Eleştirel Barış Ağı'ndan barış sürecine ilişkin 22 soru

Eleştirel Barış Ağı, barış sürecinin ikinci yılı dolayısıyla yaptığı açıklamada sürecin yalnızca devlet ile silahlı aktörler arasındaki müzakerelerden ibaret olmadığını, toplumun tüm kesimlerinin katılımıyla ilerlemesi gerektiğini belirtti.

PKK'nin silah bırakma töreninden kareler

11 Temmuz 2025

Açıklamada, Kürt meselesinin çözümünün sadece çatışmaların sona ermesiyle sınırlı tutulamayacağı; adalet, eşitlik, özgürlük, kalkınma ve kültürel hakları da kapsayan bir barış anlayışının gerekli olduğu ifade edildi.

Ağ, 1 Ekim 2024'te başlayan süreci başından bu yana desteklediğini hatırlatırken, bugüne kadar atılan adımları önemli bulduğunu ancak ikinci yılın sonunda hâlâ somut bir yasal çerçevenin oluşturulmadığına dikkat çekti.

Açıklamada, PKK'nin silahlı mücadeleyi sonlandırma, örgütsel yapısını feshetme ve 11 Temmuz 2025'te silahlarını yakma kararlarının sürecin önemli dönüm noktaları olduğu belirtildi. Devletin de konuyu güvenlik politikalarının ötesine taşıyarak Meclis çatısı altında ele alma yönündeki yaklaşımı ve Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu'nun kurulması sürecin kayda değer gelişmeleri arasında sıralandı.

Buna karşın komisyonun hazırladığı raporun Kürt meselesinin temel başlıkları olan kimlik ve dil hakları, yerel demokrasi ve geçmişle yüzleşme konularında yeterli bir perspektif sunmadığı değerlendirmesine yer verildi. Kamuoyunda "çerçeve yasa" olarak anılan düzenlemenin ise aradan geçen süreye rağmen taslak aşamasında bulunmasının ve içeriğinin paylaşılmamasının belirsizlik yarattığı ifade edildi.

Açıklamada ayrıca barışın toplumsallaşması açısından da eksiklikler bulunduğu belirtildi. Sürece ilişkin somut gelişmelerin kamuoyuyla düzenli ve şeffaf biçimde paylaşılmamasının güvensizliği artırdığına işaret edilirken, özellikle Kürt toplumunda 2013-2015 çözüm sürecinin deneyimleri nedeniyle yeni sürece ilişkin kaygıların sürdüğü kaydedildi.

Altı başlıkta sorular

Eleştirel Barış Ağı, açıklamasında sürecin tüm taraflarına altı başlık altında sorular yöneltti.

Sorular; barış sürecinin kapsamı ve yol haritası, şeffaflık ve demokratik katılım, geçiş dönemi adaleti, ceza adaleti ve mahpusların durumu, demokratik yurttaşlık ile dil hakları ve toplumsal barış başlıklarında toplandı.

Açıklamada şu konularda kamuoyuna açık yanıt verilmesi istendi:

• Sürecin yalnızca silahsızlanmayı mı yoksa dil, kültür, eğitim ve siyasal temsil haklarını da kapsayıp kapsamadığı,
• Sürecin hukuki ve anayasal güvencelerinin nasıl oluşturulacağı,
• Müzakerelerin şeffaflığı ve sivil toplumun karar süreçlerine katılımının nasıl sağlanacağı,
• Geçiş dönemi adaletine ilişkin düzenlemelerin, Hakikat Komisyonu kurulmasının ve geçmişte yaşanan hak ihlalleriyle yüzleşmenin gündemde olup olmadığı,
• Hasta mahpuslar, umut hakkı ve infaz uygulamalarına ilişkin yasal düzenlemelerin ne zaman hayata geçirileceği,
• Kürtçenin kamusal alandaki kullanımı, anadilde eğitim, kayyım uygulamaları ve OHAL/KHK mağduriyetlerine ilişkin atılacak adımlar,
• Kadın ve LGBTİ+ örgütlerinin barış sürecine katılımını sağlayacak mekanizmaların oluşturulup oluşturulmayacağı,
• Çatışmasızlık sürecinin kalıcı ve adil bir barışa hangi takvimle dönüştürüleceği.

Eleştirel Barış Ağı, bu soruların yalnızca bilgi talebi olmadığını, aynı zamanda toplumsal katılımı esas alan, hak temelli ve kalıcı bir barışın inşasına ilişkin yaklaşımın çerçevesini oluşturduğunu belirterek yanıtların sürecin tüm tarafları tarafından kamuoyuyla paylaşılmasını istedi.