Metna pêşnûmeya “pêvajoyê” aşkere bû

Serokê Koma AKPê Abdullah Guler aşkere kir ku wan bi 360 îmzayan pêşnûmeya bi navê "Bihêzkirina Yekbûna Civakî û Hevgirtina Neteweyî" pêşkêşî Serokatiya Parlamemtoyê kiriye û xal bi xal pêşnûmeya qanûna çarçoveyî ji raya giştî re parve kir.

Pêşnûme ji 12 xalan pêk tê û qanûn, sûcên avakirin an jî birêvebirina PKK û KCKyê, endamtiya rêxistinê, alîkariya bi zanebûn û propagandaya rêxistinê li xwe digire. Her wiha sûcên ku di çarçoveya xebatên vê rêxistinê de hatine kirin û yên li ser Qanûna Fînansekirina Terorê ya hejmar 6415an jî di nava çarçoveya yasayê de ne.

Her weha sûcê kuştina bi qesdî yê ku di çarçoveya xebatên rêxistinê de hatiye kirin û lêpirsîn û darizandinên li ser sûcên beriya 1ê Hezîrana 2005an ku cezayê heta hetayê (muebed) yan jî muebeda girankirî hewce dikin, li derveyî çarçoveyê hatine hiştin.

Abdullah Guler qala avakirina Komîsyona Meclisê û geşedanên pêvajoyê kir û nevaroka qanûna çarçoveyî ji raya giştî re eşkere kir.

Xal û navaroka pêşnûmeya qanûna çarçoveyî bi vî rengî ye:

PÊŞNÛMEYA TÊKİLDARÎ BİHÊZKİRİNA YEKBÛNA CİVAKÎ Û HEVGİRTİNA NETEWEYÎ

Armanc û çarçove

XALA 1 – (1) Armanca vê qanûnê ev e: Piştî ku saziyên ewlehiyê destnîşan dikin ku hebûna fiilî ya rêxistina PKK/KCK û her cure pêkhateyên bi wê ve girêdayî bi dawî hatiye û hemû çek û cebilxaneyên di bin kontrola wê de teslîm kiriye û biryara Desteya Ewlehiya Neteweyî (MGK) ya ku vê destnîşankirinê pejirandiye di Rojnameya Fermî de weşandiye, karûbarên derengxistina lêkolîn û dadgehkirinan û cîbicîkirina hukmên mehkûmiyetê û karûbarên din ên ku dê bên kirin diyar bike.

(2) Hukmên vê qanûnê, sûcên damezrandin an rêvebirina rêxistina PKK/KCK, endamtiya rêxistinê an jî bi zanebûn û bi dilxwazî alîkariya rêxistinê û propagandakirina rêxistinê û sûcên ku di çarçoveya çalakiyên vê rêxistinê de hatine kirin û sûcên ku di berjewendiya vê rêxistinê de li gorî qanûna pêşîgirtina fînansmanê ya 7/2/2013 bi hejmar 6415 hatine rêkûpêkkirin, digire nav xwe.

Pênase

XAL 2 – (1) Di vê Qanûnê de Rêxistin: Rêxistina PKK/KCK û hemû pêkhateyên wê yên girêdayî,
b) Komîte: Komîteya ku li gorî maddeya 7an a vê Qanûnê dê were damezrandin, diyar dike. Derengxistina lêkolîn û dadgehkirinan

XAL 3 – (1) Bi şerta ku saziyên ewlehiyê destnîşan bikin ku hebûna fiilî ya rêxistinê bi dawî hatiye û hemû çek û cebilxaneyên di bin kontrola wê de teslîm kiriye û biryara Desteya Ewlehiya Neteweyî ya ku vê destnîşankirinê pejirandiye di Rojnameya Fermî de weşandiye, ji bilî lêkolîn û dadgehkirinên li ser sûcê kuştina bi qestî ya di çarçoveya çalakiyên rêxistinê de û sûcên ku berî 1/6/2005 hatine kirin û cezayê girtîgehê ya jîyanî an jî girtîgehê ya jîyanî ya girantir hewce dikin, lêkolîn û dadgehkirinên li ser sûcên ku di navbera xala 1ê de ne û sînorê jorîn ê cezayê wan 15 sal an kêmtir e, bi 5 salan û yên ku cezayê wan ji 15 salan zêdetir e an jî cezayê girtîgehê ya jîyanî an jî girtîgehê ya jîyanî ya girantir hewce dikin, bi deh salan têne derengxistin. Di dema derengxistinê de dema parastina dadgehê naxebite. Dosyeyên van sûcan û delîlên ku ji bo îspatkirina sûcê bi kêr tên, ji dîroka biryara derengxistinê ve di dema derengxistinê de têne parastin. Li ser tişt û nirxên mal û milk ên ku mûsadereyê digirin, digel biryara derengxistinê biryara tasfiyeyê jî tê dayîn û tên tomarkirin wekî dahata Xezîneyê. Biryar ji kesên ku mafê serlêdanê li rêyên qanûnî heye re tê ragihandin. Di biryarê de mafê serlêdanê û îtîrazê, dem û mercî tê nîşandan.

(2) Kesên ku mafê serlêdanê li rêyên qanûnî heye, dikarin di nav du hefteyan de li dijî biryarên ku li gorî fıkra yekemîn ji aliyê dozgeriyên komarê ve hatine dayîn, li dadweriya ceza ya aştiyê serî lê bidin. Li dijî biryarên dadgehê yên derengxistina dadgehkirinê yên li gorî fıkra yekemîn jî dikarin di nav du hefteyan de îtîraz bikin.

(3) Lêkolînên ku dê li ser sûcên ku berî weşandina biryara Desteya Ewlehiya Neteweyî di Rojnameya Fermî de hatine kirin û di navbera xala 1ê de ne û piştî vê dîrokê tên destpêkirin, bi destûra Desteya Ewlehiya Neteweyî ve girêdayî ne. Tedbîrên parastinê û dosyeyên di lêkolîna rêya qanûnî de.

XAL 4 – (1) Tedbîrên parastinê yên girtin û kontrola dadgehî yên ku li ser sûcên ku li gorî xala 3yan biryara derengxistinê dê li ser wan were dayîn, ji aliyê dadwer an dadgeha xwedî desthilatî ya qonaxa lêkolîn an dadgehkirinê û dadgeha herêmî ya dadwerî an jî daîreya ceza ya têkildar a Dadgeha Bilind ve têne nirxandin û heke şertên wê hebin, biryara rakirina van tedbîran tê dayîn.

(2) Li ser dosyeyên ku di lêkolîna îstînaf an temyîzê de ne û bi sûcên ku li gorî xala 3yan biryara derengxistinê dê li ser wan were dayîn ve girêdayî ne, biryara betalkirinê tê dayîn.Tomarkirina biryarên derengxistinê û dîsa kirina sûc.

XAL 5 – (1) Biryarên derengxistinê yên ku li gorî xala 3yan têne dayîn, di pergaleke taybet de têne tomarkirin. Ev tomar dikarin tenê dema ku bi lêkolîn an dadgehkirinekê ve girêdayî ji aliyê dozgeriyên Komarê, dadwer an dadgehê ve werin xwestin, ji bo armanca ku di fıkra duyemîn de hatiye diyarkirin, werin bikaranîn.

(2) Heke di dema derengxistinê de, ji dîroka biryara derengxistinê ve, yek ji sûcan were kirin, biryara derengxistinê tê rakirin û lêkolîn û dadgehkirin berdewam dike. Di rewşa mehkûmiyetê de, cîbicîkirina cezayê li gorî xala 6an nayê derengxistin û hemû encamên hukmên mehkûmiyetê çê dibin. Heke dema diyarkirî bê sûckirin derbas bibe, biryara ku ne hewce ye dadgehkirin were kirin an jî biryara ketina dadgehê tê dayîn. Derengxistina cîbicîkirina hukmên mehkûmiyetê.

XAL 6 – (1) Bi şerta ku saziyên ewlehiyê destnîşan bikin ku hebûna fiilî ya rêxistinê bi dawî hatiye û hemû çek û cebilxaneyên di bin kontrola wê de teslîm kiriye û biryara Desteya Ewlehiya Neteweyî ya ku vê destnîşankirinê pejirandiye di Rojnameya Fermî de weşandiye, ji bilî kesên ku ji ber sûcê kuştina bi qestî ya di çarçoveya çalakiyên rêxistinê de hatine mehkûmkirin û kesên ku ji ber sûcên berî 1/6/2005 hatine kirin cezayê girtîgehê ya jîyanî an jî girtîgehê ya jîyanî ya girantir li ser wan hatiye birîn, ji bo sûcên di navbera xala 1ê de:

a) Cîbicîkirina cezayên kesên ku bi tevahî 15 sal an kêmtir cezayê girtîgehê li ser wan hatiye birîn, bi 5 salan,
b) Cîbicîkirina cezayên kesên ku bi tevahî pênzdeh sal an kêmtir cezayê girtîgehê li ser wan hatiye birîn, bi pênc salan,
b) Cîbicîkirina cezayên kesên ku bi tevahî ji pênzdeh salan zêdetir cezayê girtîgehê an jî cezayê girtîgehê ya jîyanî an jî girtîgehê ya jîyanî ya girantir li ser wan hatiye birîn, bi deh salan,bi biryara dadwerê cîbicîkirinê tê derengxistin. Sepandina vê fıkrayê cîbicîkirina biryarên mûsadereyê asteng nake. Di dema derengxistinê de dema parastina cezayê naxebite.

(2) Li dijî biryarên derengxistinê yên ku li gorî fıkra yekemîn ji aliyê dadwerê cîbicîkirinê ve hatine dayîn, dikare îtiraz were kirin.
(3) Biryarên derengxistinê yên ku li gorî fıkra yekemîn têne dayîn, di pergala ku li gorî fıkra yekemîn a maddeya 5an hatiye damezrandin de têne tomar kirin. Ev tomar dikarin tenê dema ku bi lêkolîn an dadgehkirinekê ve girêdayî ji aliyê dozgerê Komarê, dadwer an dadgehê ve werin xwestin, ji bo armanca ku di fıkra çaremîn de hatiye diyar kirin, werin bikar anîn.
(4) Heke di dema derengxistinê de, ji dîroka biryara derengxistinê ve, yek ji sûcên terorê were kirin, dadwerê cîbicîkirinê biryara derengxistinê radike û biryara berdewamkirina cîbicîkirina cezayê dide. Heke dema diyarkirî bê sûckirin derbas bibe, cezayê dayî wekî hatî cîbicîkirin tê hesibandin. Şopandina biryarên derengxistinê ji aliyê serdozgeriyên Komarê ve tê kirin.Şopandin, hevkarî û sepandin.

XAL 7 – (1) Şopandin û nirxandina sepandina çalakiyên di navbera vê Qanûnê de; piştî weşandina Qanûnê di Rojnameya Fermî de, ji aliyê Desteya Ewlehiya Neteweyî ve tê kirin ku di bin serokatiya Cîgirê Serokkomar de, Wezîrê Dadê, Wezîrê Karûbarên Derve, Wezîrê Karûbarên Navxweyî, Wezîrê Parastinê, Sekreteriya Giştî ya Serokkomariyê, Serokê Teşkîlata Îstîxbarata Neteweyî û Sekreterê Giştî yê Desteya Ewlehiya Neteweyî pêk tê. Heke hewce be, Desteya Ewlehiya Neteweyî dikare komîsyonên jêrîn damezrîne, nûnerên wezaret, sazî û damezrandinan û kesên pêwîst ji bo civînên Desteyê û komîsyonan bixwîne.
(2) Komîte dikare ji bo pêşdebirina pêvajoyê li cem rêxistinê, di komîsyonên jêrîn de wezîfedar bike.
(3) Piştî weşandina biryara Desteya Ewlehiya Neteweyî ya ku di xala 1ê de hatiye diyarkirin di Rojnameya Fermî de, li gorî armanc û çarçoveya vê Qanûnê; li gorî raporta çavdêriyê ya tasfiyekirina temam a rêxistinê, dikare bi demsalî ji aliyê Desteya Ewlehiya Neteweyî ve nirxandin were kirin. Heke Komîte pêwîst bibîne, dikare li ser rêkûpêkkirinên dadgehî, îdarî û qanûnî daxwazê bike.
(4) Biryarên derengxistinê yên ku li gorî vê Qanûnê têne dayîn, piştî weşandina biryara Desteya Ewlehiya Neteweyî ya ku di xala 1ê de hatiye diyarkirin di Rojnameya Fermî de, bi demsalî ji aliyê Desteyê ve têne nirxandin û heke pêwîst were dîtin;
(a) Rakirina hemû encamên bêparbûna mafan a ji ber lêkolîn û dadgehkirinan, ji dadweriya ceza ya aşitiyê an dadgehê,
b) Rakirina hemû encamên bêparbûna mafan a ji ber hukmên mehkûmiyetê, ji dadweriya cîbicîkirinê,ji aliyê Desteyê ve tê xwestin. Li ser daxwazê, merciyê têkildar biryar dide. Li dijî van biryaran dikare îtiraz were kirin. Ji bo ku li gorî benda vê fıkrayê daxwaz were kirin, ji bo biryarên derengxistinê yên pênc salî divê du sal û ji bo yên deh salî divê sê sal ji dîroka biryarê ve derbas bûbe.
(5) Komîte bi awayekî birêkûpêk Meclîs li ser xebatên xwe agahdar dike. Ji aliyê Serokatiya Meclisê ve, ji bo şopandina çalakiyên di navbera vê Qanûnê de, Komîsyona Şopandinê tê damezrandin. Komîsyona Şopandinê çalakiyên di navbera vê Qanûnê de dişopîne û dikare pêşniyaran bike.
(6) Xizmetên sekreteryayê yên Desteya Ewlehiya Neteweyî ji aliyê Sekreteriya Giştî ya Serokkomariyê ve tên pêkanîn. Teslîmkirina çek û malzemeyan.

XAL 8 – (1) Çek, cebilxane, alav, amûr, madeyên teqemenî û her cure malzemeyên ku endamên rêxistinê yên di navbera vê Qanûnê de bi xwe re anîne an jî îlan kirine, tên tomarkirin.
(2) Usûl û esasên sepandina vê xalê, bi wergirtina nêrîna saziyên ewlehiyê, ji aliyê Wezareta Karûbarên Navxweyî û Wezareta Parastin ve tên diyarkirin.

XAL 9 – (1) Hukmên vê Qanûnê, piştî weşandina biryara Desteya Ewlehiya Neteweyî ya ku di xala 1ê de hatiye diyarkirin di Rojnameya Fermî de, di nav şeş mehan de yên ku bi nivîskî li serdozgeriyên Komarê yên cihê xwe an jî saziyên ku ji aliyê Desteyê ve hatine wezîfedarkirin daxwaz dikin ku ji hukmên vê Qanûnê sûd werbigirin, tên sepanandin. Wezîfe û berpirsiyarî.

XAL 10 – (1) Wezîfeyên ku di navbera vê Qanûnê de hatine dayîn, ji aliyê sazî û damezrandinên giştî yên têkildar ve bi lez tên pêkanîn.
(2) Kesên ku wezîfeyên di navbera armanc û çalakiyên vê Qanûnê de pêk tînin, ji ber van wezîfeyên xwe berpirsiyariya hiqûqî, îdarî an jî cezayî nagİrin.

XAL 11 – (1) Ev Qanûn di dîroka weşandina xwe de dikeve meriyetê.

XAL 12 – (1) Hukmên vê Qanûnê ji aliyê Serokkomar ve tên cîbicîkirin.