“Süreç, dünyaya örnek olabilecek bir fırsat”

İstanbul’da düzenlenen “İkinci Yüzyılda Cumhuriyetin Demokratik Dönüşümü Konferansı” ikinci oturumla devam etti. “Yüz Yıllık Yalnızlık: Milliyetçilik, Hafıza ve Toplumsal Kutuplaşma” konulu panelin moderatörlüğünü siyaset bilimci ve insan hakları savunucusu Fatma Bostan Ünsal yaptı.

I. OTURUM

Cumhuriyetin Demokratik Dönüşümü Konferansı: “Yeni bir sözleşmeye ihtiyaç var”

Bugün 14:30

Araştırmacı-yazar Bekir Ağırdır, “Birbirimizi Duymadan Birlikte Yaşayabilir miyiz?”; sosyolog Prof. Dr. Ferhat Kentel “Aynı Geçmişte Ayrı Dünyalarda: Kutuplaşmanın ve Anla(ş)manın Hafızası”; Barış akademisyeni ve tarihçi Doç. Dr. Noém Lévy-Aksu, “Geçmişle Yüzleşememek: Tarihsel Anlatı ve Toplumsal Belleğin Ötekileri”; siyaset bilimci Doç. Dr. Serhun Al ise “Asimilasyondan Entegrasyona: Türkiye’de Kapsayıcı Vatandaşlık ve Ulusal Kimlik Arayışları” başlığında sunum yaptı.

Fatma Bostan Ünsal, cumhuriyetin bütün mağdurlarının geçmiş dönemde yaşanan “kötülüklerin” farkında olması gerektiğini belirtti.

Ağırdır: “Sınıfsal geçiş yok”

Bekir Ağırdır, siyasal ve toplumsal krizlere işaret ederek, “Mesele şimdi sadece ilk düğmesi yanlış iliklenmiş gömlekten farklıdır. O gömlek dar geliyor. Yeni gömlek konuşmamız lazım. Sadece birinci ilikte kalırsak tartışmaya devam ederiz” dedi.

Kürt sorununun ülkenin en yakıcı sorunlarından birisi olduğunu ancak bunun tek başına tartışılmaması gerektiğini vurgulayan Ağırdır, yoksulluk sorununa dikkati çekerek şunları kaydetti:

O kadar siyasetin şehvetindeyiz ki yoksulluk Kürtlerin sorunu değilmiş gibi davranıyoruz. Kapsamlı bir bakışa ihtiyacımız var. Bütün dünyadaki krizlere baktığımızda bir şeyler değişiyor. Türkiye kentleşme sürecini tamamladı. Ağalar ve şeyhler artık kitaplar var. Diyarbakır da buna dahil. Türkiye kentleşti. Kentleştiği oranda başka bir problem var. Bugün araştırmalarımıza göre toplumun yüzde 80’i bir tarafta, diğer 20’si bir tarafta. Bir kum saati var ve bu saat dik değil. Sınıfsal geçiş yok. İki ayrı dünya konuşuyoruz.

“Ortak hayatı konuşmamız lazım”

Türkiye’de halen kimlikler üzerinden bir geçmiş ve gelecek tartışması yürütüldüğünü söyleyen Ağırdır, “Böylesi bir yoksulluğun olduğu bir dönemde demokrasi talebi güçlenmiyor. Devletin anlatıları üzerinden yeni bir lümpenleşme ve milliyetçilik örülüyor. Karşımızda ahlakçı ve güvenlikçi, teknolojiye dayanan yeni bir milliyetçilik örülüyor. Ancak biz acıları yarıştırıyoruz. Acıları yarıştırarak geleceği kuramayız. Birbirimizin geleceğini ve ortak hayatı konuşmamız lazım” diye konuştu. 

“Mesele sadece dönüştürmek değil, ortak kaderi nasıl inşa edeceğimizdir” diyen Ağırdır, “Kürtler ve Türklerin onurlu hakkını nasıl savunacağımıza bağlı. Eğer onurlu hayatta söz sahibi olmak ve siyaset sahibi olmak istiyorsak yenilenmemiz lazım” dedi.

Ağırdır, geçmişin acılarına saplanılmaması ve acıların yarıştırılmaması gerektiğini vurguladı.

Kentel: “'Ötekiler' birbirini anlamalı”

Ferhat Kentel, “ihanet” ve “sadakat” söyleminin cumhuriyetin kurucu öğelerinden olduğunu söyledi. Kentel, devletin yaşattığı korkuya karşı toplumun ya ses çıkardığını ya da başka bir oyun kurmaya çalıştığını söyledi. Kentel, bir diğer seçeneğin ise “sadakat göstermek” olduğunu ifade etti.

Kentel, “Hayatta kalmak için uyum sağlıyorsunuz. Hayata kalmak için yapınca; efendinin yanında hizalanıyorsunuz. Efendinin yanında durmak inanılmaz bir hıncı biriktiriyor. Devrimci öfke, İslamcı öfke… Bu öfkelerin kaynaklandığı yerlerden birisi de burasıdır” dedi.

“Bu yüzyılı, azınlık olmaktan korkan bir cemaatin yüzyılı hikayesi olarak görmek lazım” diyen Kentel, “ötekilerin” birbirini anlaması ve “doktoru olması” gerektiğini vurguladı. Kentel, “Kibrin dilinden çıkmak gerekiyor” diye kaydetti.

Lévy-Aksu: “Hafıza çalışmaları barışa katkıdır”

Noém Lévy-Aksu, Türkiye’de ataerkil ve milliyetçi aklın halen hakim olduğunu söyledi. Türkiye’de herkesin eşit haklara sahip olduğu bir anayasanın olması gerektiğini vurgulayan Noém Lévy-Aksu, son dönemde yapılan hafıza çalışmalarına değindi:

Resmi tarih anlatısının bahsetmediği çalışmaları incelenmeye çalışılıyor. Bunun önemini önemsememiz lazım. 2015-2016’dan sonra daralmasına rağmen bu çalışmalar devam ediyor. Sivil alanın genişlemesi ve demokratikleşmesi için önemli. Onarıcı adaleti geliştirmek için de değerli bir katkı. Ancak önemli engeller var. Birincisi ne kadar ses getirebiliriz? Hafıza çalışmaları medyada çok az yer alıyor. Kamuda da görünür olamıyor. Bunun üzerine düşünmek gerekir. Ama bunun ötesinde de bilgi üretimi ve tartışmaların olması önemli. İkincisi bu hafıza çalışmalarını demokrasi ve barışa katkı noktasında düşünmemiz lazım.

Al: “Viddi bir milliyetçilik dalgası var”

Serhun Al ise Türkiye Cumhuriyeti’nin ikinci yüzyıla girerken “asimilasyondan ve milliyetçilikten çıkıp, çoğulcu modele geçmesi gerektiğini” vurguladı. Al, sözlerini şöyle sürdürdü:

Bu bir zorunluluk. Reel politikten bahsediyorum. Devletin de bu son süreçteki çerçevelemesine baktığımızda dünyadaki gelişmelere atıflar var. Türkiye içindeki tartışmalar değerli, ancak dünya nerede? Dünyada nasıl değişimler oluyor, bu Türkiye’yi nasıl etkiliyor? Dünyada müthiş bir otoriterleşme dalgası var. Popülist sağ partiler azınlıkları hedef gösteriyorlar. Çok ciddi milliyetçi bir dalga var. Bu da demokrasiyi aşındırmış bir durumda.

“Savaş çağındayız”

Dünyada aynı zamanda ciddi bir silahlanma süreci olduğuna dikkati çeken Al, “Savaş çağındayız. Bu çağda Türkiye’de bir silahsızlanma ve çatışmayı bitirme çabası çok önemli bir fırsat. PKK’nin sembolik olarak silahları yakması müthiş bir olay. Bu popüler ve militarist süreçte Türkiye bu süreci nihayetine erdirirse dünyaya da örnek olur” ifadelerini kullandı.

Al, Türkiye’de barış sürecini “ciddi bir fırsat” olarak nitelendirerek, “Dünya silahlanıyorken, biz kısmen de olsa silahsızlanmış ve çatışmayı sonlandırmaya çalışıyoruz. Bu önemli bir nokta” dedi.

Asimilasyon ve entegrasyon kavramları üzerinde duran Al, entegrasyonun “Kürtlüğü normalleştirmek ve güvenlik algısından çıkarmak” olduğunu söyledi. Al, “Entegrasyon tanınmadır, farklılıkları tanıyacaksın. Farklı kültürleri tanıyacaksın, anayasal güvenceye alacaksın. Farklı çözümler üretilebilir bu noktada” şeklinde konuştu.

Al, Türkiye’nin içinden geçtiği sürecin “dünyaya örnek olabilecek bir fırsat” olduğunu söyledi.

(VC)