Kırkayak Kültür’ün Hevesi Korumak başlıklı raporu, Antep’te yaşayan Türkiyeli ve Suriyeli Dom ve Abdal çocukların eğitime erişiminin yalnızca okul kaydı meselesi olmadığını ortaya koyuyor.
Rapora göre derin yoksulluk, çoklu ayrımcılık, mevsimlik göç, adres kayıt sorunları ve okul masrafları çocukların eğitim hakkını kesintiye uğratıyor. Kırkayak Kültür’ün Mart 2025 tarihli raporu, Mart 2024 ile Ocak 2025 arasında 150 bakımverenle yapılan görüşmelere ayrıca 21 ebeveyn, 8 öğretmen ve 7 okul yöneticisiyle gerçekleştirilen odak grup çalışmalarına dayanıyor.
"Her 7 çocuktan biri akran zorbalığına uğruyor"
Yaşam koşulları nasıl?
Araştırmaya göre 150 hanede toplam 564 çocuk yaşıyor. Hanelerin üçte ikisi gecekondu, baraka ya da çok katlı gecekondu türü yapılarda barınıyor. Görüşülen hanelerin yarısı iki odalı, yüzde 19’u ise tek odalı evlerde yaşıyor. Raporda, çocuklara ait ayrı ve sessiz çalışma alanlarının çoğu zaman bulunmadığı, hanelerde tablet ya da bilgisayar olmadığı, görüşülen 147 kadının yüzde 55,1’inin de okuryazar olmadığı belirtiliyor.
Ekonomik güvencesizlik de eğitime erişimin başlıca belirleyenlerinden biri. Görüşülen 134 kadının yüzde 67,9’u çocuk yaşta evlendiğini beyan etti. Ailelerin büyük çoğunluğu sağlık hizmetine Yeşil Kart üzerinden erişebiliyor; SGK kapsamında sigortalı olan yalnızca 17 kişi var. Suriyeli 13 hanenin ise herhangi bir sosyal güvencesi bulunmuyor.
12 MART DÜNYA OKUL YEMEKLERİ GÜNÜ
"Milyonlarca çocuk okula aç gidiyor"
Çocukların yüzde 36,7’si okula düzenli gitmiyor
Raporun en çarpıcı bulgularından biri okul devamı konusunda. Kırkayak Kültür’ün pilot çalışma yürüttüğü dört ilköğretim okulunda, ilkokula kayıtlı çocukların üçte birinin, yani yüzde 36,7’sinin okula düzenli gitmediği beyan edildi. Üstelik rapor, ebeveynlerin “okula devam ediyor” ifadesinin kimi zaman çocuğun haftada yalnızca bir-iki gün okula gitmesi anlamına geldiğine dikkat çekiyor.
Devamsızlık ve okul terkini etkileyen nedenler arasında akran zorbalığı, öğretmenin olumsuz tutumu, üniforma eksikliği, kardeş bakımı, çocuğun çalışmak zorunda kalması, mevsimlik tarım işçiligi nedeniyle ailece göç, sağlık sorunları ve çocukların okul yolunda taciz, istismar ya da kaçırılma korkusu yer alıyor.
Okul öncesi eğitimde bir öğün ücretsiz yemeğine Danıştay'dan ret
"Çocuklarımız bizim gibi olmasın"
Raporda ebeveynlerin sözleri de yoksulluğun kuşaklararası etkisini görünür kılıyor: “Çocuklarımızın büyüyünce iyi bir yere gelmeleri, meslek sahibi olmalarını istiyoruz. Bizim gibi olmasınlar. Biz okumadık, ev hanımı olduk, çocuklarımıza baktık. Küçük yaşta evlendik.”
Öğretmenler ise “Sadece okula göndermekle iş bitmiyor. Çocuğun arkasında bir hikâye var, bir aile var” diyerek eğitim hakkının barınma, ulaşım, kırtasiye ve bakım yükünden ayrı düşünülemeyeceğini anlatıyor.
Yerel yönetimlerde çocuk hakları politika belgesi yayında
Çözüm nerede, nasıl?
Suriyeli Dom ve Abdal çocuklar için adres kayıt sistemi ayrıca bir engel olarak öne çıkıyor. Rapora göre adres güncellemelerindeki gecikmeler okul kayıtlarını aksatıyor, çocukların eğitime uzun süre ara vermesine yol açıyor.
Bu nedenle rapor, okul kayıt süreçlerinde esneklik sağlanmasını, adres kaydı bulunmayan çocuklar için geçici çözümler üretilmesini ve ulaşım, kırtasiye, yemek gibi alanlarda destek mekanizmalarının güçlendirilmesini öneriyor.
Kırkayak Kültür’ün stratejik yol haritası ise okul öncesi uyumun güçlendirilmesini, velilere yönelik bilgilendirme ve atölyeler düzenlenmesini, eğitim masraflarının desteklenmesini, öğretmen ve idarecilere kapsayıcı eğitim konusunda eğitim verilmesini, düzenli hane ziyaretleriyle devam takibinin yapılmasını ve mevsimlik işçi çocukları için telafi programları oluşturulmasını öneriyor.
(NÖ)
