem-68-kes-darve-kirine-324103' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2026/10/05/hengaw-irane-di-meha-ilone-de-heri-kem-68-kes-darve-kirine.jpg' alt='HENGAW: Îranê di meha Îlonê de herî kêm 68 kes darve kirine' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>HENGAW: Îranê di meha Îlonê de herî kêm 68 kes darve kirine</h5>
<div class='date'>5 Cotmeh 2026</div>
</div>
</a>

<p>Ev amar dema ku Îran ji ber çewisandina xwînî ya xwenîşandanên li dijî hikûmetê yên ku Kanûna Pêşîn a 2025an dest pê kiribûn, bi zexteke mezin a civaka navneteweyî re rû bi rû ye.</p>
<p>Mîsyona lêkolînê ya Neteweyên Yekbûyî (NY) di rapora xwe ya meha Îlonê de diyar kiribû ku rayedarên Îranê komkujî, desteserkirinên bêsedem û şkence pêk anîne û hinek binpêkirin dikevin çarçoveya tawanên li dijî mirovahiyê.</p>
<p>Pisporên Neteweyên Yekbûyî her wiha bal kişand ser zêdebûna zextên li ser kêmneteweyan û bi taybetî Kurd û Belûçan.</p>
<a href='/haber/hrana-irane-di-meha-hezirane-de-127-kes-darve-kirin-320814' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2026/06/24/hrana-irane-di-meha-hezirane-de-127-kes-darve-kirin.jpg' alt='HRANA: Îranê di meha Hezîranê de 127 kes darve kirin' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>HRANA: Îranê di meha Hezîranê de 127 kes darve kirin</h5>
<div class='date'>24 Hezîran 2026</div>
</div>
</a>

<h2><strong>8 jin û 6 zarok hatin desteserkirin</strong></h2>
<p>Li gorî agahiyên Hengawê, di nav 64 Kurdên ku ji aliyê hêzên ewlehiyê yên Îranê ve hatine desteserkirin de 8 jin û 6 zarok hene.</p>
<p>Hejmara herî zêde ya desteserkirinê bi 27 kesan li bajarê Sineyê û bi 25 kesan li bajarê Urmiyeyê hat tomarkirin.</p>
<p>Li bajarê Îlamê 8 kes û li Kirmaşanê 2 kes hatin desteserkirin, li Tehran û bajarê Xorasana Bakur jî kesek hat desteserkirin.</p>
<a href='/haber/li-irane-di-3-salan-de-2-hezar-u-910-kes-hatine-darve-kirin-311630' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2025/09/18/li-irane-di-3-salan-de-2-hezar-u-910-kes-hatine-darve-kirin.jpg' alt='Li Îranê di 3 salan de 2 hezar û 910 kes hatine darve kirin' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Li Îranê di 3 salan de 2 hezar û 910 kes hatine darve kirin</h5>
<div class='date'>18 Îlon 2025</div>
</div>
</a>

<p>Li gorî raporên Hengawê, rayedarên Îranê di meha Cotmehê de li seranserê welêt herî kêm 85 girtî darve kirine ku ev rêje li gorî meha Îlonê bi rêjeya ji sedî 25an zêdebûnekê nîşan dide.</p>
<p>Ji 124 bûyerên desteserkirinê yên li seranserê welêt, 64 kes ji wan Kurd bûn.</p>
<p>Hengawê ragihand ku ji 5 girtiyên Kurd ên hatine bidarvekirin 2 kes bi tohmetên pêwendîdarî madeyên hişbir û 3 kes jî bi tohmeta kuştina bi zanebûn hatine mehkûmkirin.</p>

<h2><strong>Cezayê bidarvekirinê yê Werîşe Mûradiyê</strong></h2>
<p>Di nav kesên ku cezayê bidarvekirinê li wan hatiye birîn de girtiya siyasî ya Kurd a ji bajarê Sineyê Werîşe Mûradî jî heye.</p>
<p>Li gorî Tora Mafên Mirovan a Kurdistanê (KHRN), piştî ku Dadgeha Bilind a Îranê biryara berê betal kir, Şaxa 15emîn a Dadgeha Şoreşa Îslamî ya Tehranê di nîvê meha Çiriya Pêşîn de careke din cezayê bidarvekirinê li Mûradiyê birî.</p>
<p>Mûradî bi tohmeta "endamtiya komeke serhildêr a bi çek" hat mehkûmkirin.</p>

<h2><strong>Êrişên li ser kolberan û kuştina jinan</strong></h2>
<p>Hengawê her wiha ragihand ku li nêzîkî bajarê Baneyê pasdarên sînor ên Îranê gule li kolberê Kurd Elî Meşhûrî reşandin û ew birîndar kir.</p>
<p>Kolber ew xebatkarên sînor in ku ji bo debara xwe li ser xetên çiyayî yên Rojhilatê Kurdistanê kel û pelan vediguhêzin.</p>
<p>Rêxistinê di meha Cotmehê de kuştina 4 jinên Kurd jî belge kir ku yek ji wan bi hinceta "namûsê" hatiye kuştin.</p>
<a href='/haber/rexistina-mafen-mirovan-a-irane-li-irane-her-roj-6-kes-ten-darvekirin-303984' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2025/01/27/rexistina-mafen-mirovan-a-irane-li-irane-her-roj-6-kes-ten-darvekirin.jpg' alt='Rêxistina Mafên Mirovan a Îranê: Li Îranê her roj 6 kes tên darvekirin' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Rêxistina Mafên Mirovan a Îranê: Li Îranê her roj 6 kes tên darvekirin</h5>
<div class='date'>27 Çile 2025</div>
</div>
</a>

<p>Di raporteke din a Hengawê ya li ser mafên jinan de hat destnîşankirin ku di heman mehê de li seranserê Îranê herî kêm 23 jin hatine kuştin, 16 çalakvanên jin hatine desteserkirin û herî kêm 8 ji wan Kurd bûn.</p>
<p>Hengawê meha Îlonê ragihandibû ku 5 girtiyên Kurd hatine bidarvekirin, 70 kes hatine desteserkirin û cezayê bidarvekirin an girtîgehê li 13 kesan hatiye birîn.</p>
<p>Tora Mafên Mirovan a Kurdistanê (KHRN) jî di raporeke din a vê hefteyê de diyar kir ku di meha Cotmehê de herî kêm 2 bidarvekirin, 44 desteserkirin û girtin rû dane û cezayê bidarvekirin an girtîgehê li 5 kesan hatiye birîn.</p>
<a href='/haber/iran-di-nav-5-mehan-de-bi-tohmeten-siyasi-heri-kem-59-kes-hatin-darvekirin-323357' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/haber/2026/09/10/iran-5-ay-icinde-siyasal-suclamalarla-en-az-59-kisi-idam-edildi.jpeg' alt='Îran: Di nav 5 mehan de bi tohmetên siyasî herî kêm 59 kes hatin darvekirin' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Îran: Di nav 5 mehan de bi tohmetên siyasî herî kêm 59 kes hatin darvekirin</h5>
<div class='date'>11 Îlon 2026</div>
</div>
</a>

<div class="box-1">
<h2>Di sala 2025an de herî kêm 48 jin hatin darvekirin</h2>
<p>Rêxistina Mafê Mirovan ya Îranê (Iran Human Rights- IHR) û platforma Li Dijî Cezayên Darvekirinê Em Tev bi Hevre ne (Ensemble contre la peine de mort) têkildarî darvekirinên li Îranê raporeke hevpar weşandibûn.</p>
<p>Li gorî raporê di sala 2025an de hejmara darvekirinan li gorî sala berê wî ji sedî 68 zêde bûye û gihîştiye 1639 kesan.</p>
<p>Her weha li gorî vê hejmarê rojane herî kêm 4 kes hatine <a href="https://bianet.org/miftegotin/darvekirin-47292" target="_blank" rel="noopener">darvekirin</a>. Ji sala 1989an û vir ve cara yekem ewqas kes tên darvekirin.</p>
<p>Li gorî heman raporê di sala 2025an de 48 jin hatine darvekirin ku ev hejmar di 20 salên dawî de hejmara herî zêde ye.</p>
<p>Rêxistinên mafên mirovan dibêjin ku darvekirin ji bo zextên siyasî û kontrola civakî têne bikaranîn. Rêveberê IHRê diyar kir ku rayedar hewl didin bi avakirina atmosfera tirsê xwepêşandanan bitepisînin. Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî, jî diyar dike ku <a href="https://bianet.org/miftegotin/iran-47950" target="_blank" rel="noopener">Îran</a> li gorî nifûsa xwe yek ji wan welatan e ku hejmara herî zêde ya darvekirinan lê tê sepandin.</p>
</div>
<p><em>*Çavkanî: Rûdaw, HENGAW, KHRN</em></p>
<p>(AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Fri, 06 Nov 2026 12:18:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Peymana Mekeyê li Parlamentoya hat pejirandin]]></title><link>https://bianet.org/haber/peymana-mekeye-li-parlamentoya-hat-pejirandin-325156</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/06/mekke-anlasmasi-tbmm-den-gecti.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/peymana-mekeye-li-parlamentoya-hat-pejirandin-325156</guid><description><![CDATA[Peymana Hevbeş a Parastinê a Mekkê ya ku di navbera Tirkiye, Pakistan û Siûdiyê de hatibû îmzekirin di Lijneya Giştî ya Parlamentoyê de bi 277 dengên erê li hemberî 118 dengên na hat pejirandin. Li gorî vê peymanê, êrişeke çekdarî ya derve ya li ser aliyekî wekî ku li dijî hemû aliyan hatiye kirin tê hesibandin.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Parlamentoyê, pêşnûmeyasaya têkildarî erêkirina Peymana Hevbeş a Parastinê ya Mekeyê pejirand. Ev peyman di navbera Tirkiye, Pakistan û Erebistana Siûdiyê de hatibû îmzekirin.</p>
<p>Peymana ku di navbera Tirkiye, Pakistan û Siûdiyê de hatibû îmzekirin di Lijneya Giştî ya Parlamentoyê de bi 277 dengên erê li hemberî 118 dengên na hat pejirandin.</p>
<p>Peyman avakirina "mekanîzmaya hevbeş a parastin û ewlehiyê" ya di navbera her sê welatan de pêşbînî dike. Li gorî vê peymanê, êrişeke çekdarî ya derve ya li ser aliyekî wekî ku li dijî hemû aliyan hatiye kirin tê hesibandin.</p>
<p>Peyman her wiha pêşbînî dike ku alî ji bo parastina serwerî, serxwebûn û yekparçeyiya axa hevdû hevkariyê bi pêş bixin û li hemberî gefên muhtemel bi hev re gavan bavêjin.</p>
<h2><strong>Derbarê peymanê de</strong></h2>
<p>Tirkiye, Erebistana Siûdiyê û Pakistanê di Tebaxê de Peymana Hevbeş a Parastinê ya Mekeyê îmze kiribûn.</p>
<p>Peyman ji 16 madeyan pêk tê û ji aliyê Serokkomarê Tirkiyeyê Recep Tayyîp Erdogan, Şazadeyê Erebistana Siûdiyê Mihemed Bîn Selman û Serokwezîrê Pakistanê Şehbaz Şerîf ve hatiye îmzekirin.</p>
<p>Di nava vê peymanê de madeyên krîtîk cih digirin. Li gorî peymanê, êrişa li ser her endamê vê hevalbendiyê dê wekî êrişa li ser her du welatên din jî bê dîtin.</p>
<p>Rayedar radigihînin ku Peymana Mekeyê bi temamî ji bo armancên parastinê ye û ti welatî nake armanc.</p>
<p>Her sê welat di çarçoveya "mafê parastina rewa" yê madeya 51ê ya Peymannameya Neteweyên Yekbûyî (NY) de piştgiriyê didin welatê ku rastî êrişê hatiye. Di vê piştgiriyê de derfet û şiyanên leşkerî jî cih digirin.</p>
<h2><strong>Herî</strong><strong> </strong><strong>kêm ji bo</strong><strong> </strong><strong>10</strong><strong> </strong><strong>salan</strong><strong> </strong><strong>e</strong></h2>
<p>Alî piştî ketina meriyetê heta 10 salên ewil nikarin ji peymanê derkevin.</p>
<p>Piştî 10 salan jî tenê bi agahdarkirineke nivîskî ya herî kêm 3 mehan berê, dê karibin mafê xwe yê vekişînê bi kar bînin.</p>
<p>(AEK/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Fri, 06 Nov 2026 11:22:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Di lêpirsîna fonê de Wezîra berê ya AKPî Kaya hat girtin]]></title><link>https://bianet.org/haber/di-lepirsina-fone-de-wezira-bere-ya-akpi-kaya-hat-girtin-325145</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/06/fon-sorusturmasinda-eski-akp-li-bakan-saya-tutuklama-istemiyle-mahkemede.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/di-lepirsina-fone-de-wezira-bere-ya-akpi-kaya-hat-girtin-325145</guid><description><![CDATA[Wezîra berê ya Malbat û Polîtîkayên Civakî Fatma Betul Sayan Kaya ku di çarçoveya "lêpirsîna fonê" de bi daxwaza girtinê sewqî dadgehê hatibû kirin. Dadgehê biryara girtina Kayayê da.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Di çarçoveya lêpirsîna fonê de ku ji aliyê Serdozgeriya Komarê ya Stenbolê ve tê meşandin, Cîgira Serokê Giştî a berê ya AKPê û Wezîra berê Fatma Betul Sayan Kaya hat girtin. Hevjînê wê İlyas Kaya û Serokê berê yê Lijneya Bazara Pişkan (SPK) İbrahim Omer Gonul bi şertê kontrola adlî serbest hatin berdan.</p>
<p>Serdozgeriyê di lêpirsîna fonê de Kaya bi mebesta “endamtiya rêxistina ku ji bo sûckirinê hatî avakirin” û “li dijî derketina Qanûna Bazara Pişkan” bi daxwaza girtinê sewqî Dadgeha Aştî û Cezê ya Nobedar kiribû.</p>
<a href='/haber/di-carcoveya-lepirsina-fone-de-14-kes-hatin-girtin-323728' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/haber/2026/09/24/fon-sorusturmasinda-14-kisi-tutuklandi.png' alt='Di çarçoveya lêpirsîna fonê de 14 kes hatin girtin' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Di çarçoveya lêpirsîna fonê de 14 kes hatin girtin</h5>
<div class='date'>24 Îlon 2026</div>
</div>
</a>

<p>Dozgeriyê ji bo hevjînê Kayayê İlyas Kaya û Serokê berê yê SPKê İbrahim Omer Gonul jî daxwaza tedbîra kontrola adlî ya ku qedexeya derketina derveyî welat û erka îmzeyê dihewîne kiribû.</p>
<p>Kesên navborî di saetên sibehê yên 5ê Mijdarê de li Dadgeha Stenbolê cara duyemîn weke gumanbar îfade dan. Piştî karûbarên dozgeriyê yên ku derdora saet 20.00an de bi dawî bûn, di saet 22.40an de ji bo Fatma Betul Sayan Kayayê daxwaza girtinê hat kirin.</p>
<h2><strong>163 milyon lîre veberhênan, zêdetirî 2 milyar lîreyî dahata firotinê</strong></h2>
<p><a href="https://bianet.org/etiket/fatma-betul-sayan-kaya-48797" target="_blank" rel="noopener">Fatma Betül Sayan Kaya</a> û hevjînê wê İlyas Kaya piştî ku di Nîsana 2026an de veberhênanî li pişken Ozata Denizcilikê kiribûn, di Mijdarê de jî tam beriya ku krîza fonê derkeve holê, bi firotina van pişkan ketibûn rojevê.</p>
<p>Li gorî daneyên darayî yên ku di çarçoveya lêpirsînê de ji bo raya giştî hatine parvekirin, <a href="https://bianet.org/etiket/fatma-betul-sayan-kaya-48797" target="_blank" rel="noopener">Fatma Betül Sayan Kaya</a> û hevjînê wê İlyas Kaya bi tevahî 163 milyon û 46 hezar lîre li pişkên Ozatayê Denizcilikê razandibûn û piştî nêzîkî çar mehan ev hîse ango pişk bi buhayê 2 milyar û 170 milyon lîreyî ji dest derxistibûn. Cudahiya di navbera her du kiryaran de nêzîkî 2 milyar lîreyî bû.</p>
<a href='/haber/di-lepirsina-fonan-de-7-kes-hatin-desteserkirin-323836' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/haber/2026/09/28/fon-sorusturmasi-destek-yatirim-bankasi-genel-muduru-gozaltina-alindi.jpg' alt='Di lêpirsîna fonan de 7 kes hatin desteserkirin' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Di lêpirsîna fonan de 7 kes hatin desteserkirin</h5>
<div class='date'>28 Îlon 2026</div>
</div>
</a>

<p>Piştî ku ev îdia di raya giştî de bûn rojev, Fatma Betul Sayan Kaya ji erka xwe ya Cîgirya Serokê Giştî ê AKPê vekişiyabû.</p>
<p>Serdozgeriyê di 29ê Îlonê de ji bo meqamên peywendîdar serlêdan kiribû da ku mal û milkên jin û mêrên Kayayê bên cemidandin. Paşê nêzîkî 1 milyar û 860 milyon lîre ji wê dahata ku bi dest xistibûn, derbasî hesabê ku ji aliyê Fona Sîgorteya Hesabên Tesarûfê (TMSF) ve hatibû diyarkirin kiribûn. Hatibû ragihandin ku pereye sereke û faîza nêzîkî 310 milyon lîreyî nehatiye vegerandin.</p>
<h2><strong>Di lêpirsînê de 433 gumanbar hene</strong></h2>
<p>Di dosyeya ku ji aliyê Buroya Lêpirsîna Sûcên Fihêlkirin û Finansmana Terorê ya Serdozgeriya Komarê ya Stenbolê ve tê meşandin de, gelek danûstendinên bazara pişkan û şîrketên têkildar tên lêkolînkirin.</p>
<p>Li gorî amarên ku Wezîrê Dadê Akın Gurlek di 3yê Mijdarê de eşkere kirin, di lêpirsînê de 433 gumanbar cih digirin. Ji van kesan 112 kes girtî ne, 186 kes jî bi şertê kontrola adlî hatine berdan. 38 kesên ku biryara girtina wan heye jî fîrar in.</p>
<p>(AEK/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Fri, 06 Nov 2026 10:00:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Ji ber nûçeya girtina rojnameger Yelis Ayazê, li dijî bianetê lêpirsîn hat vekirin]]></title><link>https://bianet.org/haber/ji-ber-nuceya-girtina-rojnameger-yelis-ayaze-li-diji-bianete-lepirsin-hat-vekirin-325142</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/05/gazeteci-yelis-ayazin-tutuklanmasini-haberlestiren-bianete-sorusturma.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/ji-ber-nuceya-girtina-rojnameger-yelis-ayaze-li-diji-bianete-lepirsin-hat-vekirin-325142</guid><description><![CDATA[Rêvebirê Karên Nivîsan ê Berpirsiyar ê bianetê Vecih Cuzdan, di lêpirsîna ku li ser giliyê Parlementera AKPê ya Aydinê Seda Saribaşê hatibû destpêkirin de îfade da. Cuzdan bi wê yekê hat sûcdarkirin ku “bi zanayî agahiyên xapînok di nav gel de belav kiriye” û “aramî kesan têk daye”.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Rêvebirê Karên Nivîsan ê Berpirsiyar ê bianetê Vecih Cuzdan, ji ber nûçeya ku di 18ê Gulana 2026an de li ser girtina rojnamevan Yelis Ayazê hatibû weşandin, di çarçoveya lêpirsîna ku ji aliyê Serdozgeriya Komarê ya Aydinê ve tê meşandin de duh li Stenbolê îfade da.</p>
<p>Lêpirsîn li ser giliya Parlementera AKPê ya Aydinê Seda Saribaşê hatiye destpêkirin ku navê wê di nûçeyê de derbas dibû.</p>
<p>Cuzdan tevî parêzera xwe Deniz Yazgan çû Amîriya Buroya Ewlehiyê ya Rêvebiriya Emniyeta Navçeya Maltepeyê.</p>
<p>Cuzdan di çarçoveya xala 217/A ya Qanûna Cezayê Tirkan(TCK) de bi sûcê “<strong>bi zanayî agahiyên xapînok di nav gel de belav kiriye</strong>” û di çarçoveya xala 123an a TCKê de bi sûcê “<strong>aramiya kesan têk daye</strong>” hat tohmetbarkirin.</p>
<p>Hat hînbûn ku di çarçoveya lêpirsînê de dê Rêveberê Giştî ê Weşanê ê bianetê Murat İnceoglu jî îfadeyê bide.</p>
<h2><strong>Cuzdan: Nûçe li ser girtina rojnamevanekê ye</strong></h2>
<p>Cuzdan sûcdarî qebûl nekirin û diyar kir ku nûçeyê behsa girtina rojnamevan Yelis Ayazê ya ji ber xebatên wê yên rojnamevaniyê û bertekên rêxistinên pîşeyî yên çapemeniyê kiriye:</p>
<blockquote>
<p>“Bûyera ku tê îdiakirin di dibistanê de qewimiye, ji bo nîşandayîna ku ev girtin li ser kîjan nûçeyan hatiye girtin, hatiye veguhastin. Di sernavê de bi eşkereyî hatiye gotin ku ev îdiayek e. Di nûçeyê de hem cih daye daxuyaniya Serdozgeriya Komarê ya Aydinê ya ku gotibû îdia ne rast in, hem jî daxuyaniya ku Ayazê ji girtîgehê şandibû.</p>
<p>Têkildarî serlêdanên CÎMERê û wêneyan, hemû agahî bi destnîşankirina çavkaniyên wan hatine veguhastin. Mebesta bingehîn a vê weşanê agahdarkirina civakê ye di barê girtina rojnamevanekê û helwestên li dijî vê girtinê de. Zev e ku mebesta vê nûçeyê ti carî belavkirina tirs, fikar an panîkê di nav civakê de nehatiye meşandin.”</p>
</blockquote>
<h2><strong>Yazgan: Girtina rojnamevanekê raya giştî eleqedar dike</strong></h2>
<p>Parêzerê Cuzdan, Deniz Yazganê jî di îfadeya xwe de diyar kir ku di nûçeyê de vegotina derbarê dibistanê de di sernav û xala destpêkê (spot) de bi awayê “îdia” hatiye nîşandan. Bi bîr xist ku daxuyaniya Serdozgeriya Komarê ya Aydinê ya ku îdiayan red dike jî di nava metnê de cih girtiye.</p>
<p>Yazganê anî ziman ku gotinên di nivîsa Ayazê ya ku ji girtîgehê şandibû de bi eşkereyî ji bo xwe nîvîsiye û got: “Destnîşankirina serlêdanên CÎMERê an jî belavkirina wêneyan nayê wê wateyê ku bûyera li dibistanê hatiye îsbatkirin; ev her du mijar ji hev cuda ne. bianet.orgê tu carî ev îdia wekî rastiyeke ku bi xwe lêkolîn kiriye û derxistiye holê pêşkêş nekiriye.”</p>
<p>Yazgan diyar kir ku heke berevajiyê vê yekê were îdiakirin, divê bê destnîşankirin ka ew îdia dispêre kîjan îfadeya di nûçeyê de:</p>
<blockquote>
<p>“Mijara nûçeyê biryara girtinê ye, di nava xwe de daxuyaniya dijber dihewîne û bertekên rêxistinên pîşeyî yên çapemeniyê radigihîne; ev hemû nîşan didin ku ev weşan bi armanca agahdarkirina raya giştî hatiye kirin. Girtina rojnamevanekê ji ber xebatên wê yên nûçegihaniyê û bandora bendeke cezayî ya li ser çapemeniyê, bi xwe re mijarên ku eleqeya wan bi berjewendiya raya giştî re heye tînin.”</p>
</blockquote>
<p>Yazganê her wiha daxwaz kir ku bê diyarkirin giliya sûc di kîjan dîrokê de ketiye qeydan. Yazganê heyama çar mehan a vekirina dozê ya ku di maddeya 26an a Qanûna Çapemeniyê de cih digire bi bîr xist. Yazganê diyar kir ku ji bo vekirina doza giştî gumaneke (şubhe) bes tune ye û daxwaz kir ku derbarê Cuzdan de biryara neşopandinê bê dayin.</p>
<h2><strong>Mijara nûçeyê girtina Ayazê bû</strong></h2>
<p>Nûçeya bianetê ya ku bû mijara lêpirsînê, di 18ê Gulanê de bi sernavê “Rojnamevana ku îdiaya ‘Kurê parlementerê AKPî bi çekê çû dibistanê’ nivîsî sê roj in girtî ye” hatibû weşandin.</p>
<p>Di nûçeyê de hatibû aşkerekirin ku xwediyê Rojnameya Aydinpostê Yelis Ayaz, piştî ku îdiayên derbarê kurê parlementerekî de ku bi çekê çûye dibistanê kiribû nûçe, di çarçoveya xala 217/A ya TCKyê de hatiye girtin.</p>
<p>Di nûçeyê de her wiha cih dabûn wê nivîsa ku Ayazê ji nava girtîgehê nivîsîbû.</p>
<p>(HA/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Fri, 06 Nov 2026 08:06:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Hesabê Xê yê Jinnewsê hat astengkirin]]></title><link>https://bianet.org/haber/hesabe-xe-ye-jinnewse-hat-astengkirin-325127</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/05/hesabe-xe-ye-jinnewse-hat-astengkirin.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/hesabe-xe-ye-jinnewse-hat-astengkirin-325127</guid><description><![CDATA[Di peyama agahdarkirinê ya ji bo astengkirina hesab de weha hatiye gotin, “Hesabê we di encama daxwazeke qanûnî de li TRyê hat astengkirin."]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Hesabê Xê yê JinNewsê li Tirkiyeyê hat astengkirin.</p>
<a href='/haber/hesabe-kurdi-ye-jinnewse-ye-xe-hat-astengkirin-297393' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2024/07/11/hesabe-kurdi-ye-jinnewse-ye-xe-hat-astengkirin.jpg' alt='Hesabê kurdî yê JINNEWSê yê Xê hat astengkirin' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Hesabê kurdî yê JINNEWSê yê Xê hat astengkirin</h5>
<div class='date'>11 Tîrmeh 2024</div>
</div>
</a>

<p>Li Tirkiyeyê hesabê Xê yê JinNewsê ku bi navnîşana @JinnewsTrk tê bikaranîn, hate astengkirin.</p>
<p>Di peyama agahdarkirinê ya ji bo astengkirina hesab de weha hatiye gotin, “Hesabê we di encama daxwazeke qanûnî de li TRyê hat astengkirin."</p>
<div class="box-1">
<h2>Biryarên astengkirinê</h2>
<p>Di meha Îlon û Cotmehê de bi dehan malper, naverok û hesabên rojnamegeran hatin astengkirin. Di mehên navborî de bianetê jî di nav de biryara astengkirina hesabên saziyên wekî T24, Kısa Dalga, Evrensel, soL Haber, Ajansa Mezopotamyayê, Komeleya Xebatên Medya û Hiqûqê (MLSA), İFOD, EngelliWeb, Şaxa Tirkiyeyê ya Rêxistina Efûya Navneteweyî, Partiya Karkerên Tirkiyeyê (TİP), Akademîsyenên Aşitiyê, Weqfa Ali İsmail Korkmaz, UMUT-SEN, Federasyona Komeleyên Jinan a Tirkiyeyê, Kaos GL, SPoD, Pembe Hayat, UniKuir, 17 Mayıs, Lambdaistanbul, Komeleya Têkoşîna li Dijî Tundiya Zayendî û Velveleyê hatibûn dayîn.</p>
<a href='/haber/dadgehe-biryara-astengkirina-hesabe-xe-e-bianete-da-324195' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/haber/2026/10/07/bianetin-x-hesabina-ikinci-sansur.jpg' alt='Dadgehê biryara astengkirina hesabê Xê ê bianetê da' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>Dadgehê biryara astengkirina hesabê Xê ê bianetê da</h5>
<div class='date'>7 Cotmeh 2026</div>
</div>
</a>

<p>Her weha biryara astengkirina hesabên rojnameger Hikmet Adal, Tugçe Yılmaz, İrfan Değirmenci, Şirin Payzın, Burak Acerakis,Erdal Sağlam, Dinçer Gokçe, Sarya Toprak, Esra Tokat, Onur Dalar, Furkan Karabay, Bahadır Özgür û Yaman Akdeniz jî hat girtin.</p>
</div>
<p>(AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Thu, 05 Nov 2026 15:33:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[MKG û DFG êdî binpêkirinên li dijî rojnamegerên jin ên Kurd bişopîne]]></title><link>https://bianet.org/haber/mkg-u-dfg-edi-binpekirinen-li-diji-rojnamegeren-jin-en-kurd-bisopine-325124</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/05/mkg-u-dfg-edi-binpekirinen-li-diji-rojnamegeren-jin-en-kurd-bisopine.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/mkg-u-dfg-edi-binpekirinen-li-diji-rojnamegeren-jin-en-kurd-bisopine-325124</guid><description><![CDATA[MKG û DFG di çarçoveya Projeya Şopandina Mafan, Belgekirin û Piştgiriyê de, dê binpêkirinên li dijî rojnamegerên jin ên Kurd bikin rapor û ji bo vê toreke piştgiriyê ava bikin.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>“Projeya Şopandina Maf, Belgekirin û Piştevaniyê ya ji bo Jinên Kurd ên Rojnameger “, ku dê di bin serokatiya Komeleya Rojnamegerên Jin a Mezopotamyayê (MKG) û Komeleya Rojnamegeran a Dîcle Firatê (DFG) de were pêkanîn.</p>
<p>Armanca projeyê ewe ku binpêkirinên mafên mirovan ên ku rojnamegerên jin ên Kurd li Tirkiyeyê di dema çalakiyên xwe yên pîşeyî de bi wan rû bi rû dimînin bi awayekî sîstematîk bişopîne, belge bike û ji raya giştî ya neteweyî û navneteweyî re eşkere bike.</p>

<p>Proje, ji aliyê Yekîtiya Ewropayê ve tê piştgirîkirin û bi hevkariya Weqfa Mafên Mirovan a Tirkiyeyê (TÎHV) tê pêkanîn. Her weha armanc ewe ku mekanîzmayek çavdêrî û hevgirtinê ya hevpar ji bo parastina maf û azadiyên rojnamegeran biafirîne.</p>
<a href='/haber/mkg-di-ilone-de-2-rojnamegeren-jin-hatin-girtin-u-3-ji-hatin-desteserkirin-324223' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2026/10/08/mkg-di-ilone-de-2-rojnamegeren-jin-hatin-girtin-u-3-ji-hatin-desteserkirin.jpg' alt='MKG: Di Îlonê de 2 rojnamegerên jin hatin girtin û 3 jî hatin desteserkirin' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>MKG: Di Îlonê de 2 rojnamegerên jin hatin girtin û 3 jî hatin desteserkirin</h5>
<div class='date'>8 Cotmeh 2026</div>
</div>
</a>

<p>Li Tirkiyeyê, di demekê de ku zext li ser rojnamegeran zêde dibin, rojnamegerên jin ên Kurd, hem ji ber xebata xwe ya rojnamegeriyê û hem jî ji ber nasnameya xwe ya etnîkî û zayenda xwe, bi cihêkarî û binpêkirinên mafên mirovan ên piralî re rû bi rû dimînin. Ev binpêkirin, ji binçavkirin û girtinê bigire heya êrişên fizîkî, astengkirina ragihandina nûçeyan, destdirêjiya dîjîtal, gef û sansurê, rasterast bandorê li xebatên pîşeyî yên rojnamegerên jin dikin. Lê belê, di belgekirin, analîzkirin û şopandina sîstematîk a van binpêkirinan de bi rêyên qanûnî kêmasiyên girîng hene.</p>
<h2>Dê binpêkirin rojane bên şopandin û tomarkirin</h2>
<p>Di çarçoveya projeyê de, binpêkirinên mafên mirovan ên li dijî rojnamevanên jin ên Kurd dê rojane werin şopandin, agahiyên hatine bidestxistin dê werin verastkirin û tomarkirin û veguherînin analîzên birêkûpêk. Raporên amadekirî dê bi zimanên Kurdî, Tirkî û Îngilîzî werin weşandin û ji mekanîzmayên mafên mirovan ên neteweyî û navneteweyî, rêxistinên çapemeniyê û saziyên têkildar re werin şandin. Bi vî awayî, armanc ew e ku berçavgirtina binpêkirinên mafên mirovan ên ku rojnamevanên jin ên Kurd pê re rû bi rû dimînin zêde bibe, hesabpirsîna berpirsiyaran were misogerkirin û çalakiyên parêzvaniyê yên bi bandor werin meşandin.</p>
<a href='/haber/mkg-di-gulane-de-9-platformen-dijital-hatin-astengkirin-320214' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2026/06/05/mkg-di-gulane-de-9-platformen-dijital-hatin-astengkirin.jpg' alt='MKG: Di Gulanê de 9 platformên dijîtal hatin astengkirin' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>MKG: Di Gulanê de 9 platformên dijîtal hatin astengkirin</h5>
<div class='date'>5 Hezîran 2026</div>
</div>
</a>

<p>Yek ji stûnên sereke yên projeyê xurtkirina torên hevgirtinê yên di navbera rojnamevanên jin de ye. Di vî warî de, cihêkarî, tundûtûjî, gef û dûrxistina pîşeyî ya ku rojnamegerên jin pê re rû bi rû dimînin, dê ji perspektîfa zayendî ve were çareserkirin; çalakiyên avakirina kapasîteyê û înîsiyatîfên hevgirtinê dê werin meşandin. Armanc ew e ku pêşî li tenêbûna rojnamevanan a li hember binpêkirinên mafên mirovan were girtin û gihîştina wan a mekanîzmayên çareskirinê were xurtkirin.</p>
<h2>Li dijî binpêkirinan divê bingeha têkoşîn û hevgirtina hevpar were xurtkirin</h2>
<p>DFG dê bi rêya çalakiyên xwe yên çavdêrîkirin, belgekirin û raporkirina azadiya çapemeniyê beşdarî pêvajoyên berhevkirin, verastkirin, analîz û raporkirina projeyê bibe. Ji aliyê din ve, MKG dê li ser bingeha ezmûnên meydanî yên rojnamegerên jin lêkolînên çavdêrîkirin û analîzê yên li ser bingeha zayendê pêk bîne; ew ê di pêşxistina têkiliyên piştgiriyê yên bi rojnamegerên jin re û eşkerekirina binpêkirinan de bi roleke çalak rabe.</p>
<a href='/haber/dfg-di-cotmehe-de-6-rojnameger-hatin-girtin-325071' class='ccard ccard--news ccard--news-content'>
<div class='img-wrapper'>
<img src='https://static.bianet.org/list-haber/2026/11/04/dfg-di-cotmehe-de-6-rojnameger-hatin-girtin.jpg' alt='DFG: Di Cotmehê de 6 rojnameger hatin girtin' loading='lazy'>
</div>
<div class='txt-wrapper'>
<h5 class='headline'>DFG: Di Cotmehê de 6 rojnameger hatin girtin</h5>
<div class='date'>4 Mijdar 2026</div>
</div>
</a>

<p>Ji bilî belgekirina binpêkirinên piralî yên mafên mirovan ên ku rojnamegerên jin ên Kurd pê re rû bi rû dimînin, proje armanc dike ku bingeha têkoşîn û hevgirtina hevpar li dijî van binpêkirinan xurt bike. Parastina çapemenî û azadiya derbirînê, misogerkirina şert û mercên xebatê yên ewle yên ji bo rojnamevanan û avakirina mekanîzmayeke çavdêrî û parêzvaniyê ya domdar da ku rojnamegerên jin bikaribin xebatên xwe yên pîşeyî di bin şert û mercên wekhev û azad de pêk bînin, di nav armancên sereke yên projeyê de ne.</p>
<p>(AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Thu, 05 Nov 2026 14:58:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Nûçeya xwendekarên ku digotin "Em ne di ewlehiyê de ne" hate sansurkirin]]></title><link>https://bianet.org/haber/nuceya-xwendekaren-ku-digotin-em-ne-di-ewlehiye-de-ne-hate-sansurkirin-325122</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/05/bianet-in-dersim-deki-taciz-ve-tehdit-iddialarini-anlatan-haberine-sansur.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/nuceya-xwendekaren-ku-digotin-em-ne-di-ewlehiye-de-ne-hate-sansurkirin-325122</guid><description><![CDATA[Nûçegihana bianetê Evrim Kepenek çû Dêrsimê û îdiayên taciz, gef û şantajê yên ku xwendekarên jin behs kiribûn, kiribû nûçe. Dadgeha Cezê û Aştiyê ya Erzîncanê piştî 5 mehan nûçe sansûr kir û sedema biryarê jî ranegihand.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Dadgeha Aştî û Cezê ya Erzîncanê, ji bo nivîsa edîtora bianetê Evrim Kepenekê ya bi sernavê “Lêpirsîna Gulistan Dokuyê berdewam dike û li Dêrsimê îdiayên nû di rojevê de ne” biryara astengkirinê û rakirina naverokê ji weşanê da.</p>
<p>Serokatiya Ewlekariyê ya Sîberê bi rêya e-posteyekê biryar ji bianetê re ragihand. Di agahdariyê de hat destnîşankirin ku biryar di çarçoveya benda 8/A ya Qanûna Înternetê ya bi hejmar 5651ê de hatiye stendin.</p>

<p>Saziyê xwest ku biryar herî dereng di nava çar saetan de demildest bê cîbicîkirin. Lêbelê dadgehê biryara xwe bi awayekî fermî neşandiye. Ji ber vê sedemê jî nayê zanîn ka daxwaza sansûrê rasterast bi biryara dadgehê hatiye stendin an jî li ser daxwaza aliyekî din e.</p>
<p>Kepenekê ev nivîs di 9ê Hezîrana 2026an de nivîsîbû.</p>

<h2><strong>Di nivîsê de vegotinên xwendekar û jinan hebûn</strong></h2>
<p>Nivîsa Kepenekê, ji bilî geşedanên dawî yên di dosyaya Gulistan Dokuyê de, mijara gotin û îdiayên taciz, gef, şantaj û zextê li xwe digirt. Kepenekê di nivîsê de cih dabû gotinên xwendekarên zanîngehê, parêzvanên mafên jinan û jinên li Dêrsimê dijîn.</p>
<p>Di nivîsê de behsa wan hevdîtinan dihat kirin ku jinên bi banga "Înîsiyatîfa Pêdiviya Min bi Aştiyê Heye" çûbûn Dêrsimê, bi xwendekarên zanîngehê, endamên Platforma Jinan a Dêrsimê û nûnerên sendîkayan re çêkiribûn.</p>
<p>Yek ji xwendekarên ku hevdîtin pê re hatibû kirin, dema qala hawirdora zanîngehê dikir digot “Em xwe di ewlehiyê de hîs nakin” û îdia dikir ku hebûna personelên leşkerî di nav kampusê de zêde bûye û li dijî xwendekarên ku bertek nîşanî vê rewşê dane lêpirsîn hatine vekirin.</p>

<p>Xwendekareke din jî digot ku bi hinceta erdhejê hinek avahiyên dewletê û yekîneyên leşkerî anîne nav qada zanîngehê û bi taybetî êvaran li derdora wargehên keçan çawişên pispor hatine dîtin.</p>
<p>Her wiha Kepenekê di nivîsa xwe de cih dabû wan îdiayan jî ku li hemberî hin xwendekarên ku li ser doza Gülistan Dokuyê axivîne di nav zanîngehê de zext hatine kirin û di heqê wan de lêpirsîn hatine vekirin.</p>
<h2><strong>Îdiayên taciz, gef û şantajê</strong></h2>
<p>Di nivîsê de cih daye wê îdiayê jî ku toreke ku tê gotin hin karmendên dewletê jî di nav de ne  xwendekarên jin taciz kirin e û gef li wan xwarine.</p>
<p>Di nivîsê de vegotinên wisa jî hebûn ku xwendekar bi gefa 'em ê peywendiyên we ji malbatên we re eşkere bikin' dihatin bêdengkirin, bi rêya wêneyan şantaj li wan dihat kirin û hin kesan agahiyên têkiliyê yên xwendekaran bi kesên din re parve dikirin.</p>
<p>Parêzvana mafên mirovan Gonul S.yê jî diyar dikir ku xwendekarên keç behsa toreke li ser wan kiriye ku wan ew wekî "çeteya sektora seksê" pênase dikir.</p>
<p>Gonul S.yê anî ziman ku xwendekaran behsa gef û şantajê dikirin û weha gotibû: “Xwendekarên ku dihatin cem me digotin ‘em nizanin ka em dê çi bikin’. Em hewl didin ku li kêleka wan bin lê belê tirs berdewam dike.”</p>
<p>(HA/AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Thu, 05 Nov 2026 14:05:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Hejmara nû ya kovara xêzeromanê ya Bajar derket]]></title><link>https://bianet.org/haber/hejmara-nu-ya-kovara-xezeromane-ya-bajar-derket-325111</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/05/hejmara-nu-ya-kovara-xezeromane-ya-bajar-derket.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/hejmara-nu-ya-kovara-xezeromane-ya-bajar-derket-325111</guid><description><![CDATA[Kovara Bajar ji du mehan carekê li ser platforma dîjîtal tê weşandin. Di hejmara nû ya Kovarê de xêzeromanên bi navê “Mehlûqatên Eşref”, “Remezanê Çaycî”, “Keko” û “Dedektîfên Kuçeyên Teng Zilkîf” bi serpêhatiyên xwe yên nû cî digirin.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Hejmara Mijdarê ya kovara xêzeromanê Bajar a ku ji aliyê Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê ve bi Kurmancî û Zazakî tê amadekirin, hat weşandin. </p>
<p>Kovara Bajar ji du mehan carekê li ser platforma dîjîtal tê weşandin û bi hejmara xwe ya Mijdarê li ber destê xwendevanên xwe ye.</p>
<p>Kovara ku armanc dike çanda xwendinê ya bi zimanê zikmakî pêş bixe û belav bike, bang li zarok û ciwanan dike.</p>
<p>Kovara dîjîtal a 29 rûpelî ku edîtoriya wê ji aliyê afirînerê karakterê Qirix Dogan Guzel ve tê kirin, naverokên ku ji Amedsporê heta wêjeya Kurdî, ji zimanê siyasî ê mîzahê heta serpêhatiyên nû yên xêzeromanê pêşkêş dike.</p>
<p>Xebata ku bi xetên Îmam Cîcî zindî dibe, futbol û wêjeyê tîne cem hev.</p>
<p>Di hejmara nû ya Kovarê de  xêzeromanên Eşref Mumcu yên bi navê “Mehlûqatên Eşref”, yên Dogan Guzel yên bi navê “Remazanê Çaycî” û “Keko” û ya bi navê “Dedektîfên Kuçeyên Teng Zilkîf” bi macareyên xwe yên nû cî digirin.</p>
<p>(AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Thu, 05 Nov 2026 11:36:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Li Erzîrom û Erdexanê berf barî]]></title><link>https://bianet.org/haber/li-erzirom-u-erdexane-berf-bari-325109</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/05/li-erzirom-u-erdexane-berf-bari.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/li-erzirom-u-erdexane-berf-bari-325109</guid><description><![CDATA[Li herêmên bilind ên bajarên Erzîrom û Erdexanê şeva borî piştî barana gur berf barî.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Li navenda bajarê Erzirom û Erdexanê şeva borî baraneke zêde barî û li herêmên bilind yên herdu bajaran jî berf barî.</p>
<p>Her weha li Erzîromê pîstên navenda kaşûnê yên Paltokanê jî bi berfê spî bûn. Dîmenên barîna berfê yên li Paltokenê bi dronê hatin tomarkirin.</p>
<p>Li bajarê Erdexanê jî piştî barana gur, li herêmên bilind berf bariya. Li herêma di navbera Erdexan û bajarê Artvînê de berfek zêde barî.</p>
<p>Li gorî nûçeya Rûdawê tîmên Rêyên Bejahî ji bo ku rêya deriyê sînor yê di navbera Gurcistan û Herêmê de neyê girtin, dest bi xebatên paqijkirina berfê kir.</p>
<p>(AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Thu, 05 Nov 2026 11:21:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[PENa Kurd dê li Amedê konferanseke li dar bixe]]></title><link>https://bianet.org/haber/pena-kurd-de-li-amede-konferanseke-li-dar-bixe-325104</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/05/pena-kurd-de-li-amede-konferanseke-li-dar-bixe.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/pena-kurd-de-li-amede-konferanseke-li-dar-bixe-325104</guid><description><![CDATA[PENa Kurd di 6ê Mijdarê de bi tevlibûna gelek rewşenbîr, nivîskar, helbestvan û siyasetmedaran li Amedê Konferansa Wêje û Aştiyê li dar dixe. Konferans dê 2 rojan berdewam bike.]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>PENa Kurd dê li Amedê bi navê, “Di pêvajoyên lihevrûniştin, lihevkirin, aştî û wekheviyê de rola wêje, ziman û rewşenbîriyê” Konferansa Wêje û Aştiyê li dar dixe.</p>
<p>PENa Kurd di 6ê Mijdarê de bi tevlibûna gelek rewşenbîr, nivîskar, helbestvan û siyasetmedaran li Amedê Konferansa Wêje û Aştiyê li dar dixe. Di konferasê de dê li ser gelek mijaran gotûbêj were kirin û konferans wê 2 rojan berdewam bike.</p>
<h2>Bername</h2>
<p>Roja yekemîn a konferansê bi mijara, “Ziman, Wêje û Mafên Gerdûnî di Pêvajoyên Aştiyê de” dest pê dike û axêver jî wiha ne:</p>
<p>Moderator Dîba Keskîn (Nivîskar), Burhan Sonmez (Serokê Giştî yê PENa Navneteweyî-London), Dr. Bêrîvan Doskî (Seroka Rûmetê ya Navenda PENa Kurd-Silêmanî), Weysî Aktaş (Siyasetmedar-Amed), German Rojas (Serokê Komîteya Nivîskarên ji bo Aştiyê ya PENa Navneteweyî –Santiago/Çîlî)</p>
<p>Beşa 2emîn a konferansê bi mijara, ‘Rola Qada Navneteweyî, Siberoja Wekheviyê û Mafên Mirovan’ û beşdariya; Moderator: Zana Farqînî (Zimannas), Carles Torner (Cîgirê Serokê PENa Navneteweyî – Katalanya), Tanja Tuma (Alîkara Serokê PENa Navneteweyî -Slovenya), Mueyed Teyîb ( Helbestvan- Hewlêr), Şadiye Manap (Nivîskar – Amed) berdewam bike.</p>
<p>Beşa 3emîn a konferansê bi mijara, “Rabûna Bandora Şer û Ragêşiyê ya Li Ser Ziman û Azadiya Xwederbirînê” û bi tevlibûna; Moderator: Mîna Acer (Nivîskar), Urtzî Urrutîkoetxea (Serokê Komîteya Mafê Ziman û Wergerê ya PENa Navneteweyî yê Berê – Bask), Dr. Dilawer Zeraq (Akademîsyen-Nivîskar – Amed), Fîlîz Yildirim (Akademîsyen li Cambridgeê) bi dawî bibe.</p>
<h2><strong>Daxuyanî</strong></h2>
<p>Di roja duyemîn a Konferansa Wêje û Dîrokê de beşdarvanên konferansê dê li cihên dîrokî yên Amedê bigerin û serdana Komeleya Wêjekarên Kurd, Yekîtiya Weşangerên Kurd (YEW-KURD) Enstîtuya Kurdî ya Amedê, MED-DERê, Komeleya Rojnamegeran a Dîcle Firatê (DFG) û Komeleya Rojnamegeran Jin a Mezopotamyayê (MKG) bikin.</p>
<p>Konferans dê bi daxuyaniya hevpar a li ser navê beşdaran, bi banga ji bo aştiyeke birûmet, wekheviya zimanê Kurdî, azadkirina zindaniyên siyasî, rojnamegeran û pêşxistina çanda demokrasiyê bi dawî bibe.</p>
<p><img src="https://static.bianet.org/2026/11/pena-kurd-1536x1084.jpeg" alt=""></p>
<p><em>*Çavkanî: AW</em></p>
<p>(AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Thu, 05 Nov 2026 08:26:00 +0300</pubDate></item><item><title><![CDATA[Dayikên Aştiyê bi Numan Kurtulmuş re hevdîtin pêk anî]]></title><link>https://bianet.org/haber/dayiken-astiye-bi-numan-kurtulmus-re-hevditin-pek-ani-325103</link><media:content medium='image' type='image/jpeg' url='https://static.bianet.org/haber/2026/11/05/dayiken-astiye-bi-numan-kurtulmus-re-hevditin-pek-ani.jpg'/><guid isPermaLink='true'>https://bianet.org/haber/dayiken-astiye-bi-numan-kurtulmus-re-hevditin-pek-ani-325103</guid><description><![CDATA[Dayika Aştiyê Afife Kartalê got,“Min jê re got heta birêz Ocalan azad nebe aştî pêk nayê. Şer jî ji meclisê destpê dike aştî jî. Min jê re got divê girtiyên nexweş demildest bên berdan. Me daxwaza berdana girtiyên siyasî kirin. Em dibêjin bila Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan demildest bê berdan û aştî pêk were. Em heta li vir hatine û em dixwazin dest vala venegerin.”]]></description><content:encoded><![CDATA[<p>Meclisa Dayikên Aştiyê ku nêzî 300 dayikan pêktê ji 24 bajarên Kurdan û Tirkiyeyê bi daxwaza azadiya fizîkî ya Abdullah Ocalan û avêtina gavên şênber ji bo pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk çûn Enqereyê. Dayikên Aştiyê di destpêkê de li ber meclisê hatin ba hev û bi daxuyaniyeke daxwazên xwe anîn ziman. Piştre jî li parka Kurtuluşê kon vegirtin û dest bi nobetê kirin.</p>
<p>Li gorî nûçeya Ajansa Welat Dayikên Aştiyê piştî nobetê serdanên partî û rêyedarên dewletê kirin. </p>
<p><strong> </strong>Meclisa Dayikên Aştiyê li Meclisê bi Serokê Meclisê Numan Kurtulmuş re hevdîtin pêk anî û daxwazên xwe anî ziman.</p>
<p>Heyeta Dayikên Aştiyê ku ji Hanife Akpolat, Muzeyyen Butun û Afife Kartal pêk dihat daxwazên xwe yên ji bo azadiya fizîkî ya Abdullah Ocalan û avêtina gavên şênber di pêvajoyê de ji Numan Kurtulmuş re vegotin.</p>
<p>Heyeta dayikan daxwazên xwe bi dosyayeke ku bi Kurdî û Tirkî amade kiribûn, radestî Numan Kurtulmuş kir. Di serdanê de Berdevka DEM Partiyê Ayşegul Dogan û Parlamenterê DEM Partiyê yê Wanê Mahmut Dundar jî amade bûn.</p>
<p>Dayikên Aştiyê li meclisê serdana Partiya Nû, Koma Yenî Yol, MHP, CHPê û AKPê kirin. Piştî serdanên partiyên siyasî Dayikên Aştiyê bi heyeteke serdana Wezîrê Dadê Akin Gurlek kirin û di hemû hevdîtinan de dosyayeke Kurdî û Tirkî ku daxwazên dayikan di nav de bû radestî partiyên siyasî û Wezîre Dadê kirin.</p>
<h2>Afife Kartal: “<strong>Heta birêz Ocalan azad nabe aştî pêk nayê"</strong></h2>
<p><strong><img src="https://static.bianet.org/2026/11/dayk2.jpg" alt=""></strong></p>
<p>Yek ji Dayika Aştiyê Afife Kartal ku di nav heyeta bi Numan Kurtulmuş re hevdîtin kiribû de bû tekildarî hevdîtinê ji Ajansa Welat re axivî. Afife Kartal bi lêv kir ku wê di hevdîtinê de daxwaza azadiya fizîkî ya  Abdullah Ocalan kir û got:</p>
<blockquote>
<p>“Min jê re got heta birêz Ocalan azad nebe aştî pêk nayê. Şer jî ji meclisê destpê dike aştî. Min jê re got divê girtiyên nexweş demildest bên berdan. Me daxwaza berdana girtiyên siyasî kirin. Em dibêjin bila Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan demildest bê berdan û aştî pêk were. Em heta li vir hatine û em dixwazin dest vala venegerin.”</p>
</blockquote>
<h2><strong>"Numan Kurtulmuş got ew jî aştiyê dixwazin"</strong></h2>
<p>Afife Kartalê di berdewama axaftina xwe de da zanîn ku Numan Kurtulmuş ji wan re gotiye ku dê di demekê nêz de li Amedê serdana komeleya wan bike û wiha dirêjî da axaftina xwe:</p>
<blockquote>
<p>“Me pir bi erênî pêşwazî kir. Numan Kurtulmuş got ew jî aştiyê dixwazin. Got em nikarin her tiştî di carekê de bikin lê hewl didin bi lezgînî pêvajoyê bi encam bikin. Bi me re pir xweş axivî. Ji me re got e wê di demekê nêz de were Amedê û serdana Komeleya Dayikên Aştiyê bike. Ji bo girtiyên nexweş jî ji me re got ew ê li ser bisekine. Em jî heta sax bin em ê daxwaza aştiyê bikin.” </p>
</blockquote>
<p>(AY)</p>]]></content:encoded><pubDate>Thu, 05 Nov 2026 08:10:00 +0300</pubDate></item></channel></rss>