Oyunbaz Adıyaman: Çocukların kent hakkı için yeni bir model
Şehir Dedektifi Kent Çevre ve Sanat Derneği’nin Adıyaman’da yürüttüğü Oyunbaz Adıyaman projesi, deprem sonrası yeniden yapılanma sürecinde çocukların kent yaşamına katılımını artırmayı hedefliyor. Derneğin Tasarım ve Uygulama Koordinatörü Dr. İpek Kay, projenin çocukların kent hakkı, oyun hakkı, kentsel hareketlilik, kültürel miras ve ekoloji gibi başlıklarda söz üretmesini sağlamak amacıyla geliştirildiğini belirtti.
Kay, 2023’ten bu yana Adıyaman’da çocuk katılımını merkeze alan çalışmalar yürüttüklerini ifade ederek, deprem sonrasında çocukların yalnızca fiziksel mekânları değil, kentsel ve kültürel yaşamla kurdukları ilişkiyi de büyük ölçüde kaybettiklerini söyledi.
Dernek, 2024 yılında Adıyaman Belediyesi ve Fisa Çocuk Hakları Merkezi iş birliğiyle çocukların katılımıyla bir park tasarlayıp uygulamaya geçirdi. Bu sürecin ardından özellikle konteyner kentlerde yaşayan çocukların kentle ilişki kurma imkânlarının zayıfladığı, serbest hareket edebilecekleri alanların ise sınırlı kaldığı gözlemlendi.
"Deprem bölgesinde kamusal eğitim politikaları terk edildi"
Üç temel eksen üzerine kuruldu
Oyunbaz Adıyaman projesi üç temel ayaktan oluşuyor: Kent Okulu müfredatı kapsamında yürütülen tasarım odaklı atölyeler, atölyelerde üretilen verilerin yerel yönetimle paylaşılması ve çocuk danışma yapısının oluşturulması.
Hayat Parkı’nda gerçekleştirilen Kent Okulu atölyelerinde çocuklar oyun hakkı, kent hakkı, kamusal alan kullanımı ve tasarım gibi konular üzerine düşünme ve öneriler geliştirme imkânı buluyor. Atölyelerde ortaya çıkan gözlem, deneyim ve öneriler sistematik biçimde derlenerek yerel yönetimlerle paylaşılıyor.
Kay, bu yöntemle çocukların bilgi ve deneyimlerinin kent planlama süreçlerine dahil edilmesi için bir zemin oluşturmayı hedeflediklerini belirtti. Projenin üçüncü ayağında ise çocukların karar alma süreçlerine sürekli katılımını sağlayacak bir danışma yapısının kurulması için çalışmalar yürütülüyor.
"Oyun oynamak pedagojik bir lüks değil, kendi başına bir haktır"
"Çocuklar yalnızca kullanıcı değil, tasarım sürecinin aktörü olmalı"
Dr. Kay, Oyunbaz Adıyaman ile deprem sonrası yeniden yapılanma sürecinde çocukların görünürlüğünü ve söz hakkını artırmayı amaçladıklarını söyledi. Güvenli, erişilebilir ve nitelikli kamusal alanlara ulaşımın çocuklar için öncelikli bir ihtiyaç olduğuna dikkat çeken Kay, çocukların yalnızca bu alanların kullanıcıları değil, tasarım süreçlerinin aktif katılımcıları olması gerektiğini vurguladı.
Atölyeler aracılığıyla çocukların kentle ilgili sorunları tanımladığını, çözüm önerileri geliştirdiğini ve bu önerileri yerel yönetimlerle paylaşabildiğini belirten Kay, böylece çocukların yalnızca dinlenen değil, karar süreçlerine etki edebilen özneler haline gelmesini önemsediklerini ifade etti.
Çocuklardan barışın sesleri: "Երկինքէն երկիր"
Kız çocuklarının kamusal alana erişimi daha sınırlı
Adıyaman’da yürütülen çalışmalar, çocukların karar alma süreçlerinde yeterince yer alamadığını ortaya koyuyor. Kay’a göre bu durum, çocukların kentle kurduğu bağı zayıflatıyor. Özellikle kız çocuklarının kamusal alana erişiminin sınırlanması ve kültürel alanların “uzak” ve “yabancı” olarak algılanması, mevcut eşitsizlikleri derinleştiriyor.
Deprem bölgesinde çocuk olmanın, gündelik hayatın birçok temel unsuruna sınırlı erişimle büyümek anlamına geldiğini belirten Kay, güvenli oyun alanlarının azlığının çocukların hareket özgürlüğünü ve sosyalleşme imkânlarını kısıtladığını söyledi.
Kay, çocukların gündelik yaşamının çoğu zaman ev, okul ve yakın çevreyle sınırlı rotalar içinde şekillendiğini belirtti. Bu dar rotalarda karşılaşılan küçük detayların —evde bakılan bir çiçek, yolda görülen kediler ve köpekler, kuş ve kuzu sesleri— çocukların kentle kurduğu ilişkinin önemli parçalarına dönüştüğünü söyledi.
Sosyal Oyun Sokakta, çocuk işçiliğine karşı kamusal alanda sahneye çıkıyor
“Kent ne demek?” sorusu dikkat çekti
Depremin üzerinden yıllar geçmesine rağmen çocukların hayatında hâlâ yerine konulamayan birçok temel unsur bulunduğunu belirten Kay, güvenli ve nitelikli oyun alanlarının eksikliğine, eğitim süreçlerinde yaşanan kesintilere ve sosyal etkileşim alanlarının azalmasına dikkat çekti.
Uzun süren konteyner kent deneyiminin çocukların mekân algısını dönüştürdüğünü ifade eden Kay, birçok çocuk için “mahalle” kavramının belirsizleştiğini, buna karşılık ev, kendine ait oda ve güvenli alan gibi temel ihtiyaçların öne çıktığını söyledi.
Kay, yürütülen atölyelerden birinde çocuklardan gelen “Kent ne demek?” sorusunun, çocukların yaşadıkları çevreyle kurduğu ilişkinin ne kadar zayıfladığını gösterdiğini belirtti.
Oyunbaz Adıyaman projesi, çocukların hem fiziksel hem de sosyal olarak güçlenebileceği, seslerini duyurabileceği ve kentle yeniden bağ kurabileceği bir zemin oluşturmayı amaçlıyor. Proje aynı zamanda yerel yönetimlerin çocukların deneyim ve ihtiyaçlarını gözeterek daha bilinçli kararlar almasına katkı sunmayı ve uzun vadede farklı kentlerde uygulanabilecek sürdürülebilir bir model geliştirmeyi hedefliyor.
(NÖ)
bianet muhabiri (Eylül 2025). Gazeteciliğe 2013 yılında Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi'nde henüz öğrenciyken başladı. Çeşitli mecralarda insan hakları, çocuk hakları, LGBTİ+’lar ve mültecilere ilişkin haberler üretti. Muhabirliğin yanı sıra televizyon programları ve haber bültenleri sundu, canlı yayınlar modere etti. Radyoculuk serüveninde "Elma Şekeri" isimli bir çocuk programı hazırladı ve sundu. Gazeteciliğin yanı sıra gastronomi ve çocuk edebiyatı ile ilgileniyor. Ailesini, bitkilerini, kedileri Şapşik ve Memo ile köpeği Bitter'i çok seviyor.
Çocuklardan barışın sesleri: "Երկինքէն երկիր"
"MESEM'li arkadaşımızın ustası, çocuklar 1 Mayıs'a gitmesin diye ek mesai koydu"
Okullardaki şiddeti önlemek için neyi tartışmalıyız?
Çocuklardan yetişkinlere çağrı: Kavgasız, eşit ve güvenli bir hayat
KOBANÎ BELEDİYE BAŞKANI ELMAZ ROMÎ BİANET'E KONUŞTU
“Kobanî’nin ismi ve özgünlüğü korunacak”
