Serdozgeriya Federal a Almanyayê eşkere kir ku danê sibêya roja Çarşemê, li 12 eyaletan bi serdegirtina 50 navnîşanî, operasyonên hemwext li dijî 36 gumanbaran hatine pêkanîn. Ev gumanbar wekî serokên rêxistinên nêzîkî Naziyan yên bi navê "Ciwan û Bihêz" (JS) û "Pêşveçûna Ciwanên Alman" (DJV) tên qebûlkirin.
Bi avakirina rêxistina sûc tên tometbarkirin
Li gorî nûçeya DWyê û agahiyên ku ji dezgehên lêpirsînê derçûne; hinek ji kesên hatine desteserkirin, kesên ciwan û navsere ne ku berê jî tevlî kiryarên tundkariyê bûne û qeydên wan ên sûc hene. Operasyon bi gumana "avakirina rêxistina sûc" têne meşandin.
Hat ragihandin ku ji 36 gumanbarên di hedefa operasyonê de ne, jê derbarê 8 kesan de bi tohmeta "birîndarkirina giran" hê jî lêpirsîn berdewam dike.
Her weha hat îdîakirin ku her du rêxistinên bi navê DJV û JS xwedî meyla tundkariyê ne û her yek ji wan nêzî sed endaman pêk tê.
Li seranserê Almanyayê birêxistinkirî ne
Her du kom jî ji nîveka sala 2024an vir ve çalak in. DJV û JS li seranserê Almanyayê birêxistinkirî ne û li eyaletan şaxên wan ên herêmî hene. Tê îdîakirin ku endamên wan hem bi rêya înternetê û hem jî bi civînên birêkûpêk têkiliyê datînin. Di van civînan de, ji bo tundkariya li dijî muxalifên siyasî û li dijî kesên ku tê îdîakirin "pedofîl" in, banga çalakiyan tê kirin.
Teşkilata Ewlehiyê ya Federal a Almanyayê (BKA), sala borî ragihandibû ku di nav pêkhateyên ciwan ên rastgirên tund de û di çalakiyên wan ên tundkariyê de zêdebûneke berbiçav heye.
Li Almanyayê diyarberbûna nû ya Neonazîzmê
"Vegerîna" neonazîzmê li Almanyayê; ne tenê derketina sembolên kevin ên Naziyan e. Ev tê wê wateyê ku ramanên nîjadperest, dijminatiya li hemberî koçberan, antîsemîtîzm û ramanên otoriter ji bo xwe rêyên nû yên siyasî dibînin.
Piştî yekbûna Almanyayê ya sala 1990î; bêkarî, hilweşîna civakî û valahiya dewletê bi taybetî li Almanyaya Rojhilat bûn sedem ku torên neonaziyê xurt bibin.
Di salên 2000î de kuştinên bi destê NSUyê bûn xaleke şikestinê. Vê bûyerê nîşan da ku tundkariya neonaziyan demeke dirêj bi şaşî wekî "bûyerên ji rêzê" yan jî "mafyaya biyanî" hatiye pênasekirin.
Krîza penaberan a sala 2015an, bilindbûna partiya AfD û tevgerên kolanan ên wekî Pegidayê, gotinên rastgirên tund ên li dijî koçber û mislimanan di nav giraniyekê de belav kirin.
Di salên dawî de ev tevger ne tenê di nav derdorên klasîk ên neonaziyan de ma; bi "Rastgiriya Nû", torên komploger, tevgera "Reichsbürger" û herikînên radîkal ên derdora AfDyê re ket nav hev.
Saziya îstîxbarata navxweyî ya Almanyayê (BfV), di sala 2025an de AfD li seranserê welat wekî pêkhateyeke "rastgira tund a teqez" pênase kir. Sedemên vê biryarê jî; têgihîştina neteweyî ya li ser bingeha etnîkî û gotinên derker ên li hemberî koçber û mislimanan bûn.
Di sala 2023an de sûcên bi mebesta siyasî gihîştin asta herî bilind. Sûcên ku ji aliyê rastgirên tund ve hatine kirin wekî 28 hezar û 945 bûyer û 1.270 kiryarên tundûtûjiyê hatin tomarkirin û wekî yek ji qadên herî mezin ên gefê hatin dîtin.
(AEK/AY)
