DYA: Rêveberiya Trump ji bo ku zêdetir bide dewlemendan, bernameya alîkariya xurekê ya ji bo hejaran kêm dike
Çavdêriya Mafên Mirovan (HRW) ragihand ku ger qanûna ku di 4ê Hezîranê de ji Meclîsa Nûneran derbas bû wekî xwe bibe yasa, dê derbeyeke mezin li alîkariya fêkî û sewzeyan bixe ya ku di çarçoveya Bernameya Taybet a Xureka Temamker a ji bo Jin, Pitik û Zarokan (WIC) de ji bo 5,4 mîlyon jin û zarokan tê kirin.
HRWê bal kişand ser wê yekê ku heke ji bernameya WICê 200 mîlyon dolar were birîn, ev tişt dê newekheviya tenduristiyê ya li ser bingeha nijadî ya li DYAyê hîn kûrtir bike ku ev rewş jixwe giran e. Li DYAyê rêjeya mirina dayikên reşikan/pêstereşan li gorî dayikên din zêdetirî sê qatan e; rêjeya mirina pitikên reşpêst ên xwecihên Amerîkayê û xwecihên Alaskayê jî li gorî pitikên pêstespî nêzîkî du qatan e. HRWê bang li Senatoyê kir ku ew birînên di vê qanûnê de red bike.
Newekheviyên di budçeya DYAyê de
Vê birînê careke din ev rastî anî rojevê: DYAya ku aboriya herî mezin a cîhanê ye, di nav welatên OECD û G7an de yek ji wan welatan e ku newekheviya dahat û serwete tê de herî zêde ye. Ev rewş bû sedem ku rexneyên li ser Rêveberiya Trump jî xurttir bibin; ji ber ku Trump her ku diçe budçeyê ji bernameyên civakî dibire û ber bi lêçûnên parastinê, ewlehiya sînoran û daxistina bacan ve dibe.
Daxwaza budçeyê ya sala 2027an a Rêveberiya Trump, ji bo parastina neteweyî 1,5 trîlyon dolar pêşbînî dike. Qesra Spî vê wekî zêdebûneke ji sedî 44an a li gorî sala 2026an nîşan dide. Wezareta Parastinê (Pentagon) jî vê zêdebûnê wekî “veberhênana sedsalê” diparêze. Li aliyê din, Demokratên di Meclîsa Nûneran de ragihandin ku qanûna budçeya parastinê ya sala 2027an dê budçeya Pentagonê derxîne ser 1 trîlyon dolarî û ev yek li gorî sala 2026an tê wateya 234 mîlyon dolar zêdebûnê.
Di heman heyamê de Kongreyê, ji bo polîtîkayên Trump ên li ser sînor û koçberiyê nêzîkî 70 mîlyon dolar çavkaniyeke zêde amade kir. Di nav vî pakêtî de 38 mîlyon dolar ji bo ICE (Saziya Koçberiyê) û 26 mîlyon dolar jî ji bo Pasewanên Sînor heye. Li aliyê din, fonê bi navê “Anti-Weaponization Fund” ku Rêveberiya Trump bi destê Wezareta Dadê û bi budçeyeke 1,776 mîlyar dolarî ava kiribû, rastî bertekan hat. Sedema bertekan ew bû ku dibe ku ev fon bibe rêya dayîna tezmînatê ji bo tawanbarên êrîşa 6ê Rêbendanê ya li ser Kapîtolyûmê û hevalbendên Trump. Ji ber vê yekê, dadgeha federal ji bo niha xebata vî fonî rawestand.
Newekheviya berbiçav a di bacê de
Di warê bacê de jî nakokiyeke mezin heye: Li gorî analîzên budçeyê yên serbixwe, eger daxistina bacan a serdema Trump were dirêjkirin û daxistinên nû werin kirin, tê pêşbînîkirin ku dahata federal di nav deh salan de nêzîkî 4-4,5 trîlyon dolar zirarê bibîne. Navenda Siyaseta Bîpartîsan (Bipartisan Policy Center) hesab kir ku ev pakêta bacê dê dahata federal net 4,5 trîlyon dolar kêm bike; Saziya Bacê (Tax Foundation) jî diyar kir ku plana Komarparêzan dê bibe sedema windabûna 4 trîlyon dolar dahatê.
Wateya jimaran zelal e: Rêveberiya Trump ji bo ji sedî 10ê herî zengîn ê ku ji sedî 45-50yê dahata neteweyî digire destê xwe, dev ji dahata bileyiz a bacê ya ku nêzîkî 4-4,5 trîlyon dolar e berdide. Lê ji bo ku çavkaniyan bide artêş, polîs û mîlîtanên Trump, berê xwe dide budçeya alîkariyê ya wan malbatan ku ji sê paran du parên wan di bin sînorê hejariyê de dijîn û ji sê paran pareke wan hîn zêdetir di bin nîvê sînorê hejariyê de ne.
(AEK/AY)