İran: Hamaney'in cenaze töreni bir yas ve güç gösterisi halinde altı günde Tahran'dan Meşhed'e uzanacak

Şubat sonunda ABD-İsrail ortak saldırısında öldürülen eski dini lider Ayetullah Ali Hamaney’in devlet cenazesi süreci Tahran’da başladı. Hamaney’in naaşı 3 Temmuz Cuma günü Tahran’daki İmam Humeyni Büyük Musallası’nda ziyarete açıldı; cenaze alaylarının 4 Temmuz’da başlayıp 9 Temmuz’da Meşhed’deki defin töreniyle tamamlanması bekleniyor.

Tören, İran rejimi tarafından Tahran, Kum ve Irak’ta Necef ile Kerbela’yı kat ederek yeniden Meşhed’e dönen, aşamalı bir devlet ve din seferberliği olarak kurgulanıyor.

İlk aşama, cuma günü naaşın halkın ziyaretine açılmasıyla başladı. Programa göre cenaze, Tahran’daki Büyük Musalla’da 3 gün tutulduktan sonra büyük bir devlet yürüyüşüyle taşınacak. Ardından Şii ruhban aristokrasisinin karargahı Kum’daki töreni, Irak sınırları içindeki kutsal Şii kentleri Necef ve Kerbela’daki törenler izleyecek; alay 9 Temmuz’da son durağı Meşhed’e ulaşarak Hamaney’in naaşı İmam Rıza Türbesi yakınında toprağa verilecek.

İslam Cumhuriyeti’nin kararlılık gösterisi

İran’ın Şii statükosu, Hamaney’in cenaze törenini, eski dini liderin yasının ötesinde, ABD-İsrail’in yıkıcı askeri saldırıları ve iktidar organlarına yönelik suikastlar sonrasında ayakta durmayı sürdürdüğünün sergilendiği, tüm politik ve dinsel merkezleri kat eden büyük bir siyasal sahne olarak kurguluyor. İngiltere’de yayımlanan The Guardian gazetesi, altı gün sürecek törenlere milyonlarca kişinin katılmasının beklendiğini ve yönetimin ulaşım, konaklama, camilerde, okullarda ve spor salonlarında toplanmayı kapsayan çok geniş bir kitlesel katılım hazırlığı yaptığını aktardı. Reuters ise otellerde indirimler, toplu ulaşım düzenlemeleri ve büyük güzergâh düzenlemeleriyle alayın bir “ulusal defin turu”na dönüştürüldüğünü bildirdi.

Doğunun güçlü ama temkinli katılımı

Törene Batılı liderler katılmıyor. Buna karşılık, Rusya, Çin, Pakistan, Irak ve bölgesel müttefiklerinin temsilcileri İran’da olacak. Çin, törende Ulusal Halk Kongresi Daimi Komitesi Başkan Yardımcısı He Wei tarafından temsil edilecek. Türkiye’den de Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz başkanlığında bir heyet Tahran’da olacak.

Al Jazeera, devlet ve hükümet başkanları düzeyinde Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ve Gürcistan Cumhurbaşkanı Miheil Kavelaşvili’nin İran’a geleceklerini yazdı.

Üst düzey hükümet ve parlamento liderleri ile özel temsilciler kapsamında Rusya’dan eski devlet başkanı ve Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Dmitri Medvedev; Hindistan’dan Bihar Valisi Syed Ata Hasnain ve Dışişleri Bakan Yardımcısı Pabitra Margherita; Afganistan Taliban yönetiminden Dışişleri Bakanı Amir Khan Muttaki; Irak’tan Cumhurbaşkanı Nizar Amidi, parlamento başkanı ve Kürdistan Bölgesi Başkanı Neçirvan Barzani; ayrıca Umman, Katar, Azerbaycan, Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan ve Kırgızistan’dan heyetler bekleniyor.

Euronews’in İran devlet medyasına dayandırdığı haberde, Afrika’dan Mısır, Gana ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti ile Sırbistan, Belarus, Malezya ve Bangladeş gibi ülkelerin de temsilci bulunduracağı bildiriliyor.

Latin Amerika’dan ise ilk listelerde Küba ve Nikaragua heyetleri öne çıkarken, Venezuela ve Bolivya gibi İran’la yakın ilişkileri olan ülkelerden katılım olup olmayacağına dair henüz kesin bir bilgi yok.

Anadolu Ajansı’nın haberine göre Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Tahran’da yaptığı açıklamada Türkiye ile İran’ın “iki önemli ticari partner” olduğunu söyledi ve İran’a uygulanan yaptırımların hafifletilmesinden memnuniyet duyduklarını belirtti.

Türkiye törene cumhurbaşkanı yardımcısı düzeyinde katılarak hem İran’la devlet ilişkisini sürdürdüğünü hem de bölgesel gerilimlerin ortasında kontrollü bir diplomatik mesafeyi korumaya önem verdiğini gösteriyor. Yılmaz, Erdoğan’ı temsilen İmam Humeyni Büyük Musallası’ndaki törene katılırken, heyette AKP, Yeniden Refah Partisi, Gelecek Partisi, Saadet Partisi, HÜDA PAR ve bazı muhafazakâr kurum temsilcileri de yer aldı.

Ayetullah Müçteba Hamaney muamması

Hamaney’in oğlu ve halefi Ayetullah Müçteba Hamaney’in babasının cenazesine katılması beklenmiyor. Babasını saf dışı eden saldırılar sırasında kendisi de ağır yaralanan Ayetullah Müçteba Hamaney kamuoyu önüne çıkmıyor. Reuters, Şubat saldırısından bu yana yeni bir görüntünün yayımlanmadığını, buna karşın İran’daki iktidarın sürekliliği tartışmasının merkezinde yer almaya devam ettiğini yazdı.

Bu koşullar altında Ayetullah Ali Hamaney’in bir haftaya yayılacak cenaze töreni, ABD-İsrail saldırılarından yıkılmadan çıkmayı başaran İran’ın ruhban-asker oligarşisinin, içeride yeniden toplumsal rızayı görünür kılmaya ve dışarıya “rejim ayakta” mesajı vermeye yönelik bir halkla ilişkiler kampanyası olarak başlıyor.

(AEK)