Şarköy kıyılarında zehirli pusula denizanası görüldü

Tekirdağ’ın Şarköy ilçesi kıyılarında zehirli olduğu bilinen pusula denizanası görüldü.

Hidrobiyolog Levent Artüz, kıyıda görülen canlının “pusula denizanası” (Chrysaora hysoscella) olduğunu belirtti. Artüz, bu türün Türkiye kıyılarında görülebilen, dokunaçlarındaki yakıcı hücreler nedeniyle ciltte tahrişe yol açabilen bir denizanası olduğunu söyledi.

Artüz, pusula denizanasının Atlantik Okyanusu, Akdeniz, Kuzey Denizi, Ege Denizi ve Marmara Denizi’nde dağılım gösterdiğini belirterek, türün Marmara Denizi’ndeki varlığının yeni olmadığını anlattı.

“Pusula denizanası, biyo-coğrafi açıdan Kuzeydoğu Atlantik Okyanusu ile Akdeniz havzasının yerli türüdür” diyen Artüz, türün Marmara’ya gemilerin balast sularıyla taşındığı yönündeki iddiaların bilimsel gerçeklerle örtüşmediğini söyledi.

Artüz’e göre türün Marmara Denizi’ne girişi, Çanakkale Boğazı’nın iki yönlü akıntı sistemiyle doğal yollarla gerçekleşti.

“Yeni istila değil, ekolojik bozulmanın sonucu”

Artüz, Marmara Denizi’nde jelatinimsi organizmalar üzerine ilk kapsamlı hidrobiyolojik çalışmaların 1890’larda Rus zoolog Aleksey Alekseyeviç Ostroumoff tarafından yapıldığını anlattı.

Modern literatürde pusula denizanasına ilişkin “2000 yılı” kaydının ise Erdek Körfezi örneklemelerine dayandığını belirten Artüz, bunun türün yeni bir istilası değil, modern dönemdeki ilk resmi akademik kataloglama tarihi olarak görülmesi gerektiğini söyledi.

Artüz, Marmara Denizi ve İzmit Körfezi’nde türün kalıcı hale gelmesi ve dönemsel olarak çoğalmasının başlıca nedenlerini insan kaynaklı kirlilik, deniz suyu sıcaklığındaki artış, aşırı avlanma ve ötrofikasyon olarak sıraladı.

Evsel, endüstriyel ve tarımsal atıkların denize deşarj edilmesinin üst su kütlesinde organik yükü artırdığını belirten Artüz, bulanıklığın ışık geçirgenliğini azalttığını ve üst tabakada ısınmayı artırdığını söyledi. Bu koşulların pusula denizanasının üreme ve büyüme süreçlerini desteklediğini ifade etti.

Artüz ayrıca, hamsi ve sardalya gibi planktonla beslenen pelajik balık stoklarının kirlilik ve aşırı avcılık nedeniyle azalmasının, denizanaları üzerindeki doğal baskıyı zayıflattığını söyledi.

“Bunların hepsi kirlenmenin ikinci safhasının tipik özelliği olan tür çeşitliliğinin azalması ve mevcut türlerin fert adetlerindeki artışa bağlı rekabet şartlarının değişmesi şeklindeki gelişmelerdir” diyen Artüz, ekolojide bunun “Pessimum Koşullar Kuralı” olarak adlandırıldığını belirtti.

HİDROBİYOLOG LEVENT ARTÜZ

"Marmara bugün hâlâ hareket eden, ancak ekolojik olarak ölü bir sistemdir"

27 Şubat 2026

Temas halinde ne yapılmalı?

Pusula denizanasının dokunaçlarında avlanma ve savunma için özelleşmiş yakıcı hücreler bulunuyor. İnsan cildiyle temas ettiğinde yanma, acı, kaşıntı, kızarıklık, su toplama ve kamçı izine benzer belirtiler görülebiliyor.

Zehirli deniz canlıları üzerine çalışan ve Denizciler için Pratik Sağlık Rehberi kitabının yazarı Dr. Özgür Deniz Tezcan, pusula denizanası temasının alerjik reaksiyonlar dışarıda bırakıldığında arı sokmasıyla kıyaslanabileceğini belirtiyor.

Tezcan’a göre pusula denizanasının ölü bireylerine temas halinde de etkilenme olasılığı bulunuyor. Bu nedenle kıyıda görülen ölü denizanalarına da çıplak elle dokunulmaması gerekiyor.

“Kıyısında yaşadığımız denizi tanımıyoruz”

Artüz, pusula denizanasının kendi doğal yaşam alanında bulunduğunu belirterek, asıl sorunun deniz ekosistemine yönelik insan kaynaklı baskılar olduğunu söyledi.

“Bu canlının insana karşı ne bir garezi vardır ne de planlı bir saldırısı” diyen Artüz, denizanası artışının her yıl ilkbahar ve yaz aylarında Marmara Denizi’nde görülebilen bir döngü olduğunu ekledi.

Artüz, bu durumun medyada her yıl “ilk kez karşılaşılan bir felaket” gibi sunulmasını eleştirerek, “Bizler, kıyısında yaşadığımız denizi tanımıyoruz” dedi.

Artüz’e göre pusula denizanalarının görünürlüğündeki artış, deniz ekosisteminin doğal döngülerinden çok, kirlilik, aşırı avlanma ve ekolojik dengenin bozulmasıyla birlikte okunmalı.

(HA)