"Tundûtûjî ne zimanê zaroka ye; ew zimanê zaroktiyekî paşguhkirî ye."
Pêşî Siverek…
Piştre Mereş…
Dengê çekan ku di nav du rojan de ji du dibistanan derket, ne tenê korîdorên dibistanê, lê di heman demê de wijdanê civakê jî hejand. Li Siverekê, xwendekarekî berê êrîşî dibistanê kir û gelek kes birîndar kir; piştre jî li Mereşê, kurekî 14 salî bi pênc çek û heft şarjoran çû dibistana xwe û heval û mamosteyê xwe hedef girt. Di êrîşa çekdarî de, 10 kes, ku 1 mamoste û 9 xwendekar bûn, jiyana xwe ji dest dan; her wiha 12 kes jî birîndar bûn, ku 5 ji wan bi giranî ne. Ev yek bi zelalî nîşan dide ku pirsgirêka li pêşiya me êdî ne tenê meseleyeke asayî ya giştî ye.
Ev ne tenê li ser du bûyeran e; di heman demê de îfadeyeke derveyî ya bêdengiya salan a kombûyî, zarokatiyên nedîtî, giyanên paşguhkirî û valahiyên binyadî di nav pergala perwerdehiyê de ye.
Zarokên îro ne tenê bi malbatên xwe re, lê di heman demê de bi ekranan re jî mezin dibin. Di cîhanekê de ku pirsgirêk di rêzefîlmên televîzyonê de bi mûştan û di senaryoyên mafyayê de bi çekan têne çareser kirin, û ku serketina di lîstikên dîjîtal de tê wateya ji holê rakirina dijber, zarok dikarin hêdî hêdî tundûtûjiyê wekî şêweyek normal a tevgerê fêr bibin. Bi taybetî ji bo kesên di salên pêşkeftina xwe de, ev naveroka dubarekirî tevgerên modela rolê xurt dike. Refleksên hêrsê yên karakterên ku wan dibijêrin, zimanê êrîşkar ê lehengên lîstikan, dikarin di hişê wan de wekî rêbazek çareserkirina pirsgirêkan di jiyana rast de bicîh bibin.
Lêbelê, sûcdarkirina her tiştî li ser ekranan rêya herî hêsan e.
Ji ber ku tu zarok sibehekê ji xew şiyar nabe û ji nişkê ve bi hêrseke ewqas tund tevnagere. Berî ku bigihêjin wê astê, li malê kîna nepenî, li dibistanê tenêtiya nedîtî, hestên tepeserkirî, zexta serkeftinê, dûrxistin, nebûna evînê û nebûna ragihandinê kom dibin. Ekran pir caran tenê vê valahiyê mezin dikin.
Divê pergala perwerdehiyê jî li vir li xwe binêre.
Îro, dibistanên me ji bo pîvandina serkeftina akademîk hesas in, lê pir caran nikarin êşa hestyarî ya zarokan nas bikin. Binyadê ku li ser azmûnê disekine, zarokan di bin zextê de dihêle ku puanên bilind û serkeftinê bi dest bixin; di heman demê de, jimara kêm a xizmetên rêberiyê, polên qerebalix û barê karê giran ji bo mamosteyan dîtina qîrîna bêdeng a ji bo alîkariyê ji gelek xwendekaran dijwar dike.
Daketina notên xwendekarekî di cih de tê dîtin; lêbelê, vekişîn, teqînên hêrsê, dûrketina ji hevalan an jî zimanê tundûtûj pir caran di nav pergalê de nayên dîtin.
Lêbelê, perwerde ne tenê dayîna zanînê ye; ew naskirina hestên zarokekî, fêrkirina wan ku hêrsa xwe birêve bibin, pêşxistina hesta aidiyetê û xurtkirina jêhatîyên çareserkirina pirsgirêkan bi rêya ragihandinê ye.
Bûyerên li Mereşê di vî warî de ji bo me hemûyan pirsek pir cidî derdixin holê:
Eger zarokek, hîn jî di dibistana navîn de be, bikaribe pênc çek û heft şarjor ji mala bavê xwe bigire û bibe dibistanê, pirsgirêk ne tenê gihîştina çekan e. Pirsgirêka rastî ew e ku giyanê zarok bi salan bê dest lê dan maye.
Hebûna çekan di malê de dibe ku xetereyek fîzîkî çêbike; lê valahiya psîkolojîk a li pişt destê ku dixwaze çekê bigire pir kûrtir e. Ger li malê guh nedin zarokekî, li dibistanê bala wî neyê kişandin, eger li ser têkçûnên wî/wê neyê axaftin û eger ew nikaribin evîna bê şert û merc hîs bikin, cîhana dîjîtal ji bo wan ne tenê dibe cihekî şahiyê, lê dibe cihê lêgerîna nasname û hêzê.
Xwendekarekî berê ku li Siverekê dev ji dibistanê berdaye…
Zarokekî ku li Mereşê bi çekan êrîşî dibistanê kiriye…
Du bajarên cuda, du çîrokên cuda, lê rastî heman e:
Zarok bêdeng bangî alîkariyê dikin, lê mezinan pir caran dengê wan nabihîzin.
Ji ber vê yekê, çareserî ne tenê danîna cerdevanên ewlehiyê li ber deriyên dibistanan, danîna detektorên metal an jî zêdekirina tedbîrên polîsan e. Bê guman, ewlehî girîng e; lêbelê, hewcedariya rastîn seferberiyek civakî ye ku refaha zarok biparêze.
Divê ragihandina malbatî were xurtkirin, divê xizmetên rêberiyê bi bandortir bixebitin, divê gihîştina şêwirmendên dibistanan li her dibistanekê were baştirkirin û divê mamoste perwerdehiya di xizmetê de li ser naskirina faktorên rîska reftariyê bistînin. Divê xwendin û nivîsandina medyayê ji temenê biçûk ve beşek ji perwerdeyê be û divê çavdêriya naveroka dîjîtal li kêleka berpirsiyariya dê û bavan were hesibandin. Ya girîngtir, divê zarok bi rêya huner, werzîş, hesta aidiyetê û jîngehên civakî yên saxlem werin piştgirîkirin.
Ji bo parastina zarokan ji tundiyê, girtina ekranan têrê nake; pêdivî ye ku cîhana wan a hundirîn were vekirin.
Pirsa ku divê em îro bipirsin ev e:
Gelo van zarokan êrîşî dibistanê kirin, an em, wekî malbat, ekran û pergala perwerdehiyê, bedela paşguhkirina zarokatiyê didin?
(AÖ/AY)
