Meral Sözen: Engellileri acındırma kadar kahramanlaştırma da sorunlu

Atölye BİA tarafından düzenlenen ve iki gün sürecek Engelli Odaklı Habercilik Atölyesi bugün başladı. Günün üçüncü oturumu olan “Medyada Dil, Temsil ve Sorunlu Kalıplar” başlığında konuşan Meral Sözen, medyada engellilerin nasıl temsil edildiğini örnek haberler üzerinden değerlendirdi.

Sözen, sunumunu medyada engellilerin temsilinde öne çıkan acındırma, olağanüstüleştirme ve görünmezleştirme başlıkları etrafında kurdu. Bu temsil biçimlerinin engellilerin karşı karşıya kaldığı hak ihlallerini görünmez kıldığını söyleyen Sözen, habercilikte asıl meselenin doğru sözcüğü bulmaktan çok engelliliği bir hak alanı olarak kavramak olduğunu belirtti. 

Engelliler hakkında kurulan dilin toplumsal algıyı şekillendirdiğini ifade eden Sözen, haberlerin hak ihlallerini görünür kılan bir perspektifle hazırlanması gerektiğini vurguladı.

"Hak ihlali haberini acındırma hikâyesine dönüştürüyoruz" 

Sözen, görme engelli bir öğretmenin erişilebilir ders materyallerine ulaşamadığı için yaptığı protestonun "yürek burkan görüntüler" başlığıyla verilmesini örnek gösterdi. Öğretmenin talebinin özel bir ayrıcalık değil, en temel haklarından biri olduğunu belirten Sözen, haberin merkezindeki hak ihlalinin başlık tercihiyle geri plana itildiğini söyledi:  

Medyada engelliler söz konusu olduğunda sıklıkla acındırma refleksi devreye giriyor. Bu yaklaşım okuyucunun dikkatini sorunun kendisinden uzaklaştırıyor. Habercinin okura ne hissetmesi gerektiğini söylememesi gerekiyor. Hak ihlali haberlerini acındırma hikâyelerine dönüştürüyoruz.

Bu tür sunumların hak ihlallerini görünmez kıldığını belirten Sözen, erişilebilir eğitim materyallerine ulaşamayan bir öğretmenin yaşadığı sorunun bireysel bir mağduriyet hikâyesi olarak değil, kamusal bir hak meselesi olarak ele alınması gerektiğini söyledi.

 

 

 

 

 

Bu gönderiyi Instagram'da gör

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Atölye BİA (@atolyebia)'in paylaştığı bir gönderi

"Acındırma kadar kahramanlaştırma da sorunlu"

Sözen, medyada sık karşılaşılan bir diğer sorunun olağanüstüleştirme olduğunu belirtti. Engellilerin gündelik yaşamlarının ve başarılarının çoğu zaman sıra dışı olaylarmış gibi sunulduğunu, bunun da medyada yaygın bir temsil biçimi olduğunu ifade etti.

Bu yaklaşımın engellileri sıradan bireyler olarak görmek yerine kahramanlaştırdığını ifade eden Sözen, hak temelli haberciliğin kişisel azim hikâyeleri üretmekten çok yapısal sorunları görünür kılması gerektiğini belirtti.

Buna örnek olarak engelli bir öğrencinin ya da mühendisin başarısının yalnızca engelli olduğu için haberleştirilmesini gösteren Sözen, bu tür haberlerin yapısal eşitsizlikleri görünmez kılarak kişisel azim anlatılarına odaklandığını söyledi.

"Kör demekten çekinmek de bir görünmezleştirme" 

Sözen, "özel birey", "görme farklılığı olan birey", "görme yetersizliğinden etkilenmiş birey" gibi ifadelerin çoğu zaman iyi niyetle kullanılsa da engelliliği görünmez kıldığını aktardı. Bu tür ifadelerin engelliliği doğrudan adlandırmak yerine dolaylı yollarla anlatmaya çalıştığını belirten Sözen, engellilerin kırılgan ya da korunması gereken kişiler olarak görülmesinin bu dil tercihlerini beslediğini söyledi. 

"Kör" sözcüğünün kaba bulunmasını da eleştiren Sözen, körlüğün utanılması ya da saklanması gereken bir durum olmadığını ifade etti. Sözen'e göre sorun belirli kelimelerin kullanılması değil, engelliliğin eksiklik ya da kusur olarak görülmesi.  

Sözen "kardeşlerimiz" gibi ifadelerin de eşitlik yerine hiyerarşi kurduğunu belirtti:  

Engellilerin yardım ya da merhamet nesnesi olarak değil, hak sahibi özneler olarak görülmesi gerekiyor. Engellilik alanındaki haberciliğin de korumacı bir dil yerine eşit yurttaşlık ve hak temelli bir perspektiften hareket etmesi gerekiyor.

Sözen, engellilik alanındaki haberciliğin dil tartışmalarına indirgenemeyeceğini asıl meselenin engellileri hak sahibi özneler olarak gören bir habercilik anlayışı geliştirmek olduğunu vurguladı.

(EG)