"12. Yargı Paketi" geçti: Tek hâkimin görev alanı genişledi, HAGB yeniden düzenlendi

TBMM Genel Kurulu, kamuoyunda "12. Yargı Paketi" olarak bilinen Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifini kabul ederek yasalaştırdı.

280 sıra sayılı Kanun Teklifi açık oylama sonucu, tutanağa Kullanılan oy sayısı: 285, Kabul: 217, Ret: 68 olarak geçti.

Yeni düzenleme; icra ve iflas işlemlerinden noterlik hizmetlerine, idari yargıdan ceza muhakemesine kadar çok sayıda alanda değişiklik getirirken, en dikkat çeken düzenlemeler tek hâkimle görülecek davaların kapsamının genişletilmesi, istinaf ve temyiz sisteminin yeniden düzenlenmesi ve Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı sonrasında Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) maddesinin yeniden yazılması oldu.

İktidar, düzenlemenin yargının iş yükünü azaltarak davaların daha kısa sürede sonuçlanmasını sağlayacağını savunurken, muhalefet ise paketin yargı bağımsızlığı, ifade özgürlüğü, uzun tutukluluk ve infaz rejimine ilişkin temel sorunlara çözüm üretmediğini belirtti. Genel Kurul görüşmelerinde en sert tartışma, tek hâkimle görülecek davaların kapsamının genişletilmesi ve HAGB hükümleri üzerinde yaşandı. 

En önemli değişiklikler

▶ Kanunla birlikte, yalnızca mirasçılara ait taşınmazlarda ortaklığın satış yoluyla giderilmesine karar verilmesi halinde ilk açık artırma yalnız mirasçıların katılımıyla yapılacak. Elektronik satış portalındaki ilan sistemi yeniden düzenlenirken, belirli koşullarda alacaklıların teminat yatırma yükümlülüğü kaldırıldı; Hazine de açık artırmalarda teminat göstermeyecek.

▶ Noterlik işlemlerinde dijitalleşme genişletildi. Mahkemeler ve diğer yetkili kurumların talep ettiği noterlik belgeleri mümkün olduğu ölçüde güvenli elektronik imzayla elektronik ortamda gönderilecek; elektronik gönderimin mümkün olmadığı durumlarda onaylı fiziki örnek kullanılacak.

▶  İdari yargıda ise konusu 486 bin lirayı aşmayan iptal ve tam yargı davaları ile aynı sınırın altındaki vergi davaları tek hâkim tarafından karara bağlanacak. Öğrenci bursu, kredi ve yurt işlemleri, bazı disiplin cezaları ile kamu görevlilerinin izin, lojman ve geçici görevlendirme işlemlerine ilişkin davalar da bu kapsamda değerlendirilecek. Danıştay'daki mevcut daire yapısının korunmasına ilişkin geçiş süresi de dört yıl uzatıldı. 

HAGB: İşkence ve kötü muamelede uygulanmayacak

Ceza muhakemesinde ise Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı doğrultusunda HAGB kurumu yeniden düzenlendi. Buna göre, 2 yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası verilen sanıklar hakkında, belirli koşulların oluşması halinde HAGB kararı verilebilecek. İşkence, eziyet ve kamu görevlilerinin Anayasa'nın 17'nci maddesi kapsamındaki kötü muamele niteliğindeki suçlarında ise bu hüküm uygulanmayacak. Ayrıca dolandırıcılık suçuna iştirak eden kişinin eylemi yalnızca banka hesabı veya ödeme aracı bilgisini başkasına vermekle sınırlıysa cezada yarı oranına kadar indirim yapılabilecek. 

Yasanın belli başlı hükümleri

ANKA'nın haberine göre, Yasayla İcra ve İflas Kanunu'nda yapılan değişiklik kapsamında, tüm maliklerin miras yoluyla edindikleri ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin mülkiyet hakkının bulunmadığı taşınmazlarda ortaklığın satış yoluyla giderilmesine karar verilmesi halinde ilk açık artırma yalnızca mirasçı maliklerin katılımıyla yapılacak. Bu usul yalnızca bir kez uygulanacak.

Elektronik satış portalındaki ilan içerikleri de yeniden düzenlendi. Satış isteyen alacaklı, artırma süresinin sona ermesinden önceki iş günü mesai bitimine kadar icra dairesine başvurması halinde alacağı oranında teminat göstermekten muaf tutulacak. Hazine de açık artırmalarda teminat göstermek zorunda olmayacak.

İhale ilanlarında ayrıca tekliflerin hangi oranlarda geçerli olacağı, ihale bedelini süresinde yatırmayan alıcılara uygulanacak yaptırımlar, teminatların nasıl değerlendirileceği ve yüzde 5 oranındaki idari para cezasına ilişkin hükümler de açıkça yer alacak.

Noterlik işlemlerinin dijitalizasyonu

Noterlik Kanunu'nda yapılan değişiklikle noterlik evraklarının mahkemeler, cumhuriyet başsavcılıkları ve yetkili resmi kurumlar tarafından incelenmesine ilişkin usuller yeniden düzenlendi. Buna göre, noterlik evrakının aslının istenmesi halinde noter, evrakın onaylı örneğini saklayarak aslını ilgili makama gönderecek. Onaylı örnek istenmesi halinde ise evrak elektronik ortamda taranıp güvenli elektronik imzayla imzalanarak ilgili kuruma gönderilecek. Elektronik gönderimin mümkün olmadığı durumlarda ise fiziki onaylı örnek gönderilecek. Bu işlemler için yevmiye numarası verilmeyecek; posta ve tarifeyle belirlenen yol masrafı dışında harç, vergi veya başka herhangi bir ücret alınmayacak.

Danıştay'da düzenlemeler için geçiş süresi 4 yıla çıktı

Danıştay Kanunu'nda yapılan değişiklikle, Danıştay'daki daire sayısının 10'a düşürülmesine ilişkin 23 Temmuz 2026'da sona erecek geçiş süresi dört yıl uzatıldı. Böylece mevcut daire yapısı 23 Temmuz 2030'a kadar korunacak. Ayrıca boşalan her iki üyelik için bir üye seçilmesine ilişkin uygulamanın askıya alınmasına da aynı tarihe kadar devam edilecek.

Tek hakim ve İstinaf ve Temyiz süreçleri tartışmalı 

Yasayla Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'da da değişiklik yapıldı. Buna göre, konusu 486 bin lirayı aşmayan idari işlemlere ilişkin iptal ve tam yargı davaları, bazı disiplin cezaları, sınıf geçme, burs, kredi, yurt işlemleri, kamu görevlilerinin geçici görevlendirme, lojman, izin ve uyarma cezalarına ilişkin davalar ile bazı sosyal yardım davaları tek hakim tarafından karara bağlanacak. Aynı parasal sınırın altında kalan vergi davaları da tek hakim tarafından görülecek.

İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda yapılan değişiklikle, bölge idare mahkemelerinin istinaf incelemesi sonunda ilk derece mahkemesi kararının gerekçesini değiştirerek veya maddi hataları düzelterek başvuruyu reddedebilmesine imkân tanındı. Bölge idare mahkemeleri, usule ilişkin eksikliklerin bulunması halinde ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak dosyayı geri gönderebilecek. Ancak keşif, bilirkişi incelemesi veya duruşma eksikliği gibi durumlarda bu eksiklikleri kendisi tamamlayarak da karar verebilecek.

Temyiz sınırları

Yasayla temyiz sisteminde de değişikliğe gidildi. Buna göre, temyiz kapsamı dışında kalan davalarda bölge idare mahkemesinin ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak yeniden verdiği kararlar, tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde Danıştay'da temyiz edilebilecek. Ancak tek hakim tarafından görülen davalar, Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanun, Taşınmaz Mal Zilyetliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanun ve Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamındaki bazı uyuşmazlıklar ile yalnızca vekâlet ücreti ve yargılama giderine ilişkin kararlar bakımından temyiz yolu kapalı olacak. 

Dolandırıcılıkta ceza indirimi

Kanunla, Türk Ceza Kanunu'nun nitelikli dolandırıcılık suçunu düzenleyen 158'inci maddesinde değişikliğe gidildi. Düzenlemeye göre, dolandırıcılık veya nitelikli dolandırıcılık suçuna iştirak eden kişinin fiilinin, haksız menfaat sağlamak amacıyla kendisine veya başkasına ait banka ya da kredi kartı gibi ödeme araçlarını veya banka, aracı kurum, ödeme hizmeti sağlayıcısı ya da kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdindeki hesapların kullanılmasını sağlayan bilgi veya araçları başkasına vermekle sınırlı kalması halinde, verilecek ceza yarı oranında indirilecek.

HAGB: İki yıl ve altına 

Kanunla, Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı doğrultusunda Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yer alan hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kurumuna ilişkin hükümler yeniden düzenlendi. Buna göre, sanığa verilen cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası olması halinde mahkeme, gerekli şartların bulunması durumunda hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilecek. HAGB kararı, müsadereye ilişkin hükümler dışında sanık hakkında hükmün hukuki sonuç doğurmamasını sağlayacak; uzlaşmaya ilişkin hükümler ise saklı tutulacak.

Düzenleme uyarınca, HAGB kararı verilebilmesi için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmamış olması, yeniden suç işlemeyeceğine ilişkin mahkemede kanaat oluşması ve suç nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, eski hale getirme ya da tazmin yoluyla tamamen giderilmiş olması gerekecek. Ayrıca, HAGB hükümleri işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi nedeniyle işlediği ve Anayasa'nın 17'nci maddesi kapsamında kötü muamele sayılan suçlarda uygulanmayacak.

(AEK)