Gülşah Aykaç: "Mekana nereden baktığımız, ne gördüğümüzü değiştiriyor"

Atölye BİA'nın 25-26 Temmuz'da gerçekleştirdiği Mekansal Okuryazarlık Atölyesi'nin ilk gününde Dr. Gülşah Aykaç, “Mekanla Yakınlaşma” başlıklı oturumda katılımcılarla bir araya geldi. 

Aykaç, kendi mekansal araştırma deneyimlerinden yola çıkarak araştırmacının mekanla kurduğu yakınlığı ele aldı. Bir yere yaklaştıkça mekanın farklı katmanlarının açığa çıkabildiğini, bu karşılaşmanın araştırmacının başlangıçtaki kabullerini de değiştirebildiğini anlattı. 

Aykaç, oturum boyunca konumsallık, özdüşünümsellik ve bakım etiği gibi kavramları feminist bilgi üretimi çerçevesinde tartıştı.

MEKANSAL OKURYAZARLIK ATÖLYESİ

Ceyda Sungur: "Mekansal okuryazarlık içinde bulunduğumuz düzeni sorgulamayı gerektiriyor"

Bugün 14:25

Bir yeri tanımaktan ziyade o yerle tanışmayı öncelemek 

Aykaç, araştırmacının geçmişinin, kimliğinin ve deneyimlerinin bir mekanı nasıl gördüğünü etkilediğini söyledi. Konumsallık ve özdüşünümsellik kavramları üzerinden araştırmacının kendi bakışını ve kabullerini de sorgulaması gerektiğini vurguladı: 

“Bir yeri tanımaktan ziyade o yerle tanışmayı öncelemek gerekiyor. Bu karşılıklı bir şey aslında. Bir yere gidiyoruz, ben orayı anlamaya çalışıyorum. Orası da benimle bir etkileşime giriyor ve kimi zaman ortak bir şey oluşuyor.” 

Aykaç, aynı mekana farklı konumlardan bakan kişilerin farklı bilgiler üretebileceğine dikkat çekti: 

Amerika’dan gelen birisinin yaptığı haberle, Çorum’da 80’lerde doğmuş, kendini kadın olarak tanımlayan birisinin yaptığı haber farklı olabilir. ‘Mahalle’ derken kastettiği şey bile farklı olabilir. Mekana nereden baktığımız, ne gördüğümüzü değiştiriyor.

Yazmak da araştırmanın parçası 

Aykaç, yazmayı araştırmanın sonunda yapılan ayrı bir iş olarak değerlendirmediğini söyledi. Not alma ve yazma sürecinin düşünmenin ve araştırmacının kendi konumunu sorgulamasının araçlarından biri olduğunu anlattı. 

Sahada alınan kısa bir notun daha sonra araştırmanın ya da haberin temel sorusuna dönüşebileceğine dikkat çekti: 

Yazmayı araştırmanın ayrılmaz ve içkin bir parçası olarak görmek gerekiyor. Hızlıca aldığımız bir nota sonradan döndüğümüzde, o belki de mekanla ilgili bütün haberin çatkısını kuran bir kelime oluyor. Çünkü çok can alıcı bir şeyi o anda not etmiş olabiliyoruz.

Mekana karşı bakım etiği 

Oturumda araştırmacının mekanla ve orada yaşayanlarla kurduğu ilişkinin etik boyutu da tartışıldı. 

Aykaç, araştırılan yere karşı dikkatli ve özenli olmayı “bakım etiği” üzerinden ele aldı. Fotoğraf çekmek ya da çekmemek, kullanılan dil ve araştırmada ulaşılamayan deneyimleri açıkça belirtmek gibi kararların bu etiğin parçası olduğunu söyledi.

Aykaç, bir mekanda bazı deneyimlere ulaşamamanın da araştırmanın parçası olarak görünür kılınabileceğini belirtti. Araştırmacının kendi bilgisinin sınırlarını kabul etmesinin, sessizleştirilen veya araştırmanın dışında kalan deneyimleri yok saymamak açısından önemli olduğunu vurguladı. 

Aykaç, Çinçin araştırmasında kullandığı yöntemlerden söz ederken fotoğrafla kurduğu ilişkiye de değindi. Görsel temsilin araştırmadaki anlatının önüne geçmemesi için fotoğraf çekme konusunda seçici davrandığını belirtti: 

Fotoğraf çekmeme konusunda oldukça kararlıydım. Görsel temsilin, ürettiğim anlatının önüne geçmesini istemiyordum. Mahallede daha çok orada yaşayan insanlarla birlikte dolaştım. Onların beni durdurup ‘burayı çek’ dedikleri, fotoğrafı kendilerinin seçtikleri anlarda çektim. Google Earth üzerinden de bölgede kalan gecekonduları tek tek işaretleyerek dönüşümü takip ettim.

 

 

 

 

 

Bu gönderiyi Instagram'da gör

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Atölye BİA (@atolyebia)'in paylaştığı bir gönderi

Araştırmacı sahaya ne bırakıyor? 

Oturumun sonunda araştırmacı ile araştırmaya katılan kişiler arasındaki ilişki ele alındı. Aykaç, sahada insanlardan zaman ve bilgi talep eden araştırmacının, yaptığı çalışmanın onlara ne sağlayacağını da sorgulaması gerektiğini söyledi. 

Araştırmacının neden orada bulunduğunu açıkça anlatmasının önemine dikkat çeken Aykaç, kendi çalışmasında görüştüğü kişilere araştırmasını Türkçe yazacağını ve ortaya çıkan çalışmayı kendileriyle paylaşacağını söylediğini aktardı. 

Aykaç, bu çerçevede mekanla yakınlaşmayı karşılıklı bir ilişki olarak ele aldı. Araştırmacının kendi konumunu, kurduğu ilişkiyi ve ürettiği bilginin sınırlarını sorgulamasının araştırma sürecinin bir parçası olduğunu vurguladı. 

(EG)