Kısa süre önce kuruluşunu ilan eden Hormon Hakkım Kolektifi bugün İzmir, İstanbul, Ankara ve Mersin’de farklı saatlerde basın açıklaması yaptı.
‘Hormon Hakkım Kolektifi’ kuruldu
Açıklama, 20 Kasım 2024’ten bu yana hormona erişime getirilen kısıtlamaları ve bugün geldiğimiz noktada hormonlara erişimin fiilen engellenmesini görünür kılmayı amaçlıyor.
İstanbul’daki basın açıklaması Beyoğlu’nda İnsan Hakları Derneği’nde yapıldı.
“Hormon Haktır” inisiyatifi, transların hormona erişiminin kısıtlandığını belirterek Türkiye’nin altı kentinde eş zamanlı basın açıklamaları düzenledi.
Aktivistler, son bir yılda alınan idari kararların transların sağlık hakkını fiilen ortadan kaldırdığını belirterek “Hormon haktır, sağlık hakkımız gasp edilemez” diye seslendi.
Eylemlerde okunan ortak açıklamada, 20 Kasım 2024’ten bu yana transların hormona erişimini hedef alan sistematik bir kısıtlama sürecinin yaşandığı ifade edildi.
Açıklamada, başlangıçta idari düzenlemelerle zorlaştırılan erişimin zamanla fiili bir yasak noktasına geldiği belirtilerek, bunun yalnızca bir sağlık hizmetine erişim meselesi olmadığı vurgulandı.
Aktivistler, hormon destek sürecinin translar için “keyfi bir tercih” değil; fiziksel, ruhsal ve sosyal iyilik halinin temel bir parçası olduğunu belirterek, erişimin engellenmesinin bedenler ve yaşamlar üzerinde kurulan politik bir denetim anlamına geldiğini söyledi.
“Erişim adım adım kısıtlandı”
Açıklamada sürecin ilk adımının 20 Kasım 2024’te atıldığı belirtildi. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’nun (TİTCK) hormon ilaçlarına e-reçete zorunluluğu ve kota uygulaması getirdiği hatırlatıldı. Bu düzenlemeyle hormon reçetelerinin belirli kanallara sıkıştırıldığı ve ilaç temininin sınırlandırıldığı ifade edildi.
İnisiyatif, bu adımın “toplum sağlığını koruma” gerekçesiyle sunulmasına rağmen gerçekte transların sağlık hizmetine erişimini sınırlayan ve denetim altına alan bir mekanizma oluşturduğunu savundu. Aktivistler, düzenli takip gerektiren bir sağlık hizmetinin kota ve teknik engellerle parçalanmasının sağlık risklerini artırdığını dile getirdi.
“Yeni denetim mekanizması kuruldu”
Açıklamada, 30 Ocak 2025’te Sağlık Bakanlığı tarafından “Cinsiyet Değişikliği Denetim ve Değerlendirme Bilimsel Komisyonu” adlı yeni bir mekanizmanın duyurulduğu da hatırlatıldı. Bu kapsamda bazı illerde müfettişlerin görevlendirildiği ve transların sürecini yürüten hastanelerin incelemeye alındığı belirtildi.
İnisiyatif, bu adımın tesadüfi olmadığını, medyada yürütülen yoğun hedef gösterme kampanyalarının ardından geldiğini ifade etti. Açıklamada, Türkiye’de transların cinsiyet uyum sürecinin zaten Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesi kapsamında son derece bürokratik ve uzun bir süreç olduğuna dikkat çekilerek, “denetimsizlik” iddialarının gerçeği yansıtmadığı savunuldu.
Aktivistler, burada denetlenen şeyin sağlık hizmeti değil, “transların varlığı” olduğunu söyledi.
“21 yaş altına fiili yasak”
Açıklamada, Haziran 2025’te Sağlık Bakanlığı’nın 81 il valiliğine gönderdiği yazıyla hormon ilaçlarına 21 yaş altı için fiili yasak getirildiği belirtildi. Oysa Türk Medeni Kanunu’na göre cinsiyet uyum sürecine başlama yaşının 18 olduğu hatırlatıldı.
İnisiyatif, kanunda açıkça tanınmış bir hakkın idari bir yazıyla fiilen ortadan kaldırıldığını savunarak bu kararın özellikle 18–21 yaş arasındaki trans gençleri doğrudan hedef aldığını ifade etti. Açıklamada, bu kararın genç transların fiziksel ve ruhsal sağlığını ciddi biçimde etkilediği belirtildi.
“Fiili hormon yasağı uygulanıyor”
Eylemlerde yapılan açıklamaya göre bugün gelinen noktada hastane sistemlerinde F64 tanı koduyla hormon reçetesi yazılamadığı ve doktorların hastalarına hormon reçete edemediği ifade edildi. Bu durumun herhangi bir resmi duyuru yapılmadan uygulamaya konulduğu ve transların hormona erişiminin fiilen ortadan kaldırıldığı öne sürüldü.
Aktivistler, yıllardır hormon kullanan transların dahi bir günde bu ilaçlara erişemez hale geldiğini belirterek bunun transların fiziksel ve mental sağlığını tehdit ettiğini söyledi.
Açıklamada, hormon erişiminin kesilmesi nedeniyle sağlık hizmetinden yoksun bırakıldığı belirtilen genç bir trans kadın olan Zeynep’in yaşamını yitirdiği hatırlatıldı. Aktivistler, bu tür politikaların transları ciddi sağlık riskleri ve ruhsal krizlerle karşı karşıya bıraktığını ifade etti.
“Zeynep’i intihara sürükleyen yasakları teşhir ediyoruz” denilen açıklamada, hormon destek sürecinin kesintiye uğratılmasının ağır sonuçları olduğu vurgulandı.
“Hormon haktır”
“Hormon Haktır” inisiyatifi, açıklamanın sonunda transların sağlık ve yaşam hakkının nefret politikalarıyla gasp edilmesine izin vermeyeceklerini belirterek alınan kararların geri çekilmesini talep etti.
Ayrıca ulusal ve uluslararası insan hakları mekanizmalarına, sağlık meslek örgütlerine, kadın ve feminist örgütlere dayanışma çağrısı yapıldı.
“Hormon kullanmak translar için isteğe bağlı bir uygulama değil”
İmzacılar:
10 Ekim Barış Derneği, 17 Mayıs Derneği, 20 Kasım Nefret Suçlarıyla Mücadele Derneği, 40+ Lubunya, AEGEE-Ankara, Alaca Medeniyet - Medeniyet Üniversitesi Kuir-Feminist Topluluğu, Anka Üreten Kadın Derneği, Ankara Gökkuşağı Aileleri Derneği (GALADER), Ankara Kadın Platformu, Ankara Pride, Antakya Kadınlar Birlikte Güçlü, Antalya BİZ LGBTİQ+ İnisiyatifi, Antalya Kadın Danışma Merkezi ve Dayanışma Merkezi, Antikapitalist Kadınlar, Aralık Feminist Kolektif, Aramızda Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Derneği, Aydın LGBTİ+ Dayanışması, Ayvalık Kadın İnisiyatifi, Atölye Deneme Sanat ve Ekoloji Derneği, Barış İçin LGBTİ+ İnisiyatifi (BİL+), Barış için Toplumsal Çalışmalar (BATOÇA), Bilkent Kadın Çalışmaları Topluluğu, Bodrum Kadın Dayanışma Derneği, Bodrum Kadın Platformu, Boğaziçi Üniversitesi LGBTİA+ Çalışmaları Kulübü, BurHak - Burak Özgüner Hayvan Hakları Çalışma Merkezi, Bursa Kadın Platformu, Büro Emekçileri Sendikası Antalya Şubesi, Cinsel Şiddetle Mücadele Derneği (CŞMD), CİSST (Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği), Çağdaş Hukukçular Derneği, Çağdaş Hukukçular Derneği Antalya Şube, Çanakkale 8 Mart Kadın Platformu, Çanakkale Anarşist Kolektif, Çanakkale El Emeğini Değerlendirme Derneği Kadın Danışma Merkezi, Çanakkale Feminist Forum, Çanakkale Pride, ÇHD Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları Komisyonu, Datça Kadın Platformu, Dem Parti Ankara Kadın Meclisi, Dem Parti İzmir Kadın Meclisi, Demir Leblebi, Demokrasi İçin Birlik, Demos Araştırma Kolektifi, Denizli Radyan Kuir Feminist Kolektif, Dil Tarih Kadın ve LGBTİ+ Dayanışması, Direnişin Renkleri, DSİP, Ege Öğrenci Forumu, Eğitim Sen İstanbul 6 No'lu Üniversiteler Şubesi Toplumsal Cinsiyet ve Akademik Özgürlük Komisyonu, Emek Partisi, Emekçi Hareket Partili LGBTİQ+’lar, Engelli Hayvanları Koruma ve Hayvan Hakları Derneği, Eskişehir Onur Haftası Komitesi, Eşit Haklar İçin İzleme Derneği, Eşit Yaşam Derneği, Eşitlik İçin Sosyal Hizmet Çalışma Grubu, Eşliksiz Dergi, Evrensel Normlara Uyum Gözlemcileri Platformu, Feminist Bellek, Galatasaray Üniversitesi Kuir Çalışmalar Kulübü (Lion Queer), Genç LGBTİ+ Derneği, Günebakan Kadın Derneği, Halkevci Kadınlar, Halkların Demokratik Kongresi Kadın Meclisleri, Havle Kadın Derneği, Hayvan Yaşam Özgürlük İnisiyatifi, HEVİ LGBTİ+ Derneği, İnsan Hakları Derneği, İnsan Hakları Derneği Ankara Şube LGBTİ+ Komisyonu, İnsan Hakları Derneği İstanbul LGBTİ+ Komisyonu, İnsan Hakları Derneği İzmir Şubesi, İnsan Hakları Derneği Merkezi LGBTİ+ Komisyonu, İnsan Hakları Derneği Mersin Şubesi LGBTİ+ Komisyonu, İnter Dayanışma, İstanbul Onur Haftası, İstanbul Trans Onur Haftası, İzmir Feminist Kolektif, İzmir Halkevci Kadınlar, İzmir Kadın Dayanışma Derneği, İzmir Müzisyenler Derneği, İzmir Pride Komitesi, İzmir Vegan Platformu, İzmir Yaşam Hakkı Savunucuları, Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu, Kadın Dayanışması, Kadın Dayanışma Vakfı, Kadın Savunma Ağı, Kadın Zamanı Derneği, Kadının İnsan Hakları Derneği, Kadınlar Birlikte Güçlü, Kadınların Kurtuluşu, Kaos GL Derneği, Kapsama Alanı, Kepez Özgür Dayanışma, Keskesor Amed LGBTİ+ Oluşumu, Keskesor Wan LGBTİ+ Oluşumu, Kırkyama Kadın Dayanışması, Kırmızı Şemsiye Cinsel Sağlık ve İnsan Hakları Derneği, Kızıl Partili Kadınlar, Kızıl Parti LGBTİ+ Komisyonu, Kocaeli Üniversitesi Kuir Topluluğu - Kuir Kozgun, KuirGaming, Kuireski, Kuir Mahzen, Kuir Tıp Ağı, Kuşadası Feminist Kolektif, Kuşadası Kadın Platformu, Kuşadası Kent Dayanışması, Kuşadası Renkli Güvercin LGBTİ+ İnisiyatifi, Lambdaistanbul LGBTİ+ Dayanışma Derneği, Lavender LGBTİQ+, LGBTİ+ Aileleri ve Yakınları Derneği (LİSTAG), Lider Kadın Derneği, Lotus Kadın Derneği, Manavgat Kadın Platformu, Mersin 7 Renk LGBTİ+ Derneği, Mersin Kadın Platformu, Mimoza Kadın Derneği, Minçoster TK, Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı, MSGSÜ LGBTİ+ Topluluğu Kuir Baykuş, Muamma LGBTİ+ Eğitim Araştırma ve Dayanışma Derneği, Murat Çekiç Derneği, Özgür Renkler Derneği, Özgür Üniversite Hareketi, Özgürlük için Hukukçular Derneği, Özgürlük için Hukukçular Derneği Kadın Komisyonu, Pembe Hayat LGBTİ+ Dayanışma Derneği, Pembe Yaka İnisiyatifi, Pozitif Alan, Rosa Kadın Derneği, SAKKAD-Sağlamcılığa Karşı Kadın Hareketi Derneği, Sara Kolektif, SOLDEP LGBTİ+, SOLDEP-KADIN (Sosyalist Kadınlar), Sol Feminist Hareket, Sol Parti, Sosyal Politika, Cinsiyet Kimliği ve Cinsel Yönelim Çalışmaları Derneği (SPoD), Sosyalist Kadın Hareketi, Sosyalist Kadın Hareketi İzmir, Sosyalist Yeniden Kuruluş Partisi (SYKP), Star Kadın Derneği, Şanlıurfa Yaşamevi Kadın Dayanışma Derneği, TİP’li Kadınlar, Tja İzmir, Toplumsal Dayanışma İçin Psikologlar Derneği (TODAP), TÖK-Kadın (Türk Tabipler Birliği Tıp Öğrencileri Kolu Kadın Çalışma Grubu), Trans İstanbul İnisiyatifi, Türk Alman Üniversitesi Kuir Topluluğu, Türkiye İşçi Partisi LGBTİ+ Bürosu, ÜniKuir Derneği, TTB-Tıp Öğrencileri Kolu (TÖK), Velvele, YDG’li Kadınlar, Yeni Demokrat Kadın, Yeşil Sol Parti, Yoğurtçu Kadın Forumu.
(EMK)
