Li bajarên Kurdan û Tirkiyeyê zêdebûna lêgerîna li madenan, digel projeyên Santralên Enerjiya Jeotermal (JES) û Santralên Hîdroelektrîkê (HES), rê li ber wêrankirina bêveger a xwezayê vedikin. Welatiyên ku li van deveran dijîn, li dijî van projeyan nerazîbûnên xwe didomînin.
Li gundên Qerxabazar, Aynik, Lîcik, Şorik, Çêrmûk û Siqavêlan ên navçeya Kanîreşa Çewlîgê, ji aliyê Şîrketa Anonîm a IGNIS H2 ya ku navenda wê li Amerîkayê ye ve, di çarçoveya xebatên "Lêgerîna Çavkaniyên Enerjiya Jeotermal" de tê plankirin ku bi kêmanî 25 bîrên sondajê werin vekirin. Şîrketa ku di 3ê Cotmeha 2025an de pêvajoya ÇEDê (Nirxandina Bandora li ser Jîngehê) dabû destpêkirin. Her weha heman şîrket dixwaze di nav sînorên gundê Xwarika Gimgimê de jî dê projeyên JESê pêk bîne û wê bandorê li 16 gundan bike.
Li gorî nûçeya Can Kirbaş ku li Ajansa Mezopotamyayê weşiyayê ku Hevseroka Giştî ya Partiya Herêmên Demokratîk (DBP) Çîgdem Kiliçgun Ûçar, aktivîsta Tevgera Jinên Azad (TJA) Sebahat Tuncel û her wiha gelek siyasetmedar û aktivîstên ekolojiyê beşdarî mitîngê bibin.
Di 24 Nîsanê de li Gimgimê û di 25ê Nîsanê de li Kanîreşê li dijî projeya JESê wê mîtîngên ekolojiyê bên kirin. Welatî, nûnerên partiyên siyasî û nûnerên rêxistinên civaka sivîl ji bo beşdariya mitîngan bang kirin.
"Em ê gundê xwe terk nekin û li ber xwe bidin"
Yek ji şêniyên gundê Qerxabazarê Mahsûn Avci diyar kir ku axa ku ew lê dijîn ji hêla dîrokî û olî ve ji bo wan bi qîmet e û got:
"Ev qada jiyana me ye. Ji ber vê yekê em li dijî wê ne. Ji ber vê, em li dijî projeya JES'ê ne. Ji ber ku ew madeyên zirardar derdixe û erdê wêran dike. Em ê di 24'ê mehê de bi xwişk û birayên xwe yên li Gimgimê mitîngekê li dar bixin. Em li benda hemû gelê xwe ne. Her wiha di 25'ê mehê de li Kanîreşê mitîngek me heye. Em li benda xwişk û birayên xwe yên li wir jî ne. Îro roja hevgirtin û biratiyê ye. Divê em li dijî kesên ku axê wêran dikin bisekinin."
Her weha Halîl Harmanci jî diyar kir ku li Qerxabazarî JESê naxwazin û got ku ew naxwaze ev proje xwezayê wêran bike û got:
"Em ê gundê xwe terk nekin. Em ê heta mirinê, heta dawiyê li ber xwe bidin. Sedema ku çav berdana erdnîgariya me, bedewiya wê ye. Li gundê me sewalvanî û av heye. Me zarokatiya xwe li vir derbas kir. Em naxwazin ew bên gundê me."
Parlamentera DEM Partiyê ya Mûşê Sumeyye Bozê bi bîr xist ku qanûnên der barê avhewa û madenê de û her weha desteserkirina bilez, hatine derxistin û diyar kir ku ev biryar yekûna tercîhên siyasî ne. Sumeyye Bozê bi bîr xist ku xweza di bin navê enerjiya domdar de ji bo berjewendiyên şîrketan tê pêşkêşkirin û got ku qanûn li gorî daxwazê li ser gel tên ferzkirin û got:
"Pêdivî ye ku rêziknameyên qanûnî yên ku gel paşguh dikin bên demokratîkkirin û li gor xweza û mirovan bin û guh bidin daxwazên gel.Em hemû mirov û parêzvanên jiyanê vedixwînin Mitînga Mezin a Gimgimê. Meseleya ku tê xwestin li Gimgimê bê pêkanîn, meseleya man û nemanê ye. An em ê tune bibin, an jî em ê hemû bi hev re ji bo hebûna xwe têbikoşin. Em hemû kesên hesas vedixwînin mitînga 24'ê Nîsanê ku dê hevseroka me ya giştî ya DBP'ê Çîgdem Kiliçgun Ûçar û aktivîsta TJA'yê Sebahat Tuncel jî beşdar bibin."
"Em li benda gelê xwe ne"
Hevserokê DBP'ê yê Mûşê Ûmût Yilmaz, bal kişand ser xetera ku proje bibe sedema wêraniyeke mezin. Yilmaz diyar kir ku ev mitîng dê li Tirkiye û Herêmê yekemîn mitînga mezin a ekolojiyê be û got:
"Em li her deverê amadekariyan dikin. Em bang li hemû xelkê Mûşê dikin; werin em hemû ber bi Gimgimê ve biherikin û li dijî vê wêrankirina jîngehê dengê xwe bilind bikin. Tiştê ku îro li wir dest pê dike, dê rê li ber karesatekê veke ku dê li seranserê herêmê belav bibe."
"Em ê rê nedin"
Endamê Şaxa OHD a Mûşê Îsmaîl Mazlum Saysal destnîşan kir ku proje ne tenê gefê li wêrankirina çavkaniyên bingehîn ên debarê dixwe, di heman demê de zirarên cidî dide xwezayê jî û got ku proje ji bo qezenca şîrketan xizmetê dikin. Saysal bi bîr xist ku ji gelek deverên Tirkiyeyê dê kes beşdarî mitînga Gimgimê bibin û got:
"Ez difikirim ku divê em dengê xwe bi tundî li dijî JES a plankirî bilind bikin. Divê em bi hev re bin. Wekî OHD a Mûşê, em gelê xwe vedixwînin mitîngê."
Hevşaredara Mûşê Tuba Sayilganê jî banga beşdarbûna mitînga Gimgimê kir û got:
"Wekî ku hûn dizanin, mitînga ekolojiyê a mezin, ya yekem a bi vî rengî li Tirkiye û Kurdistanê, dê di 24'ê Nîsanê de li Gimgimê ji bo protestokirina JES a plankirî bê lidarxistin. Em we hemûyan vedixwînin ku bi hesasiyet nêzî bibin û beşdar bibin, da ku pêşî li wêrankirina ekolojiyê li Gimgimê, herêmên din ên Kurdistanê û li seranserê Tirkiyeyê bigirin. Em di 24'ê Nîsanê de li benda hemû gelê xwe ne ku bên Gimgimê."
"Em ê li dijî talankirina xwezayê rabin"
Hevserokê DEM Partiyê yê Mûşê Îlyas Aslan, destnîşan kir ku mirov beşek ji xwezayê ne û bi bîr xist ku piştî qanûna avhewayê ya ku ji aliyê Meclisê ve hatiye derxistin, li gelek bajaran ruxsetên madenê hatine dayîn. Aslan bi bîr xist ku xebatên lêgerîna zêr li Giyadînê û projeya JES'ê ya li Gimgimê dê zirarê bidin herêmê û got: "Ya ku divê em îro bikin ev e ku em li dijî vê jeotermalê bisekinin. Wek DEM Partî û saziyên demokratîk, em ê bi beşdarbûneke xurt di mitînga ku dê di 24'ê Nîsanê de li Gimgimê bê lidarxistin de li dijî wêrankirina xwezayê bisekinin."
(AY)
