RSF: Gazeteci sürgün eden ülke sayısı beş yılda iki katına çıktı

Uluslarararası Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF) örgütü, 20 Haziran Dünya Mülteciler Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada gazeteciye sürgünün dünya ölçeğinde yaygınlık kazandığını açıkladı.

Medya özgürlüğü için mücadele eden kuruluş, 2021 yılından bu yana RSF tarafından desteklenen gazetecilerin sürgün durumunu gösteren bir harita da yayınladı.

RSF verilerine göre, siyasi ve güvenlik gerilimlerinin damgasını vurduğu uluslararası ortamda, habercilerin terketmek zorunda kaldığı ülke sayısı beş yılda iki katına çıktı. Söz konusu gazetecilerin buna rağmen haber yapmaya devam etme isteği, bu kez görev başında karşılaştıkları tehlikeler ve kabul politikalarının sınırlarıyla sınanıyor.

Açıklamada Türkiye ve Mısır, çatışma gibi zorlu şartlar nedeniyle başka ülkelerden ayrılmak zorunda kalan gazetecilere sığınma imkânı sağlarken iktidarı eleştiren yerel habercilerin sürgüne gitmesine yol açan ülkelerden sayıldı.

Loriquet: Sürgün gazetecinin çilesi bununla da bitmiyor

Veri gazetecisi ve RSF Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi sorumlusu Vianney Loriquet, son beş yılda, 60’ı aşkın ülkeden 1.468 gazetecinin, tehdit, hapishane veya ölümden kaçmak zorunda kaldıkları için RSF tarafından desteklendiğini açıkladı.

Söz konusu veriyi, “Dünya Mülteciler Günü arifesinde RSF Basın Özgürlüğü 2026 Endeksi’nin ortaya koyduğu bulguları yansıtan, üzücü bir bilanço” olarak nitelendiren Loriquet, sürgün gazetecilerin çilesinin bununla da bitmediğini vurguladı:

“Bu rakam çok üzücü olsa da, aslında çok daha büyük bir olgunun sadece bir parçasını temsil ediyor. Bu gazetecilerin çilesi bununla da bitmiyor: Kaçmak zorunda kaldıktan sonra da, şantaj, sınır dışı edilme ve idari şiddet, birçoğunun günlük hayatının bir parçası haline geliyor. Güvenilir bilgiye erişim hakkını savunmak için, devletlerin, giderek yaygınlaşan dezenformasyon ve propagandaya karşı son kalkan olan sürgündeki gazetecilere etkili bir koruma sağlaması önemlidir: Geri göndermeme güvencesi, acil vize, kalıcı oturma izni, yeniden yerleştirme programlarına erişim ve işlerine geri dönmeleri için destek”.

677 Afgan, 160 Rus, 101 Myanmarlı gazeteci sürgün….

677 Afgan, 160 Rus, 101 Myanmarlı gazeteci ve yaklaşık 60 farklı ülkeden yüzlerce gazeteci… 2021 ile 2025 yılları arasında sürgün, bağımsız gazeteciliğin büyük bir kesimini vurdu. RSF Assistance Bürosu verilerine göre, 65 ülkede en az bir gazeteci sürgüne zorlanırken ülkelerin 20’sinde (Türkiye dahil) bu sayı 10’u aştı.

Bu olgu, dünyanın tek bir bölgesiyle sınırlı kalmayıp, yayılımını sürdürüyor. Beş yıl içinde, bu durumdan etkilenen ülke sayısı ikiye katlanarak 2021 yılında 19 iken 2025’te 40’a çıktı. Aynı dönemde, RSF desteğinden yararlanmış sürgündeki gazetecilerin sayısı yüksek seviyede kaldı: 2021’de 235, 2025’te ise 243.

Savaşlar ve örgütlü suç, gazeteciyi sürgüne zorluyor

Dünyanın çeşitli bölgelerinde güvenlik ve siyasi krizlerin şiddetlenmesi, ülkeden ayrılanların sayısındaki bu artışın temel nedenlerinden biridir.

Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin doğusunda çatışmaların yeniden başlaması, yeni sürgün rotalarının açılmasına neden oldu. 2025’te 21 gazeteci RSF desteğiyle ülkeden kaçtı; bunların çoğu Burundi ve Uganda’ya gitti. Sahel bölgesinde ise sürgün hayatı artık giderek artan sayıda ülkeye – Mali, Çad, Nijerya, Gine, Burkina Faso… – yayılıyor ve son beş yıldır doğudan batıya doğru ilerleyerek Senegal’e kadar ulaştı.

Latin Amerika’da şiddetin kaynağı: Siyaset ve suç

Kurumsal istikrarsızlık, kartellerin bağımsız gazetecilik üzerindeki baskısı ile El Salvador veya Venezuela gibi ülkelerdeki rejimlerin otoriterlikte sertleşmesi, son derece endişe verici bir gidişatı besliyor: 1 Ocak 2026’dan bu yana Meksika, Kolombiya ve Guatemala’da altı gazeteci öldürüldü.

Baskı, sınır dışı, gözaltılar: Afganistan’daki sürgün sarmalı

15 Ağustos 2021’de başkent Kabil’in düşmesinden bu yana Afganistan, gazetecilerin sürgününün küresel merkez üssü haline geldi. Beş yıl içinde 677 Afgan gazeteci, RSF’nin desteğiyle ülkelerinden kaçtı; bu sayı, RSF’nin yardım programında kayda geçen vakaların neredeyse yarısını oluşturuyor. Bugün 28 ülkeye dağılmış olan bu gazetecilerin durumu, bağımsız haberciliğin yakın tarihte karşılaştığı en büyük kan kaybını temsil ediyor.

Mısır ve Türkiye: Barındırıyor ama, basın özgürlüğünü korumuyorlar

Birçok ülkede, çatışma bölgelerinden kaçan gazetecilere sığınma imkânı sunulurken, diğer yandan iktidarı eleştiren yerli haberciler sürgüne gönderiliyor. Mısır bu çelişkiyi açıkça ortaya koyuyor: 2021 yılından bu yana, çoğunluğu Sudanlı ve Filistinli olan, RSF tarafından desteklenen en az 31 gazeteci bu ülkede sığınak buldu. Bazıları, buraya yerleşen Sudanlı medya kuruluşları gibi, Mısır’dan haber geçmeye devam ediyor. Toplamda, Sudan’da devam eden çatışmalardan kaçarak Mısır’a sığınan gazeteci sayısının 300’ü aştığı tahmin ediliyor.

Daha kuzeyde, Türkiye de benzer bir dinamik yaşıyor. Bölgesel bir mülteci kabul merkezi olan ülkeye, 2021’den bu yana Afganistan, Filistin veya Suriye’den sürgüne gönderilen en az 46 gazetecinin yerleştiği görüldü. Ancak Türkiye’deki gazeteciler için özgürlük içinde görev yapmak temel bir zorluğa işaret ediyor. RSF Assistance verilerine göre, 2021-2025 yıllarında en az 10 gazeteci ülkeden ayrılmak zorunda kaldı. Ancak bu rakamın gerçeğin çok altında olduğu ve onlarca gazetecinin durumuna işaret ettiği de muhtemeldir.

RSF Almanya’dan beş yılda sürgün 479 gazeteciye destek

RSF’nin Almanya Seksiyonu da, sürgün gazetecilere destek bakımından oldukça aktif: Birim, 2021-2025 döneminde, 209’u Rusya ve 192’si Afganistan’dan olmak üzere toplam 479 gazeteciye zorunlu göç süreçlerinde destek sağladı.

Veriler, söz konusu gazetecilerin kesin ayrılış tarihlerine ilişkin bilgi eksikliği nedeniyle hazırlanan haritada yer almıyor. Bu çalışma için, göç hareketlerinin kaynak ülkedeki durumu yansıtması amacıyla, ikamet ülkesine varış yılı yerine sürgün yılı temel alındı.

(EMK)