Afşin-Elbistan’da kömüre mahkeme freni: ÇED iptal

Kahramanmaraş 4. İdare Mahkemesi, Afşin-Elbistan A Termik Santrali’ne eklenmesi planlanan iki yeni ünite için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın 27 Aralık 2024’te verdiği “Çevresel Etki Değerlendirmesi olumlu” kararını iptal etti.

Greenpeace Türkiye’nin yöre sakinleriyle birlikte açtığı davada mahkeme, Afşin-Elbistan A Termik Santrali 5. ve 6. Ünite İlavesi Projesi’ne dayanak yapılan Nihai ÇED Raporu’nun “usul ve teknik yönlerden yeterli olmadığına” karar verdi. Projenin çevredeki insan sağlığı, tarım arazileri, su kaynakları ve ekolojik yapı üzerindeki olası etkilerinin bütünlüklü biçimde ortaya koymadığına hükmetti.

Mahkeme, kararında “projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun ortaya konulamadığı” sonucuna ulaştı. Bu nedenle 27 Aralık 2024 tarihli “ÇED olumlu” kararında hukuka uyarlık bulunmadığına hükmetti.

Bilirkişi raporları: Kümülatif etkiler eksik değerlendirildi

Mahkeme kararında, dosyaya sunulan bilirkişi raporu ve ek bilirkişi raporuna geniş yer verdi. Raporda, ek ünitelerin kömür ihtiyacını karşılamak için maden üretim kapasitesinin artırılması gerekeceği, ancak bu artıştan doğacak çevresel etkilerin ÇED hesaplamalarına dahil edilmediği tespit edildi.

Bilirkişi heyeti, bu nedenle kümülatif etki değerlendirmesinin ve toz emisyonu hesaplarının eksik yapıldığını belirtti. Ek raporda, kömür üretim kapasitesindeki artışla birlikte işletme dönemi toz kütlesel debisinin ÇED raporunda belirtilenden daha yüksek olacağı raporda yer aldı.

Kararda ayrıca, linyit üretimi için yapılacak susuzlaştırmanın yeraltı su seviyelerinde düşüşe, kaynak ve kuyularda kurumaya, oturma/çökme riskine ve bitki örtüsünde değişimlere yol açabileceği; bu etkilerin birçoğunun kalıcı ve sonradan giderilemez nitelikte olduğu kaydedildi.

Sağlık koruma bandı ve halk sağlığı analizi yetersiz bulundu

Mahkeme, ÇED raporunda sağlık koruma bandına ilişkin bilgilerin de çelişkili olduğunu belirtti. Kararda, İl Sağlık Müdürlüğü’nün proje alanı çevresinde 500 metrelik sağlık koruma bandı öngörmesine rağmen raporun farklı bölümlerinde 25-30 metrelik mesafelerden söz edildiği aktarıldı.

Bilirkişi raporunda, çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalar gibi hassas gruplar için ayrı bir risk analizi yapılmadığı; fosil yakıtların yanması sonucu açığa çıkan kimyasallar, partikül madde ve ağır metallerin uzun vadeli solunum ve kalp hastalıkları bakımından yeterince değerlendirilmediği belirtildi.

Tarım arazileri ve ekolojik yapı

Kararda, proje etki alanındaki tarım arazilerine olası zararların ve bu zararları önlemek için alınacak tedbirlerin de ortaya konulmadığı ifade edildi. Bilirkişi raporuna göre, proje etki alanı olan 7 kilometre yarıçaplı yaklaşık 153,94 kilometrekarelik alanın yaklaşık 74 kilometrekaresi tarımsal kullanıma sahip.

Mahkeme, mevcut üretim alanlarının çevresel etkileri dikkate alınarak ek ünitelerin ekolojik etkilerinin ve alınacak önlemlerin belirlenmediğini de kararda yer verdi.

“Karar, kömürden çıkışın başlangıcı olsun”

Afşin Elbistan Hayatı ve Doğayı Koruma Platformu’ndan Mehmet Dalkanat karar sonrası şunları söyledi: 

“Yıllardır temiz hava, verimli topraklar ve çocuklarımızın geleceği için mücadele ediyoruz. Bu mahkeme kararı, tüm engellere rağmen kararlılığını koruyan Afşin ve Elbistan halkı için bir kazanımdır. Bizi güçlü kılan, bu topraklara olan sevgimizdir. Santral projelerini dördüncü kez durdurduk; şimdi sıra, hem insanları hem de doğayı koruyan adil bir geçiş süreciyle mevcut tüm kömür santrallerinin kapatılmasını sağlamaya geldi. Afşin ve Elbistan’ın bize biçilen kömür tozundan kadere mahkum olmadığını biliyoruz.”

Greenpeace Türkiye İklim ve Enerji Kampanya Sorumlusu Emel Türker Alpay, mahkemenin iptal kararından mutlu olduklarını belirtirken, bu kararın COP31’e ev sahipliği yapacak olan Türkiye’nin yeni kömürlü termik santral yapmama taahhüdü, kömürden çıkış tarihi ve fosil yakıtlardan adil geçiş planı çalışmalarına dair açıklama yapılmasının zeminini de hazırlamış olduğunu ifade etti: 

“Bu karar başta termik santrallerin zararlı etkilerine karşı yıllardır mücadele eden Afşin ve Elbistan sakinleri olmak üzere ‘Kahramanmaraş’ta yeni bir termik santrale yer yok’ kampanyamıza destek veren herkesin kazanımı. Kahramanmaraş’ta yaklaşık 40 yıldır faaliyet gösteren Afşin-Elbistan A ve B Kömürlü Termik Santrallerinin çevre ve insan sağlığına olumsuz etkileri yıllardır raporlanıyor. Bu santrallere yeni bir santral büyüklüğünde iki yeni ek ünite yapılması bu olumsuz etkilerin katlanarak artması anlamına gelecekti. Bilirkişi raporları da yeni ek ünitelerin kamu yararı olmadığını ortaya koydu.

Mahkemenin kararını oldukça yerinde buluyoruz. Karar gerekçelerine bakıldığında, bundan sonraki süreçte Afşin-Elbistan A Santraline yeni ünitelerin yapılması mümkün olmadığı gibi var olan ünitelerin faaliyetine devam edebilmesi de çok mümkün görünmüyor. Şimdi yapılması gereken, Türkiye yeni kömürlü termik santrallerden vazgeçmesi, santrallerde genişleme ve ek ünite projelerinin işleme konulmaması ile kömürden adil çıkış için net bir yol haritası açıklaması. Bu karar, COP31’e ev sahipliği yapacak Türkiye’nin kömürden çıkışının başlangıcı olsun.”

Afşin-Elbistan'da ikinci bilirkişi raporu: ÇED’e bir kez daha “uygunsuz”

19 Şubat 2026

(HA)