Türkiye’nin İstanbul Sözleşmesi kronolojisi

Kadına yönelik şiddet ve ev içi şiddetle mücadelede bağlayıcı standartlar getiren bu sözleşme, yıllar içinde Türkiye’de hem hukukî düzenlemeler hem de toplumsal tartışmalar açısından belirleyici bir başlık haline geldi.

BİA Haber Merkezi

Türkiye’nin İstanbul Sözleşmesi kronolojisi — Fotoğraf: csgorselarsiv.org

İstanbul Sözleşmesi, 2011 yılında İstanbul’da imzaya açılmasıyla birlikte Türkiye’nin hem hazırlık sürecinde aktif rol aldığı hem de ilk imzacılarından biri olduğu önemli bir uluslararası metin olarak gündeme geldi.

KADINLARIN GÜNDEMİ / EVRİM KEPENEK

İstanbul Sözleşmesi’ni neden savunuyoruz?

27 Mart 2021

İSTANBUL SÖZLEŞMESİ YAŞATIR

İstanbul Sözleşmesi'nin tüm maddeleri...

20 Ağustos 2020

11 Mayıs 2011 – İmza ve açılış süreci

İstanbul Sözleşmesi, İstanbul’da imzaya açıldı. Türkiye, sözleşmeyi ilk imzalayan ülkeler arasında yer aldı. Avrupa Konseyi dönem başkanlığını yürüttüğü bu süreçte Türkiye, sözleşmenin hazırlanmasında “öncü rol” üstlendiğini duyurdu. Sözleşme, kadına yönelik şiddet ve ev içi şiddetle mücadelede uluslararası standartları belirleyen ilk bağlayıcı metin olarak kabul edildi.

24 Kasım 2011 – TBMM onayı

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde yapılan oylamada 6251 sayılı kanun kabul edildi. 247 milletvekilinden 246’sı “kabul” oyu verirken yalnızca 1 milletvekili çekimser kaldı. Böylece Türkiye, İstanbul Sözleşmesi’ni parlamentodan geçirerek onaylayan ilk ülke oldu. Bu adım, dönemin siyasi açıklamalarında “uluslararası saygınlığa katkı” ve “kadına yönelik şiddetle mücadelede güçlü irade” olarak tanımlandı.

2012–2015 – Uyum politikaları ve eylem planı

Sözleşme sonrası dönemde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, “Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele Ulusal Eylem Planı” hazırladı. Plan, sözleşme ilkeleri doğrultusunda şiddetin önlenmesi, mağdurların korunması ve kurumlar arası koordinasyon hedeflerini içerdi. Bu yıllarda sözleşme, Türkiye’nin kadın politikalarında referans metin olarak kullanıldı.

2015 – Uyum yasası vurgusu

Dönemin siyasi açıklamalarında Türkiye’nin sözleşmeye “çekincesiz taraf olduğu” ve bunun karşılığında 6284 sayılı Kanun ile iç hukukta önemli bir düzenleme yapıldığı ifade edildi. Türkiye, sözleşmenin yükümlülüklerini büyük ölçüde iç hukuk düzenine aktaran ülkeler arasında gösterildi.

2017 – GREVIO raporu ve eleştiriler

Avrupa Konseyi’nin izleme organı GREVIO, Türkiye’ye ilişkin ilk değerlendirme raporunu yayımladı. Raporda yasal düzenlemelerde ilerleme olduğu belirtilirken, uygulamada ciddi sorunlara dikkat çekildi. Cezasızlık, mağdurların korunmasındaki eksiklikler, yargı süreçlerinde toplumsal cinsiyet temelli önyargılar ve şiddet vakalarının düşük bildirim oranları öne çıkan başlıklar oldu.

2018–2020 – Toplumsal tartışmalar ve artan şiddet vakaları

Türkiye’de kadın cinayetleri ve kadına yönelik şiddet kamuoyunda geniş yer buldu. Emine Bulut ve Pınar Gültekin gibi vakalar sonrası İstanbul Sözleşmesi yoğun şekilde tartışıldı. “İstanbul Sözleşmesi yaşatır” sloganıyla kampanyalar düzenlendi, kadın örgütleri sözleşmenin etkin uygulanmasını talep etti. Bu dönemde sözleşme, siyasi ve toplumsal tartışmaların merkezine yerleşti.

Temmuz 2020 – Sözleşmenin geleceği tartışması

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, sözleşmeye ilişkin “Halk istiyorsa kaldırılır” açıklamasını yaptı. Aynı süreçte bazı çevrelerde sözleşmenin “aile yapısını bozduğu” ve “toplumsal değerlerle uyumsuz olduğu” yönünde tartışmalar gündeme geldi. Tartışmalar kısa sürede siyasi gündemin ana başlıklarından biri haline geldi.

20 Mart 2021 – Çekilme kararı

Türkiye, Cumhurbaşkanı kararıyla İstanbul Sözleşmesi’nden çekildiğini açıkladı. Karar Resmî Gazete’de yayımlandı. Bu adım, hem ülke içinde hem de uluslararası alanda büyük tartışma yarattı.

22 Mart 2021 – Avrupa Konseyi bildirimi

Türkiye’nin çekilme bildirimi Avrupa Konseyi Genel Sekreterliği’ne iletildi. Sürecin resmî prosedürü başlatıldı.

1 Temmuz 2021 – Çekilmenin yürürlüğe girmesi

Türkiye’nin sözleşmeden çekilmesi bu tarihte resmen yürürlüğe girdi. Böylece Türkiye, İstanbul Sözleşmesi’nden çıkan ilk imzacı ülkelerden biri oldu.

Hangi ülkeler imzaladı, hangileri uyguluyor?

İstanbul Sözleşmesi bugüne kadar Avrupa Konseyi’ne üye 45 ülke ve Avrupa Birliği tarafından imzalandı. Bu ülkelerin büyük bölümü sözleşmeyi onaylayarak yürürlüğe koydu.

İmzalayıp onaylayan ülkeler: Türkiye (2021’e kadar), Fransa, İtalya, İspanya, Almanya, Finlandiya gibi birçok Avrupa Konseyi ülkesi
İmzalamayıp taraf olmayan ülkeler: Rusya ve Azerbaycan
İmzalayıp onaylamayan ya da tartışmalı süreçte olan ülkeler: Ermenistan, Bulgaristan, Çekya, Macaristan, Slovakya, Ukrayna, Birleşik Krallık gibi bazı ülkeler
Çekilme süreci başlatan örnekler: Polonya (2020’de çekilme süreci tartışmaları)

Ülkeler açısından son güncel bilgilere buradan ulaşabilirsiniz.