Polîtîkayê asîmîlasyonî û xemsarîya ma: Zazakî bêwayîr a?

15ê Gulane semedê ma tena pîrozbayî ney, roja ke Zazakî yena ma vîr û ma qedrê ci zanê ya zî. Ez vana ma mîyanê xemsarîyêka pîle de yê; dewlete bi polîtîkayanê asîmîlasyonî vernîya perwerdeyî girewto. Eke ma ewro bi hişmendîyêka sîyasî û kulturî wayîrê nê mîrasî nêvejîyê, na hawara ke 1932 de dest pêkerda do mîyanê bêvengîye de bîfetisîyo. Coka seba nasname û ameyoxê miletê ma, ganî perwerdeyo bi resmî bibo ferz û statûyêko fermî qanûnan de bidîyo ziwanê ma.

Ziwan, tena wesayîtê qiseykerdişî nîyo; o, felsefeya bingehîn a bîyayîşê miletî û rûhê şarî yo. Wexto ke ziwanê miletî mîyanê çerxê modernîteyî û asîmîlasyonî de vindî beno, o milet tena nasnameyê xo ney, rûh û hafızaya xo zî vindî keno. Ewro 15ê Gûlane ya; roja ke Celadet Alî Bedirxan û embazanê ey serra 1932î de Kovara Haware weşanaybî. A roje ra nata Kurdî na roje sey Roja Roşanê Ziwanê Kurdkî bimbarek kenê. Labelê seba Kirmanckî-Zazakî, na roje tena roşan ney roja xoverdayîşêko bêveng o. 

UNESCO bi serran o vano: "Zazakî mîyanê sînoro merdişî de ya û vindî bena." Na raştîyêka tal a û sey xencerêk her roje canê ma dejnena. Zazakî ewro mîyanê di çerxan de ameya pelixnayîş. Çerxo yewin, polîtîkayê dewlete yê ke se serrî yo asîmîlasyonî ramnena û heqê ma yê perwerde û statûyî nêdana ma. Çerxo diyîn zî, xemsarî û bêvengîya dezgehanê ma yo. 

Zaf dezgehî bi nameyê "Kurdkî" xebatan kenê, labelê mîyanê nê xebatan de tena Kurmancî esta. Zazakî mîyanê nê dezgehan de her tim binê vesîya Kurmancî de manena. Çi tîyatroyêko xoser, çi enstîtûyêka xoser û çi zî organîzasyonêko xurt seba Zazakî nêno awankerdiş. Wa xelet fam nêbo ma nêvanê wa Kurmanckî nêbo. Xora Kurmanckî zî ê ma ya la cayo ke tede dest bi xebata Kurdkî beno de gere Zazakî zî ca bigîra. Çi heyf ke ma hema zî nêameyê na merhele. 

Heqê perwerdeyî

Heqê perwerdeyîya bi ziwanê dayîke hem heqêko komelkî hem zî heqêko însanî û qanûnî yo. No heq, mîyanê huqûqê mîyannetewî de, mîyanê "Beyannameyê Heqê Ziwanî yê Dinya" û "Kontratê Pawitîşê Ziwananê Herêmî" de sey heqê merdimîye ameyo qebulkerdiş. Çiqas nê belgeyî estê zî, Türkiye bi şerhê sînorkerdişî nêverdana ke şarê Kurd û bi taybetî Kirmancî nê heqan ra feyde bîgîrê. Dewlete ziwanê ma sey "tehdît" vînena. Gere êdî ziwanê ma  ra nêterso. 

Qanûnê neweyî û statûyêko fermî 

Tirkîya de tim qala qanûnêko bingeyîn o newe yeno kerdiş. Ma tîya ra bî vengêko berz vanî: Ganî qanûnê neweyî de Kurdkî bibo wayîrê statûyêkê fermî û qanûnî. No heqê ma yo, deynê dewlete yo. Welatanê sey Swîsre, Hindîstan û Efrîkaya Başûr de mîsalî estê; yew ziwanî ra zêdêr ziwanî sey ziwanê fermî yenê qebulkerdiş. Tirkiya ganî nê polîtîkayê "yew ziwan, yew milet" ra fek verado û rastîya Kurdkî nas bîkero.

Bi minasebeta na roje, ma veng danê Parlomentoyî û selahîyetdaran: Nê polîtîkayê asîmîlasyonî ra fek veradê. Labelê hîna zêde ma veng danê dezgehanê ma, şaredarîyanê ma û roşinvîranê: Zazakî rê wayîr vejîyê! Zazakî ne folklor o, ne zî ziwanêko diyîne yo; o rûhê ma yo.

Semedo ke ma tim vanê “Ziwanê ma estî, nasname û erjê ma yo”; ganî ma pêro pîya na haware biresnê asmênî. No kar milê ma pêrûne ser o yo. Eke ma ewro Zazakî nêpawê, siba do qet nasnameyêkê ma zî nêmano.

Roşanê Ziwanê ma bimbarek bo, la wa vindî nêbo!

Şima zaf roşanan bivînê!

(EY/AY)