Maraş’taki Afşin-Elbistan A Termik Santrali’ne yapılması planlanan iki yeni ek ünite için verilen Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu raporuna karşı ek bilirkişi raporu hazırlandı. Gelen ikinci bilirkişi raporu da ÇED raporunun uygunsuzluğuna işaret etti.
9 farklı uzmanlık alanından profesörlerden oluşan bilirkişi heyeti, 20 sayfalık ek raporunu Kahramanmaraş 4. İdare Mahkemesi’ne sundu.
ÇED olumlu kararının 9 uzmanlık alanından 7'sinde uygun olmadığı görüşü yer aldı. ÇED olumlu kararının çevre mühendisliği, orman mühendisliği, ziraat mühendisliği, maden mühendisliği, jeoloji ve hidrojeoloji mühendisliği ile sosyoloji yönünden uygun olmadığı vurgusu yinelendi.
Ek raporun ÇED raporuna dair ortaya koyduğu tablo şöyle:
- Havaya salınan kirlilik olduğundan az gösterilmiş. Kışlaköy kömür ocağının üretim kapasitesi yılda 19,5 milyon tondan 30,5 milyon tona çıkarılacak ancak ÇED raporu bu devasa artışın yaratacağı toz emisyonunu hesaba bile katmamış. Bilirkişilere göre gerçek toz yükü, raporda yazanın neredeyse iki katı.
- Halkla santral arasındaki "güvenli mesafe" belirsiz. İl Sağlık Müdürlüğü 500 metre sağlık koruma bandı önerirken, ÇED raporu bunu 25-30 metreye indirmiş ancak bu kararın nasıl verildiği, hangi kriterlere dayandığı ve imar planına hangisinin işleneceği raporda anlaşılabilir şekilde yer almıyor.
- Toprak ölçülmeden "ölçüldü" denilmiş. ÇED raporu bitkisel toprak derinliğini 70 cm olarak belirlemiş ancak bunu yaparken herhangi bir saha çalışması, burgu ölçümü ya da bilimsel yöntem kullanılmamış. Bilirkişiler, gerçek derinlik bilinmeden yapılacak toprak sıyırmasının tarım arazilerine telafisi güç zararlar vereceğini tespit etmiş.
- Binanın altındaki zemin bile incelenmemiş. Yeni ünitelerin inşa edileceği alan için projeye özel hiçbir zemin etüdü yapılmamış. Bunun yerine 3,4 km uzaktaki ve 25 yıl önceki veriler kullanılmış. Bilirkişi heyeti, deprem bölgesinde böyle bir yaklaşımın "oldukça riskli" olduğunu açıkça ifade etmiş.
- Doğanın kendini onarma kapasitesi tükenmiş. 40 yıldır çalışan santralin etrafında dağlardaki bitki örtüsü yok olmuş, yeraltı suyu 60 metreye çekilmiş, tarım toprakları asitleşmiş. Bilirkişiler, ÇED raporunda taahhüt edilen rehabilitasyon çalışmalarının bu derece bozulmuş bir doğal yapıyı geri kazandırmaya yetmeyeceğini hatta geri kazanımın "olanaksız" olabileceğini belirtmiş.
- Yeraltı suyuna kalıcı zarar değerlendirilmemiş. Linyit madenciliği için zorunlu olan susuzlaştırma yani yeraltı suyunun çekilmesi işleminin bölgedeki akiferlere, kaynaklara ve kuyulara yapacağı etkiler ÇED raporunda hiç ele alınmamış. Bilirkişilere göre bu etkiler kalıcı nitelikte ve faaliyet başlamadan önce değerlendirilmesi şart.
“Afşin-Elbistan A Termik Santrali filtresiz çalışıyor”
"Yarattığı kirlilik ve halk sağlığı sorunları bilimsel olarak tartışmasız"
Afşin Elbistan Hayatı ve Doğayı Koruma Platformu’ndan Mehmet Dalkanat, bilirkişi ek raporundan memnun olduklarını, ek ünitelerin fayda sağlamayacağının bir kez daha ifade edildiğini belirterek ÇED olumlu raporunun ve ek ünite planlarının iptali için zaman kaybedilmemesi gerektiğini söyledi.
Elbistan Belediye Başkanı Erkan Gürbüz, termik santralin bölgelerinde yarattığı tehlikelerin özellikle içinde oldukları kış aylarında gözle görülür olduğunu belirtti. Bilirkişi raporunda bir kez daha tekrar edilen hususların dikkate alınarak ÇED olumlu raporunun zaman kaybetmeksizin yürütmesinin durdurulup iptal edilmesini beklediklerini söyledi.
Greenpeace Türkiye İklim ve Enerji Kampanyaları Sorumlusu Emel Türker Alpay, “Bilirkişi ek raporunda da termik santralin kamu yararı olmadığını ısrarla vurguluyor. Bundan sonraki aşamada duruşma görülecek. Bu duruşma sonunda bilirkişi raporundaki tespitler doğrultusunda mahkemenin ÇED raporunun yürütmesinin durdurması kararı vermesini bekliyoruz. Termik santralin etkilerini ortadan kaldırmak için mahkeme süreçlerinin tamamlanmasını beklememiz gerekmiyor. Bilim insanlarının ve mahkemelerin yıllardır bu konuda verdiği kararlar belli. Artık kömürden çıkışın bir ulusal politika haline gelmesi gerekiyor. Bu bağlamda COP31’e ev sahipliği yapacak Türkiye’nin kömürden çıkış için net bir tarih vermesi ve bunun ilk adımının yeni ünite planlarının iptali olması gerekiyor” diye konuştu.
Türk Tabipleri Birliği ise "Termik santrallerin hava, su ve toprağa saldığı kirliliğin ciddi halk sağlığı sorunlarına yol açtığı bilimsel olarak tartışmasızdır. Ancak Çelikler Afşin Elbistan (A) Termik Santrali V. ve VI. Ünite İlavesi’ne ilişkin hazırlanan ÇED Raporu, bölgedeki mevcut kirlilik yükünü ve sağlık etkilerini yeterince değerlendirmemektedir. Özellikle solunum yolu hastalıkları ve kanser vakalarındaki artışa dair veriler raporda yer almamaktadır. Dosyaya sunulan bilirkişi raporları da projenin halk sağlığı açısından sakıncalı olduğunu ortaya koymuştur. Türk Tabipleri Birliği olarak halk sağlığını tehdit eden bu projenin iptali için hukuki sürecin takipçisi olacağız” açıklaması yaptı.
Ne olmuştu?
Afşin-Elbistan A Termik Santrali’ne yapılması planlanan iki yeni ek ünite için 27 Aralık 2024'te ÇED Olumlu kararı verildi.
Yürütmenin durdurulması ve iptali için Afşin ve Elbistan sakinleri, Elbistan, Nurhak ve Ekinözü Belediyeleri, Türk Tabipleri Birliği (TTB), TEMA Vakfı ve Greenpeace Türkiye'nin de aralarında olduğu kurumlar Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na davalar açtı.
Haziran 2025'te yapılan bilirkişi incelemesi sonucu Eylül 2025'te hazırlanan ilk bilirkişi raporu, ünite eklemenin kamu yararına olmadığını ortaya koymuştu.
Mahkeme, tarafların itirazları üzerine bilirkişi heyetinden ek rapor talep etti.
Afşin-Elbistan Termik Santrali için bilirkişi raporu çıktı: İki ünite eklemenin kamu yararı yok
(HA)
