Irak'ta 11 Kasım 2025 genel seçimlerinin ardından başlayan iktidar odaklarının politik ve toplumsal güçler arasında paylaştırılması süreci Cumhurbaşkanlığında tıkandı.
Sünni Araplara ayrılan Irak Meclis Başkanlığı, yeni parlamentonun ilk oturumunda Sünni Takaddum Partisi’nden Haybat el-Halbusi’nin seçimiyle sonuçlanmıştı. Ancak Cumhurbaşkanı tarafından hükümeti kurmakla görevlendirilmesi gereken Başbakanlık, Cumhurbaşkanı henüz seçilemediği için önceki hükümet başkanınca yürütülmeye devam ediyor.
Irak Parlamentosu Cumhurbaşkanlığı seçiminin 11 Nisan 2026 Cumartesi günü yapılacağını genel kurul gündemine almış olmakla birlikte oturumun gerçekleşip gerçekleşemeyeceği, daha doğrusu toplantı yeter sayısının sağlanıp sağlanamayacağı kesin değil.
Irak’ta 2003 sonrası yerleşen fiili kota düzeninde başbakanlık Şii Araplara, Meclis başkanlığı Sünni Araplara, Cumhurbaşkanlığı ise Kürtlere bırakılıyor. Bu nedenle Cumhurbaşkanlığı seçimi yalnızca simgesel bir makam için yarıştan ibaret kalmıyor, yeni yürütme organının iş başı yapmasının da ön koşulu halini alıyor. Ancak bu kez Kürtlerin bir aday üzerinde anlaşmaya varması her zamankinden uzun sürdü.
Kürt partileri arasında anlaşmazlık sürüyor
Cumhurbaşkanlığı düğümünün bağlandığı yer de çözüleceği yer de Kürt partilerinin oluşturduğu siyasal alan. Başlangıç itibariyle Yeni Irak'ın ilk Cumhurbaşkanı Kürdistan Yurtseverler Birliği'nin (KYB/PUK) tarihsel lideri Celal Talabini olmuş, Kürdistan Bölgesel Yönetimi Başkanlığı da Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) Başkanı Mesud Barzani'ye verilmişti.
Ancak Cumhurbaşkanlığının Kürtlere ve daha dar anlamda zımnen KYB/PUK'ye bırakılması teamülü geçen 25 yıl sonunda aşınmaya uğradı ve bu dönem KDP de makama çıkma hakkını talep etti.
Rudaw'ın haberine göre, KYB, Bağdat temsilciliğini yürüten eski Çevre Bakanı Nizar Amedi’nin adaylığını öne sürdü. KDP ise uzun süre resmen bir aday açıklamaktan kaçındı; hatta parti içinde, KYB'nin göstereceği adayların biri üzerinde anlaşmaya varılması formülleri tartışıldı.
Aynı süreçte bağımsız ya da daha küçük Kürt partilerinden de adaylık başvuruları gündeme geldi. Ocak başında açılan çevrimiçi başvuru sayfasında form dolduran 42 kişi arasında Kürdistan İslami Birliği’nden milletvekili Muthana Amin ve eski milletvekili Şivan Davudi’nin de adlarının yer aldığı görüldü. Ancak, sorunun çözümünde başrolü KDP ve KYB'nin üstlenecekleri açık.
Sorun, başbakanın kim olacağıyla da ilgili
Kürt partileri arasında anlaşmaya varmanın giderek uzaması ve çatallaşması, seçilen Cumhurbaşkanının Bağdat’ta hükümeti kurma görevini en büyük bloka vererek başbakanlık pazarlığını resmileştirecek olmasıyla da yakından ilgili.
Parlamentoda çoğunluğu elde bulunduran Şii Koordinasyon Çerçevesi ocak sonunda başbakanlık için 2006–2014 arasında Irak başbakanı olan, Şii Dava geleneğinden gelen, Irak’ın son yirmi yılındaki en tartışmalı ve en etkili siyasetçilerden Nuri el-Maliki’yi bir kez daha Başbakanlığa getirmeyi istediğini ilan etmişti.
Ancak ABD yönetimi, başta Trump olmak üzere, el-Maliki’nin başbakanlığını onaylamayacaklarını gürültülü bir biçimde duyurduğundan beri Maliki’nin adaylığı dış politika açısından da ayrıca tartışmalı hale geldi. Kürdistan merkezli Irak dijital haber platformu Shafaq News da Cumhurbaşkanlığı dosyasındaki tıkanmanın yalnızca Kürt partileri arasındaki anlaşmazlıktan değil, Koordinasyon Çerçevesinin başbakan adaylığı ekseninde bölünmesinden de beslendiğini yazdı.
Başka bir deyişle, KDP, “önce Cumhurbaşkanını seçelim, başbakanı sonra konuşuruz”un ötesinde Cumhurbaşkanlığı ile başbakanlığın aynı anda, tek paket halinde karara bağlanmasını istediği için konu yalnızca KDP ve KYB'nin anlaşmasına bağlı olmaktan uzaklaşıyor.
Son durum
Son 48 saatte gelen haberler de bunu doğruluyor. KYB, 11 Nisan oturumunun planlandığı gibi zamanında yapılmasını savunarak Cumhurbaşkanlığı dosyasının “yeterince beklediğini” ve daha fazla ertelenmemesi gerektiğini açıkladı.
Buna karşılık KDP lideri Mesud Barzani, başbakan üzerinde anlaşma olmadan Cumhurbaşkanlığı oylamasına gidilmesini “kabul edilemez” bulduğunu belirtti. KDP’li Meclis Başkanvekili Farhad Atruşi de ulusal mutabakat olmadan yapılacak bir oylamanın bölünmeyi derinleştirebileceği uyarısında bulundu.
Bununla birlikte Ammar el-Hekim’in Devlet Güçleri İttifakı ve Muhammed el-Halbusi’nin Takaddum’u oturuma tam kadro katılacaklarını açıkladılar. Görünüşe göre cumartesi günü Irak Ulusal Meclisi çoğunluk yeter sayısıyla toplanabilecek. Ancak Kürt partilerinin, özellikle KDP’nin tutumu sonuçta etkili olacak.
Cumartesi oturumunda Cumhurbaşkanlığı için en görünür aday şu aşamada KYB'nin önerdiği Nizar Amedi. Bununla birlikte, KDP’nin de kendi adayı Fuad Hüseyin'i çıkarma ya da oturumu boykot etme olasılığı var. 11 Nisan’daki genel kurul oturumu Irak’ta yeni dönemin başlangıcı da, yeni bir erteleme ve pazarlık turunun başlangıcı da olabilir.
Irak Ulusal Meclisi 11 Nisan saat 11'de Cumhurbaşkanlığı seçimi gündemiyle oturumuna başlayacak.
(AEK)
