Uluslararası Af Örgütü’nün 144 ülkedeki ihlalleri belgelediği “Dünyada İnsan Haklarının Durumu” raporu, çocuk hakları ve eğitim hakkı açısından küresel tabloyu ortaya koydu. Rapora göre, çatışmalar, ayrımcılık, yoksulluk ve siyasi kararlar çocukların yaşamını ve geleceğini doğrudan etkiliyor.
Af Örgütü Türkiye Direktörü Ruhat Sena Akşener, raporun sonuçlarını değerlendirirken, “Dünya devletleri çocukları koruma konusunda sınıfta kaldı” dedi. Akşener, güçlü devletlerin “kontrol, cezasızlık ve kâr amacıyla” uluslararası hukuk düzenini zedelediğini ve bunun en ağır sonuçlarını çocukların yaşadığını vurguladı.
TÜİK 2025 yılı çocuk istatistiklerini açıkladı
“En ağır bedeli çocuklar ödüyor”
Akşener, özellikle çatışma bölgelerinde çocukların hedef haline geldiğine dikkat çekti. 2025 yılında İsrail’in Gazze’de öldürdüğü 26 bin 791 Filistinlinin yüzde 60’ının çocuklar, kadınlar ve yaşlılardan oluştuğunu belirtti. Gazze’deki tüm okulların yıkıldığını, eğitim altyapısının tamamen çöktüğünü ifade etti.
Raporda ayrıca Afganistan’da çocukların yüzde 90’ının gıda yoksulluğu yaşadığı, milyonlarca çocuğun yetersiz beslendiği bilgisi yer aldı. Kamerun’da ise milyonlarca çocuğun eğitimi kesintiye uğrarken, çocukların silahlı gruplara katılma riskinin arttığı vurgulandı.
2025’te en az 892 çocuk önlenebilir nedenlerle yaşamını yitirdi
Çatışmalar ve yoksulluk eğitimi hedef alıyor
Rapora göre savaşlar ve siyasi krizler, çocukların eğitim hakkını doğrudan ortadan kaldırıyor:
- Gazze’de üniversite ve liselerin tamamı imha edildi; okullar sığınaklara dönüştürüldü ve saldırıların hedefi oldu.
- Myanmar’da artan hava saldırıları okulları ve köyleri hedef aldı.
- Haiti’de şiddet ve yerinden edilme nedeniyle 741 binden fazla çocuk eğitimden mahrum kaldı.
- El Salvador’da örgün eğitime kayıtlar yılın ilk aylarında 25 bin azaldı.
Afrika genelinde de benzer bir tablo öne çıkıyor. Kamerun’da 14 binden fazla okul kapatılırken, milyonlarca çocuk eğitim dışı kaldı. Güney Sudan’da çocukların yüzde 70’inden fazlasının okula erişimi bulunmuyor.
Çocuklardan yetişkinlere çağrı: Kavgasız, eşit ve güvenli bir hayat
Ayrımcılık ve yasaklar çocukların haklarını sınırlıyor
Raporda, birçok ülkede çocukların eğitim ve temel haklara erişiminin ayrımcı politikalarla engellendiği belirtiliyor:
- İran’da kız çocukları için yasal evlilik yaşı 13 olarak kalmaya devam etti.
- Afganistan’da Taliban, kız çocuklarının eğitimine ve kadınların çalışma hayatına katılımına ağır kısıtlamalar getirdi.
- Rusya’da göçmen çocuklara yönelik dil ve belge şartları eğitime erişimi zorlaştırdı.
- Çekya ve Slovakya’da Roman çocuklara yönelik ayrımcılık sürdü.
Avrupa’da da dini kimlik üzerinden ayrımcılık dikkat çekti. Fransa’da spor müsabakalarında dini kıyafet yasağı tartışılırken, Avusturya’da 14 yaş altı kız çocuklarına yönelik başörtüsü yasağı uygulaması devam etti.
“Çocukları değil, onları bu hale getiren sistemi konuşun”
Silahlı şiddet ve güvenlik politikaları çocukları etkiliyor
Rapora göre, yalnızca savaş bölgeleri değil, farklı coğrafyalarda güvenlik politikaları da çocukların yaşamını tehdit ediyor.
ABD’de silahlı şiddet çocuklar ve gençler arasında başlıca ölüm nedeni olmaya devam etti. 2025 yılında ülkede 233 okul saldırısı kaydedildi. Hong Kong’da ise ulusal güvenlik yasalarının eğitim alanını kapsayacak şekilde genişletilmesi akademik özgürlükleri kısıtladı.
İklim krizi ve sağlık riskleri
Raporda iklim krizinin de çocuklar üzerindeki etkisine dikkat çekiliyor. Dünya genelinde fosil yakıt altyapılarının yakınında yaşayan en az 520 milyon çocuğun ciddi sağlık riskleriyle karşı karşıya olduğu belirtiliyor.
Afganistan ve Afrika’nın bazı bölgelerinde yetersiz beslenme krizi derinleşirken, binlerce çocuk akut yetersiz beslenme nedeniyle tedavi altına alındı.
“İklim krizi, aynı zamanda bir çocuk hakları krizidir”
Dijital alan: Koruma ve haklar arasında gerilim
Çocukların internet ortamında korunmasına yönelik politikaların da tartışmalı sonuçlar doğurduğu belirtiliyor. Avustralya’nın 16 yaş altına sosyal medya yasağı getirmesi ve Malezya’nın benzer planları, bir yandan koruma amacı taşırken diğer yandan ifade özgürlüğü ve bilgiye erişim hakkını sınırlıyor.
Af Örgütü, özellikle sosyal medya algoritmalarının çocukları zararlı içeriklere yönlendirdiğine dikkat çekerek, platformların sorumluluğuna işaret etti.
Af Örgütü’nden çağrı
Af Örgütü, devletlere ve uluslararası topluma “taviz politikalarından vazgeçme” çağrısı yaptı. Açıklamada, çocuk haklarının korunmasının yalnızca bugünün değil, gelecek nesillerin de güvenliği açısından kritik olduğu vurgulandı.
(NÖ)
