Engelli Odaklı Habercilik Atölyesi sona erdi: "Kafamızdaki sağlamcıyı öldürmeliyiz"

Atölye BİA’nın Beyoğlu’ndaki ofisinde düzenlenen iki günlük Engelli Odaklı Habercilik Atölyesi, katılımcıların haber örnekleri üzerinden hak temelli habercilik ilkelerini tartıştığı uygulamalı oturumlarla sona erdi.

Mihriban Boyacı’nın yürüttüğü oturumlarda katılımcılar, engelliliğe ilişkin haberlerdeki hak ihlallerini tespit etmeye yönelik grup çalışmaları yaptı; ayrımcı haber örneklerini hak temelli bir perspektifle yeniden değerlendirdi.

Katılımcılar ayrıca erişilebilir haberciliğin teknik boyutunu ele alarak görsel betimleme, altyazı, işaret dili desteği ve erişilebilir web tasarımı gibi uygulamaları tartıştı.

Engelli Odaklı Habercilik Atölyesi birinci gün: "Kurduğumuz dili sorgulamak zorundayız"

24 Haziran 2026

"Kafamızdaki sağlamcıyı öldürmeden haber yazıyoruz" 

Boyacı, "Hak İhlali Avı" oturumunda katılımcılarla birlikte farklı medya kuruluşlarında yayımlanan engellilik haberlerini inceledi. Grup çalışmasında katılımcılar, haberlerdeki hak ihlallerini tespit ederek kahramanlaştırma ve acındırma gibi sorunlu temsil biçimlerini tartıştı. 

Medyada engellilerin çoğunlukla ya "engelini aşan kahraman" ya da yalnızca engeli üzerinden tanımlanan kişiler olarak temsil edildiğini söyleyen Boyacı, bu iki yaklaşımın da hak temelli habercilikle bağdaşmadığını belirtti. Gazetecilerin haber üretirken kendi önyargılarını sorgulamaları gerektiğini vurguladı: 

Kafamızdaki sağlamcıyı öldürmeden haber yazıyoruz. Ben engelime rağmen başarmadım. Sistemin erişilemezliğini aşarak başardım. Haberciliğin odağında engellin 'engelini aşması' değil, o başarıyı zorlaştıran erişilebilirlik eksiklikleri ve hak ihlalleri olmalı.

 

 

 

 

 

Bu gönderiyi Instagram'da gör

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Atölye BİA (@atolyebia)'in paylaştığı bir gönderi

“Sorunu toplumun yarattığı bariyerlerde görmek gerekiyor” 

Boyacı, "Yanlı Haberleri Dönüştür" oturumunda katılımcılarla birlikte hak temelli habercilik örneklerini inceleyerek bu haberleri diğerlerinden ayıran unsurları tartıştı. Haberlerde öznenin sesi, uzman görüşü, sistemsel sorunların görünür kılınması ve hak ihlallerinin nasıl ele alındığı üzerine değerlendirmeler yapıldı. 

Boyacı, hak temelli habercilikte öznenin doğrudan sözünün yer almasının temel bir ilke olduğunu belirterek, "Kendim yaşamadığım ya da dinlemediğim bir olay hakkında konuşamam. Özneye söz vermediğimiz her haberde aslında hesap verebilirlik ilkesini yok saymış oluyoruz" dedi. 

Oturumun sonunda katılımcılar, haberlerin yalnızca bireysel mağduriyeti aktarmakla yetinmeyip bu mağduriyete yol açan yapısal sorunları görünür kılması gerektiğini konuştu. Boyacı ise "Temelde yapmak istediğimiz şey kusuru teşhir etmek. Sorunu engellide değil, toplumun yarattığı bariyerlerde görmek gerekiyor" ifadelerini kullandı.  

 

 

 

 

 

Bu gönderiyi Instagram'da gör

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Atölye BİA (@atolyebia)'in paylaştığı bir gönderi

"Bilgiye erişim en temel insan haklarından biri" 

"Erişilebilir Habercilik Modülü" oturumunda Boyacı, haberlerin yalnızca hak temelli bir dille yazılmasının değil, teknik olarak da herkes için erişilebilir hale getirilmesinin önemini anlattı. 

Katılımcılar görsel betimleme, klavye navigasyonu, renk kontrastı, altyazı ve işaret dili desteği gibi erişilebilirlik uygulamalarını örnekler üzerinden değerlendirdi. 

Haberde kullanılan fotoğraflara betimleme eklenmesinin önemine değinen Boyacı, "Haberde kullandığınız görsellere betimleme eklemek zorundasınız. Ben görmeyen bir haber okuyucusu olarak görsele ulaşamadığımda haberin bana ne anlattığı eksik kalıyor” dedi. 

Oturumda katılımcılar, atölye sırasında çekilen bir fotoğrafı birlikte betimleyerek görsel betimleme pratiği yaptı. Boyacı, erişilebilirliğin bir tercih değil temel bir hak olduğunu vurgulayarak, "Bunların hiçbiri bir fedakârlık değil. Bunların tamamı temel bir insan hakkı. Haberimizin herkese ulaşmasını istiyorsak bunları yapmak zorundayız" ifadelerini kullandı. 

 

 

 

 

 

Bu gönderiyi Instagram'da gör

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Atölye BİA (@atolyebia)'in paylaştığı bir gönderi

Hak temelli röportaj pratiği yapıldı 

"Röportaj Simülasyonu" oturumunda katılımcılar iki gruba ayrılarak eğitim ve ulaşım hakkı alanlarında röportaj soruları hazırladı. Gruplar, hazırladıkları soruları Mihriban Boyacı ve Ozan Kocakaya'ya yönelterek hak temelli mülakat pratiği yaptı. 

Ulaşım hakkı üzerine hazırlanan soruları yanıtlayan Kocakaya, görme engellilerin toplu taşımada karşılaştığı erişilebilirlik sorunlarını aktarırken, sesli anons sistemlerinin düzenli çalışmasının ve kaldırımların erişilebilir hale getirilmesinin önemine dikkat çekti. Katılımcılar, hazırladıkları soruların hak temelli bir dil kurup kurmadığını birlikte değerlendirdi. 

Eğitim hakkı üzerine gerçekleştirilen ikinci simülasyonda ise Boyacı, üniversitelerdeki erişilebilirlik uygulamaları, eğitim materyallerine erişim ve kampüslerde karşılaşılan fiziksel engeller hakkında soruları yanıtladı.  

 

 

 

 

 

Bu gönderiyi Instagram'da gör

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Atölye BİA (@atolyebia)'in paylaştığı bir gönderi

Katılımcılar hak temelli haber başlığı ve spot yazdı 

Atölyenin son oturumu “Haber fikri geliştirme” başlığıyla gerçekleştirildi. Katılımcılar, Mihriban Boyacı eşliğinde hak temelli habercilik ilkelerini kullanarak haber metinleri yazdı.  

Gruplardan biri bakım merkezinde yaşamını yitiren otistik bir kişinin davasını, diğer grup ise uluslararası bir maratonda derece elde eden görme engelli bir sporcunun başarısını haberleştirdi. 

Katılımcılar, hazırladıkları haber başlıkları ve spotları birlikte değerlendirerek kullanılan dilin ayrımcı, kahramanlaştırıcı ya da acındırıcı ifadeler içerip içermediğini tartıştı. (EG)