TBMM Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonunda "Sosyal Hizmetler Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi"nin görüşmeleri tamamlandı.
Yeni düzenlemeye göre, kadın memurlar ve işçiler için doğum sonrası ücretli izin süresi 8 haftadan 16 haftaya çıkarılıyor. Böylece doğum öncesi 8 hafta ile birlikte toplam analık izni süresi 24 haftaya ulaşıyor. Babalık izni ise 5 günden 10 güne çıkarıldı.
Bu gelişme, Türkiye’de bakım emeği, toplumsal cinsiyet eşitliği ve çocuk bakım politikaları açısından yeni bir eşiğe işaret ediyor.
Ebeveyn izninde eşitlik çağrısı: “Bakım yükü paylaşılmalı”
Küresel ölçekte tablo da dikkat çekici. WORLD Policy Analysis Center verilerine göre 2022 itibarıyla ülkelerin yüzde 96’sında yeni anneler için ulusal düzeyde ücretli izin güvencesi bulunuyor. Buna karşılık babalara ücretli izin sunan ülkelerin oranı yüzde 63’te kalıyor.
bianet olarak, dünyadaki ebeveyn izni modellerini ve öne çıkan yaklaşımları derledik. Bilgiler 3 Nisan 2026 itibarıyla ilgili ülkelerin resmi kamu kurumlarında yer alan asgari yasal ve ücretli haklara dayanıyor.
"Ebeyvenlik Görevlerinde Erkek Yardımcı Değildir"
İsveç
İsveç’te klasik anlamda ayrı ve uzun bir “ücretli annelik izni” yerine ağırlıkla ebeveyn ödeneği sistemi var. Çocuk başına toplam 480 gün ödenek veriliyor; bunun 390 günü gelire bağlı, 90 günü ise günlük 180 İsveç kronu üzerinden ödeniyor. Doğurmayan ebeveyn de doğumla bağlantılı 10 ücretli gün kullanabiliyor.
Almanya
Almanya’da doğum yapan ebeveyn için izin süresi doğumdan 6 hafta önce başlıyor ve doğumdan 8 hafta sonra sona eriyor, bu dönemde analık ödeneği ve işveren katkısı var. Almanya’nın sistemi, ayrı bir kısa ücretli babalık izninden çok ebeveyn izni üzerinden işliyor: ebeveynler birlikte 14 aya kadar temel ebeveyn ödeneğini paylaşabiliyor, tek ebeveyn için üst sınır genelde 12 ay, ikinci ebeveyn de kullanırsa toplam 14 aya çıkıyor.
Hollanda
Hollanda’da doğum yapan ebeveyn için yasal analık izni en az 16 hafta. Bu süre boyunca analık ödemesi kamu üzerinden yürütülüyor ve çoğu durumda işveren maaş ödemesini sürdürerek sistemi tamamlıyor. Doğurmayan ebeveyn için doğumdan sonraki ilk 4 hafta içinde 1 hafta tam ücretli partner izni, buna ek olarak doğumdan sonraki 6 ay içinde 5 haftaya kadar ek partner izni var.
KADINLARIN GÜNDEMİ / EVRİM KEPENEK
İsveç'in "bıktıran" feminist politikalarına bakın hele...
Danimarka
Danimarka’da hamile çalışan doğumdan önce 4 hafta ödenekli izin kullanabiliyor. Doğumla bağlantılı olarak anne, baba ve eş-anne için 2 haftalık hak tanımlanıyor. Güncel sistemde birlikte yaşayan ebeveynlerin her biri, kural olarak, doğumdan sonra 24 haftalık ödenekli izin hakkına sahip; bu haftaların bir kısmı diğer ebeveyne devredilebiliyor.
Birleşik Krallık
Birleşik Krallık’ta yasal annelik izni toplam 52 hafta. Bunun ücretli bölümü olan Statutory Maternity Pay, en çok 39 hafta ödeniyor. Yasal babalık izni ise 1 ya da 2 hafta; ödeme yine haftalık 187,18 sterlin ya da ortalama kazancın %90’ı üzerinden, hangisi düşükse o tutar olarak yapılıyor.
Avustralya
Avustralya’da sistem ayrı “annelik ödeneği” ve “babalık ödeneği”nden ziyade Paid Parental Leave üzerinden işliyor. Bugün geçerli düzende, 1 Temmuz 2025 ile 30 Haziran 2026 arasında doğan ya da evlat edinilen çocuklar için aile toplam 120 gün yani 24 hafta ücretli izin alabiliyor; resmi programa göre bu hak 1 Temmuz 2026’dan itibaren 130 güne, yani 26 haftaya çıkacak.
İsveç: Doğum İzninden Baba da Yararlanıyor
Kanada
Kanada’da federal sistemde doğum yapan ebeveyn için analık ödeneği en çok 15 hafta ve ücretin %55’i oranında; 2026 için haftalık üst sınır 729 Kanada doları. Bunun yanında ebeveynler iki modelden birini seçebiliyor: standart modelde toplam 40 hafta paylaşılabilir ebeveyn ödeneği var, ancak bir ebeveyn en çok 35 hafta alabiliyor; uzatılmış modelde ise toplam 69 hafta paylaşılabiliyor, fakat bir ebeveyn için üst sınır 61 hafta. Federal düzeyde ayrı bir babalık ödeneği bulunmuyor; Quebec ise bu konuda ayrı bir rejim uyguluyor.
Yunanistan
Yunanistan’da özel sektörde ücretli doğum izni toplam 17 haftadır; bunun 8 haftası doğum öncesi, 9 haftası doğum sonrası kullanılır. Doğum izninin ardından anneler için ayrıca özel annelik koruma izni ve çocuk bakımı için azaltılmış çalışma hakkı bulunur. Babalık izni ise özel sektör ve kamu çalışanları için 14 iş günüdür. Kamu görevlilerinde çocuk bakımı için azaltılmış çalışma hakkı ya da bunun yerine ücretli izin kullanılması da mümkündür.
Fransa
Fransa’da standart analık izni, ilk iki çocuk için toplam 16 hafta; tipik dağılım 6 hafta doğum öncesi, 10 hafta doğum sonrası. Koşullar sağlandığında bu sürede günlük sosyal güvenlik ödeneği veriliyor. Babalık ve “çocuğun karşılanması” izni ise tekil doğumda 25 gün, çoğul doğumda 32 gün; bu süre boyunca yine koşullara bağlı günlük ödeme alınabiliyor.
Hollanda: Kadınların Yarısından Çoğu Yarı Zamanlı Çalışıyor
Japonya
Japonya’da doğum yapan çalışan için analık izni doğumdan 6 hafta önce başlıyor; çoğul gebelikte bu süre 14 hafta. Doğumdan sonra ise 8 hafta çalışma yasağı ve izin süresi var. Doğurmayan ebeveyn için, doğumdan sonraki ilk 8 hafta içinde toplam 4 haftaya kadar kullanılabilen ayrı bir doğum-sonrası ebeveyn izni bulunuyor. Buna ek olarak genel çocuk bakım izni kural olarak çocuk 1 yaşına gelene kadar sürüyor; belirli koşullarda 18 aya ve 2 yaşa kadar uzayabiliyor. Bakım izni ödeneği ilk 6 ayda %67, sonrasında %50 oranında ödeniyor.
Güney Kore
Güney Kore’de doğum öncesi ve sonrası izin normalde toplam 90 gün; prematüre doğumda 100 gün, çoğul gebelikte 120 gün ve bunun en az 45 günü doğum sonrasına ayrılmak zorunda. Doğurmayan eş için tanınan doğum izni 20 gün ve bu süre ücretli; doğumdan sonraki 120 gün içinde kullanılabiliyor ve en çok 3 parçaya bölünebiliyor. Ayrıca her ebeveyn için 1 yıla kadar ebeveyn izni sistemi var; Güney Kore bu yönüyle babaların da uzun süreli ücretli izin alabildiği ülkeler arasında yer alıyor.
Portekiz
Portekiz’de sistem, ayrı ayrı kısa annelik ve babalık izinlerinden çok başlangıç ebeveyn izni mantığıyla kurulmuş durumda. Aile önce toplam süreyi seçiyor: 120 gün ya da 150 gün. Anne için doğumdan sonra 42 gün zorunlu; baba için 28 gün zorunlu izin var ve bunun ilk 7 günü doğumdan hemen sonra kullanılmak zorunda. Baba isterse buna ek 7 gün daha alabiliyor. Anne ve baba izni gerçekten paylaşırsa toplam süreye 30 gün daha eklenebiliyor; böylece süre 150 ya da 180 güne çıkabiliyor.
Kadınların doğurganlık hakları devletin denetimine mi giriyor?
ABD
ABD, yüksek gelirli ülkeler içinde en sınırlı sistemlerden birine sahip. Özel sektörde çalışanlar için ücretli doğum izni, ücretli annelik izni ya da ücretli babalık izni sağlayan genel bir federal yasa yok. Bunun yerine, uygun çalışanlar için FMLA kapsamında en çok 12 hafta ücretsiz ama iş güvenceli izin tanınıyor. Federal kamu çalışanlarının bir bölümü ise ayrı düzenleme kapsamında doğum, evlat edinme ya da koruyucu aile yerleştirmesi sonrasında 12 haftaya kadar ücretli ebeveyn izni kullanabiliyor.
Üç ana yaklaşım ve belirleyiciler
Nordik ülkelerde bakım sorumluluğunu anne ve baba arasında bölüştürmeyi hedefleyen, babalara ayrılmış devredilemez süreleri güçlendiren eşitlikçi modeller uygulanıyor.
Kıta Avrupası’nda iş güvencesi ve sosyal destek mekanizmalarıyla tamamlanan daha karma sistemler görülüyor.
Anglosakson ülkelerde ise belirgin bir ayrışma var: Kanada ve Avustralya ücretli ebeveyn desteğini genişletirken, ABD federal düzeyde hâlâ ücretli genel ebeveyn izni sunmuyor.
TBMM Komisyonundan geçti: Kadınların doğum izni 24 hafta olacak
Türkiye’de tartışılan 24 haftalık düzenleme yasalaşırsa, mevcut 16 haftalık sistemden daha ileri bir noktaya geçilmiş olacak. Ancak dünya örnekleri, yalnızca sürenin uzatılmasının değil, babalara ayrılmış devredilemez izinler, gelir güvencesi, kreş desteği ve hak kaybına uğramadan işe dönüş gibi unsurların da belirleyici olduğunu gösteriyor.
(NÖ)
