İngiltere’nin plastik atıkları Çukurova’da sulama kanallarını kirletiyor

The Guardian’ın Türkiye’de yürüttüğü araştırma, İngiltere’den gelen plastik atıkların Adana’daki tarım alanlarını ve sulama kanallarını kirlettiğini ortaya koydu.

Karen McVeigh ve Ayça Aldatmaz’ın imzasını taşıyan habere göre araştırmacılar, İngiliz şirketlerinin plastik atık gönderdiği önemli bir geri dönüşüm bölgesinin yakınındaki su kanalında yüksek miktarda mikroplastik ve başka plastik kalıntıları tespit etti.

Şiddetli yağmurda taşarak tarım arazilerine yayılan kanal, Çukurova Ovası’ndaki ürünlerin sulanmasında kullanılan daha büyük bir kanala bağlanıyor. Çukurova, Türkiye’nin en büyük ve verimli tarım havzaları arasında yer alıyor.

Kirlilik geri dönüşüm bölgesinin ardından 10 kat arttı

Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi’nden deniz biyoloğu Sedat Gündoğdu, kanaldan mikroplastik örnekleri aldı.

Gündoğdu’nun Environmental Monitoring and Assessment dergisinde yayımlanan araştırmasına göre geri dönüşüm bölgesine yakın bölgedeki mikroplastik miktarı, uzak kesimlerden alınan örneklerin 10 katına ulaştı.

Gündoğdu, mikroplastik içeren atık suyun sulama kanallarına boşaltılmasının tarımsal kirlilik ve gıda güvenliği açısından ciddi riskler yarattığını söyledi.

Kirliliğin kanallar üzerinden Akdeniz’e ulaştığını belirten Gündoğdu, bu durumun denizdeki plastik birikimini artırdığını ve kirliliği önleme çalışmalarını zayıflattığını ifade etti.

Gündoğdu, Türkiye’nin tüm plastik atık ithalatını yasaklamasını istedi. Ayrıca geri dönüşüm tesislerine mikroplastik filtreleme sistemleri kurma zorunluluğu getirilmesi ve tarım bölgelerindeki atık su boşaltımlarının bağımsız kuruluşlar tarafından denetlenmesi çağrısı yaptı.

Üç yılda 52 bin ton atık

Uluslararası çevre örgütü Environmental Investigation Agency’na (EIA) göre, İngiltere’nin Türkiye’ye gönderdiği plastik atıkların yaklaşık yüzde 13’ü Mayıs 2021 ile Temmuz 2024 arasında Adana’daki geri dönüşüm bölgesinde bulunan sekiz tesise ulaştı.

Bu dönemde 13 İngiliz şirketi bölgeye 545 sevkiyat yaptı. Sevkiyatların toplam ağırlığı 52 bin tonu buldu.

Haberde, plastik atık ihraç eden şirketlerin yasa dışı hareket ettiğine ilişkin bir iddia bulunmadığı belirtildi. Ancak İngiltere’deki mevzuat, ihracatçı şirketlere gönderdikleri atığın çevreye zarar vermeden geri dönüştürülmesini sağlama sorumluluğu yüklüyor.

İngiltere 2025’te Türkiye’ye 139 bin ton plastik atık gönderdi

The Guardian’ın aktardığı verilere göre İngiltere, 2025’te 675 bin ton plastik atık ihraç etti. Bu miktar, ülkenin son sekiz yıldaki en yüksek plastik atık ihracatı oldu.

İngiltere, atıkların 139 bin tonunu Türkiye’ye gönderdi. Avrupa Birliği’nin Türkiye’ye plastik atık ihracatı da aynı yıl bir önceki yıla göre yüzde 19 artarak 500 bin tonu aştı.

İngiltere ve Türkiye’deki çevre savunucuları, Avrupalı şirketlerin atık ihracatının kirliliğe neden olan geri dönüşüm faaliyetlerini beslediğini söylüyor. Savunuculara göre bu sistemin sağlık, çevre ve ekonomik maliyetini Adana’nın yoksul mahallelerinde yaşayanlar üstleniyor.

“İngiltere kendi ülkesinde kabul etmeyeceği kirliliği Türkiye’ye taşıyor”

EIA hukuk uzmanı Amy Youngman, İngiltere’nin plastik kullanımını azaltmak ve atıkları ülke içinde geri dönüştürmek yerine ihracata dayalı sistemi sürdürdüğünü söyledi.

Youngman, İngiltere’nin Avrupa Birliği’nin gerisinde kaldığını ve bu politikanın yapısal bir eşitsizlik yarattığını belirtti.

İngiltere’nin kendi sınırları içinde kabul etmeyeceği kirliliğin başka ülkelerde ortaya çıktığını söyleyen Youngman, sistemin sağlık, ekonomi ve çevre üzerindeki ağır sonuçlarını Türkiye’deki topluluklara yüklediğini vurguladı.

Youngman, araştırmanın İngiltere’nin atık ihracatı sistemindeki “atık sömürgeciliğini” gösteren kanıtları güçlendirdiğini söyledi.

“Atık sömürgeciliği” kavramı, zengin ülkelerin plastik atıklarını atık yönetimi ve denetim kapasitesi daha sınırlı ülkelere göndermesini tanımlıyor.

Türkiye polietilen yasağını geri çekmişti

Greenpeace, 2021’de yürüttüğü araştırmada İngiltere süpermarketlerinden çıkan plastik atıkların Adana’da boş arazilere döküldüğünü ve yakıldığını belgelemişti.

Türkiye hükümeti aynı yıl, İngiltere’nin plastik atık ihracatının yüzde 94’ünde bulunan polietilen dahil bazı atıkların ithalatını yasakladı. Hükümet, geri dönüşüm sektörünün baskısının ardından yasağı geri çekti.

Avrupa Birliği ise plastik atık ihracatına yönelik yeni sınırlamalar getirdi. Kasım ayından itibaren Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) üyesi olmayan ülkelere plastik atık gönderilemeyecek.

Ancak çevre örgütleri, Türkiye’nin OECD üyesi olması nedeniyle yeni düzenlemenin Avrupa’dan Türkiye’ye gönderilen plastik atık miktarını daha da artırmasından kaygılanıyor.

(HA)