Cîgirê Serokê Giştî yê Partiya Tevgera Netewperest(MHP) û Parlamenterê Stenbolê Feti Yildiz, lii ser hesabê xwe yê medyaya civakî derbarê pêşnûmeya “pêvajoyê” de daxuyanî da.
Metna pêşnûmeya “pêvajoyê” aşkere bû
"Modela Tirkiyeyê"
Yildiz, rêzikname wekî “Modela Tirkiyeyê” pênase kir û pratîkên qanûnî yên di pêvajoyên IRA û FARCê de wekî mînak nîşan daye. Yildiz ev tişt gotin:
“Pêvajoya “Tirkiyeya Bêteror”, bi wijdan, hiş û feraseta gel birêve diçe. Rêziknameyên îdarî û qanûnî yên ku bên kirin dê encamên mayînde bi dest bixin; li ser bingeha biratî, yekitî û entegrasyonê, aramiya hundirîn ku destkeftiya herî biqîmet a 'Modela Tirkiyeyê' ye, dê li ser bingehên xurt bilind bibe. Rêziknameyên serdema veguhêz yekbûneke ji rêze-makanîzmayan e ku armanc dikin piştî pêvajoyên dirêj ên pevçûnên dijwar di nava civakan de aşitî, mafên qurbaniyan û lihevkirina siyasî ava bikin. Ev mekanîzma bi gavên wekî îtirafkirina tawanê, tezmînata qurbaniyan û serbestberdana sînordar piştgiriya lihevkirina saziyî dikin. Armanc li vir ew e ku hem berpirsiyariya tawanê bê girtin ser milan û hem jî bîra civakî bê tamîrkirin.
Di cîhanê de du mînakên girîng hene. Yek ji van mînakan Brîtanya ye. Di pêvajoya ku di çarçoveya 'Peyamana Înê ya Xêrê' (Good Friday Agreement) ya 1998an de hatî ava kirin de, piştî ku rêxistina çekdar IRAya ku armanc dikir ji Brîtanyayê vegete û Îrlandaya Bakur tevlî Komara Îrlandayê bibe çek berdan, nêzîkî 400 girtî di çarçoveya Northern Ireland Act 1998 de yekser serbest bûn. Rêziknameyên qanûnî wekî parçeyek ji guherîna reftaran hatibûn sêwirandin ku dê tevkariyê li aşitiya civakî bikin.
Modeleke din a dişibe vê, pêvajoya ku Kolombiyayê û FARCê ye. Bi peymana aşitiyê ya ku di sala 2016an de hat îmzakirin re, piraniya koma çekdar a serhildêr FARC'a ku li dijî nehevsengiya civakî û polîtîkayên dewletê yên li Kolombiyayê di xeta Marksîst-Lênînîst de hatibû ava kirin, çek berdabûn. Di vê sistemê de, ji bo endamên berê yên FARCê yên ku li xwe mikur hatin sûc kirine, di şûna cezayê girtîgehê de bi gelemperî 5–8 sal azadiya bi kontrol hat pêşbînîkirin. Lê belê ji bo tawanên giran cezayên girtîgehê yên sînordar hatin sepandin. Îniya we bi xêr be.”
(FY/AY)
