İran: Hamaney'in cenaze töreni bir yas ve güç gösterisi halinde altı günde Tahran'dan Meşhed'e uzanacak
Şubat sonunda ABD-İsrail ortak saldırısında öldürülen eski dini lider Ayetullah Ali Hamaney’in devlet cenazesi süreci Tahran’da başladı. Hamaney’in naaşı 3 Temmuz Cuma günü Tahran’daki İmam Humeyni Büyük Musallası’nda ziyarete açılırken, cenaze alaylarının 4 Temmuz’da başlayıp 9 Temmuz’da Meşhed’deki defin töreniyle tamamlanması bekleniyor.
Tören, İran rejimi tarafından Tahran, Kum ve Irak’ta Necef ile Kerbela’yı kat ederek yeniden Meşhed’e dönen, aşamalı bir devlet ve din seferberliği olarak kurgulanıyor.
İlk aşama, cuma günü Hamaney’in naaşının halkın ziyaretine açılmasıyla başladı. Programa göre cenaze Tahran’daki Büyük Musalla’da üç gün süreyle tutulduktan sonra, Tahran’da büyük devlet yürüyüşü gerçekleştirilecek. Ardından Şii aristokrasisinin karargahı Kum’daki töreni, Şiiliğin Irak sınırları içinde kalan kutsal kentleri Necef ve Kerbela’daki törenler izleyecek ve cenaze alayı 9 Temmuz’da son durağı olan Meşhed’e ulaşarak Hamaney’in cenazesi İmam Rıza Türbesi yakınında toprağa verilecek.
İslam Cumhuriyeti’nin kararlılık gösterisi
İran’ın Şii statükosu Hamaney’in cenaze törenini eski dini liderin yas töreninin ötesinde ABD-İsrail’in yıkıcı askeri saldırıları ve iktidar organlarına yönelik suikastlar sonrasında ayakta durmayı sürdürdüğünün sergilendiği tüm politik ve dinsel merkezleri kat eden büyük bir siyasal sahne olarak kurguluyor. İngiltere’de yayımlanan The Guardian gazetesi altı gün sürecek olan cenaze törenlerine milyonlarca kişinin katılmasının beklendiğini ve yönetimin milyonlarca insanın ulaşımı, konaklaması, camiler, okullar ve spor salonlarında toplanmasını kapsayan çok geniş bir kitlesel katılım hazırlığı yaptığını aktardı. Reuters da otellerde indirimler, toplu ulaşım düzenlemeleri ve büyük tören güzergâhları düzenlemeleriyle cenaze alayının bir “ulusal defin turu”na dönüştürüldüğünü bildirdi.
Doğunun güçlü ama temkinli katılımı
Törene Batılı liderler katılmıyor. Buna karşılık Rusya, Çin, Pakistan, Irak ve İran’ın bölgesel müttefiklerinin temsilcileri İran’da olacak. Çin törende, Ulusal Halk Kongresi Daimi Komitesi Başkan Yardımcısı He Wei ile temsil edilecek. Türkiye’den de Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz başkanlığında bir heyet Tahran’da olacak.
Al Jazeera devlet ve hükümet başkanları düzeyinde Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Gürcistan Cumhurbaşkanı Mikheil Kavelaşvili’nin İran’a geleceklerini yazdı.
Üst düzey hükümet ve parlamento liderleri ve özel temsilciler kapsamında Rusya’dan eski devlet başkanı ve Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Dmitri Medvedev; Hindistan’dan Bihar Valisi Syed Ata Hasnain ve Dışişleri Bakan Yardımcısı Pabitra Margherita; Afganistan Taliban yönetiminden Dışişleri Bakanı Amir Khan Muttaki’nin yanı sıra Irak’tan Cumhurbaşkanı Nizar Amidi, parlamento başkanı ve Kürdistan Bölgesi Başkanı Neçirvan Barzani; Umman, Katar, Azerbaycan, Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan, Kırgızistan gibi ülkelerden de heyetler bekleniyor.
Euronews’in İran devlet medyasına dayandırdığı haberde Afrika’dan Mısır, Gana, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, ayrıca Sırbistan, Belarus, Malezya, Bangladeş gibi ülkelerin de temsilci bulunduracağı bildiriliyor.
Latin Amerika’dan ise ilk listelerde Küba ve Nikaragua heyetleri öne çıkarken, Venezuela ve Bolivya gibi İran’la yakın ilişkileri olan ülkelerden katılım olup olmayacağına dair henüz kesin bilgi bulunmuyor.
Anadolu Ajansı’nın haberine göre Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Tahran’da yaptığı açıklamada Türkiye ile İran’ın “iki önemli ticari partner” olduğunu söyledi ve İran’a uygulanan yaptırımların hafifletilmesinden memnuniyet duyduklarını belirtti.
Türkiye törene cumhurbaşkanı yardımcısı düzeyinde katılarak hem İran’la devlet ilişkisini koruduğunu hem de bölgesel gerilimlerin ortasında kontrollü bir diplomatik mesafeyi korumaya önem verdiğini gösteriyor. Yılmaz, Erdoğan’ı temsilen İmam Humeyni Büyük Musallası’ndaki törene katılırken, heyette AKP, Yeniden Refah Partisi, Gelecek Partisi, Saadet Partisi, HÜDA PAR ve bazı muhafazakâr kurum temsilcileri de yer aldı.
Mücteba Hamaney muamması
Hamaney’in oğlu ve halefi Mücteba Hamaney’in babasının cenazesine katılmasını beklenmiyor. Babasını saf dışı eden saldırılar sırasında kendisi de ağır yaralanan Mücteba Hamaney kamuoyu önüne çıkmıyor. Reuters, Şubat saldırısından bu yana Mücteba Hamaney'in yeni bir görüntüsünün yayımlanmadığını, buna karşın İran’daki iktidarın sürekliliği tartışmasının merkezinde yer almaya devam ettiğini yazdı.
Bu koşullar altında Ayetullah Ali Hamaney’in bir haftaya yayılacak cenaze töreni, ABD-İsrail saldırılarından yıkılmadan çıkmayı başaran İran’ın ruhban-asker oligarşisinin hem içeride yeniden toplumsal rızayı görünür kılmaya hem de dışarıya “rejim ayakta” mesajı vermeye yönelik bir halkla ilişkiler kampanyası olarak başlıyor.
(AEK)
