CHP lideri Özgür Özel bir süredir seçim sandığının seçmenlerin önüne getirilmesi çağrısı yapıyor. Önce erken seçim çağrısı yaptı, bir süredir ise boşalan milletvekilliklerinin yerine ara seçim yapılması gerektiğini söylüyor. Cumhurbaşkanı ve AKP Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan ise gündemlerinde erken seçim olmadığını ifade etti.
TBMM'de 600 milletvekilliğinden sekizi boş durumda. 2023 seçimlerinde milletvekili seçilen vekilliklerden İstanbul'da 2, Hatay, Kocaeli, Afyonkarahisar, Adıyaman, Sinop ve Kırıkkale'de birer milletvekili koltuğu farklı nedenlerle boşaldı.
Özgür Özel: Ara seçim sandığı kurulmalı, çok iddialı bir hamlemiz olacak
Genel Kurul salonunda konuşurken rahatsızlanan AKP'li Kocaeli miiletvekili Hasan Bitmez ve DEM Partili Sırrı Süreyya Önder vefat etti. TİP'li Hatay Milletvekili Can Atalay'ın ise milletvekilliği düşürüldü. AKP'li Ali Yerlikaya seçimden sonra İçişleri Bakanlığı görevine getirildiği için AKP'li Mehmet Zeybek ve Metin Gürbüz ile CHP'li Ahmet Önal ve Abdurrahman Tutdere ise Belediye Başkanı seçildikleri için milletvekilliğinden istifa etti.
Bir başka deyişle 2023 seçimlerinden bu yana AKP 3, CHP 2, DEM Parti 1, SP 1 ve TİP 1 milletvekili kaybetmiş oldu.
Mevcut meclis sandalye dağılımı şu şekilde:
| Parti | Milletvekili Sayısı |
|---|---|
| AK Parti | 275 |
| CHP | 138 |
| DEM Parti | 56 |
| MHP | 46 |
| İYİ Parti | 30 |
| Yeni Yol Partisi | 20 |
| Bağımsız | 9 |
| HÜDA PAR | 4 |
| Yeniden Refah Partisi | 4 |
| TİP | 3 |
| DBP | 2 |
| EMEP | 2 |
| Saadet Partisi | 1 |
| DSP | 1 |
| Demokrat Parti | 1 |
| Toplam | 592 |
Bu aritmetiğe göre
Cumhur İttifakı = AK Parti (275) + MHP (46) + HÜDA PAR (4) + DSP (1) = 326;
Millet İttifakı = CHP (138) + İYİ Parti (30) + Saadet Partisi (1) + Demokrat Parti (1) = 170;
vekil ile mecliste çalışmalarına devam ediyor.
Ara seçim nasıl olabilir?
Boşalan vekilliklerin yenilenmesi ve tümünü CHP'nin kazanması da Meclis aritmetiğini çok değiştirmeyecek, ancak ortaya farklı siyasi bir tablo çıkacak
"Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliklerinde boşalma olması halinde, ara seçime gidilir. Ara seçim, her seçim döneminde bir defa yapılır ve genel seçimden otuz ay geçmedikçe ara seçime gidilemez. Ancak, boşalan üyeliklerin sayısı, üye tamsayısının yüzde beşini bulduğu hallerde, ara seçimlerinin üç ay içinde yapılmasına karar verilir. Genel seçimlere bir yıl kala, ara seçimi yapılamaz."
Düzenlemede bir zorunluluk hali belirtilmese de Özgür Özel "Ara seçim yapılması zorunlu, Toplum sözleşmemizin 78. maddesinde 'ara seçime gidilir" diyor, 'gidilebilir' demiyor. Yani bir zorunluk ifade ediyor."
Son genel seçimler 2023 yılında yapıldı, normal olarak bir sonraki genel seçimin 2028 yılında yapılması gerekiyor. Dolayısıyla "Genel seçimlere bir yıl kala, ara seçimi yapılamaz." düzenlemesi bir engel teşkil etmiyor.
Ara seçim için Meclis Başkanlığı'nın çağrısı ile karar alıması gerekiyor, 2023 yılından bu yana yapılan anketlerde ve 2024 yerel seçimlerinde ikinci parti durumuna düşen, hatta giderek eriyen AKP için bu kararı almak mantıklı görünmüyor. Sadece 8 milletvekili için yapılacak bir ara seçim dahi olsa ortaya çıkacak tablo bir meşruiyet sorunu yaratabilir.
Ancak düzenlemeye göre bir ilin tüm milletvekilirinin düşerse, yani mecliste temsil edilemez hale gelirse Anayasa burada bir zorunluluk ifade ediyor. Düzenleme "bir ilin veya seçim çevresinin, Türkiye Büyük Millet Meclisinde üyesinin kalmaması halinde, boşalmayı takip eden doksan günden sonraki ilk Pazar günü ara seçim yapılır. " şeklinde bir zorunluluk ifade ediyor.
CHP'li vekillerin ara seçimi zorunlu hale getirmek için vekillikten istifa ederek bir ilin temsil edilemez hale gelmesini sağlamak da mümkün görünmüyor.
Peki erken seçim olması mümkün mü?
Erken seçimin hangi şartlarda yapılacağı da Anayasa'da açık şekilde düzenlenmiş durumda.
Anayasa Madde 116
Türkiye Büyük Millet Meclisi, üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. Bu halde Türkiye Büyük Millet Meclisi genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır.
Cumhurbaşkanının seçimlerin yenilenmesine karar vermesi halinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır.
Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi halinde, Cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilir.
Seçimlerinin birlikte yenilenmesine karar verilen Meclisin ve Cumhurbaşkanının yetki ve görevleri, yeni Meclisin ve Cumhurbaşkanının göreve başlamasına kadar devam eder.
Bu şekilde seçilen Meclis ve Cumhurbaşkanının görev süreleri de beş yıldır.
Anayasa erken seçim için Cumhurbaşkanının veya TBMM'nin karar verebileceğini düzenliyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan, partisi için avantajlı bir durum olmadığı sürece erken seçimi kabul etmeyecektir.
(Mİ)
