Basın İlan Kurumu yaptırımlarına yeni çerçeve komisyondan geçti

TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda, basına yönelik düzenlemeleri de içeren Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi kabul edildi. Düzenleme gazete, dergi ve internet haber sitelerine yönelik değişiklikler içeriyor.

Resmi ilan ve reklam verilen veya bekleme süresinde bulunan internet haber sitelerinin taşıması gereken vasıflar kanun düzeyinde tanımlanıyor. Buna göre internet haber sitelerinin haber sayısı, içerik, kadro, okur sayısı, en az yayın hayatı süresi ve uygun görülecek diğer yönlerden taşıması gereken şartlar Basın İlan Kurumu Genel Kurulunca belirlenecek.

Teklifle internet haber siteleri, Basın İlan Kurumu Kanunu’nun gazete ve dergilere ilişkin ödevleri düzenleyen hükümlerine de tabi olacak.

Basın Ahlak Esasları yerine Basın Yayın İlkeleri

Düzenlemeyle, mevcut kanundaki “Basın Ahlak Esasları” ibaresi “Basın Yayın İlkeleri” olarak değiştiriliyor. Gazete, dergi ve internet haber siteleri bu ilkelere uymakla yükümlü olacak. İlkelere aykırılık, ilgililerin şikayeti üzerine ya da Basın İlan Kurumu Yönetim Kurulunca resen incelenebilecek.

Teklifte basın yayın ilkeleri ayrıntılı biçimde sayılıyor. Şiddeti meşrulaştıran, suçu veya suç örgütlerini öven, uyuşturucuyla mücadeleyi etkisiz kılacak içeriklere yer verilemeyecek.

Düzenlemede ayrıca ırk, dil, din, mezhep, cinsiyet, siyasi düşünce ve benzeri nedenlerle kişilerin kınanması veya aşağılanması yasaklanıyor. Özel hayatın gizliliğine aykırı yayın yapılamayacak; kişi, kurum veya toplumsal grupların onur, şeref ve saygınlığını rencide edecek ifadeler kullanılamayacak.

Çocukların ve gençlerin korunmasına ilişkin özel hükümler de teklifte yer aldı. Çocukların kimlik ve yerleşim bilgilerine açık veya dolaylı biçimde yer verilemeyecek; çocukların konu edildiği yayınlarda çocuğun üstün yararı gözetilecek.

Doğrulama ve masumiyet karinesi vurgusu

Teklife göre haber ve yorumların gerçeği yansıtması esas olacak. Doğruluğu şüphe uyandıran ve gazetecilik imkânları içinde araştırılması mümkün olan haberler, doğrulanmadan yayımlanamayacak. Haber başlıklarında da haberin içeriği ve gerçek saptırılamayacak.

İlan veya reklam niteliğindeki içeriklerin, okur nezdinde tereddüde yer bırakmayacak şekilde ilan veya reklam olduğu belirtilecek.

Düzenlemede masumiyet karinesi ve lekelenmeme hakkına da vurgu yapıldı. Kesin yargı kararıyla suçlu olduğu sabit olmayan kişiler suçlu ilan edilemeyecek; soruşturma ve yargılamanın doğal akışını ya da hâkimlerin kararını etkileyecek beyan ve yorumlarda bulunulamayacak.

İlan ve reklam kesme yaptırımı kademelendiriliyor

Teklifin en dikkat çeken başlıklarından biri, Basın İlan Kurumu tarafından uygulanacak yaptırımların sürelerine ilişkin yeni sistem oldu.

Buna göre gazete, dergi ve internet haber sitelerinin kanunda öngörülen vasıfları taşımaması, ödevlerini yerine getirmemesi ya da basın yayın ilkelerine aykırı davranması halinde, ihlalin niteliği, ağırlığı ve süresi dikkate alınarak 1 günden 10 güne kadar resmî ilan ve/veya reklam kesme yaptırımı uygulanabilecek. İlgili yayın organı, aynı süreyle kanunla sağlanan diğer menfaatlerden de yararlandırılmayacak.

Aynı nitelikteki ihlalin, yaptırım kararının tebliğinden itibaren bir yıl içinde tekrarlanması halinde süreler artırılacak. İlk tekrarda 5 günden 15 güne, ikinci tekrarda 10 günden 20 güne, üçüncü ve daha fazla tekrarda ise 15 günden 25 güne kadar ilan ve reklam kesme yaptırımı uygulanabilecek.

İhlal süresinin bir ayı aşması halinde belirlenen yaptırım gün sayısı bir kat artırılacak. Birden fazla konuda ihlal bulunması halinde her ihlal için belirlenen süreler toplanacak; ancak bir defada uygulanabilecek toplam yaptırım 60 günü aşamayacak.

Kesinleşmiş yargı kararları okur sayısına etki edecek

Teklife göre, bir internet haber sitesinin basın yayın ilkelerini ihlal ettiğine dair kesinleşmiş yargı kararının başvuruyla birlikte Basın İlan Kurumu Yönetim Kuruluna sunulması halinde, şikâyete konu haberin okur sayısı, internet haber sitesinin okur sayısı yükümlülüğüne dâhil edilmeyecek.

Basın İlan Kurumu tarafından verilecek yaptırım kararlarına karşı idari yargı yoluna başvurulabilecek. Düzenlemenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar ise Genel Kurulca çıkarılacak yönetmelikle belirlenecek.

Gerekçede AYM kararlarına işaret edildi

Teklifin gerekçesinde, Basın İlan Kurumu tarafından gazete, dergi ve internet haber siteleri hakkında uygulanan yaptırımların hukuki dayanağının Anayasa Mahkemesi kararları doğrultusunda yeniden düzenlendiği belirtildi.

Gerekçede, Anayasa Mahkemesi kararlarında mevcut düzenlemenin belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerini karşılamadığı, bu nedenle müdahalenin kanunilik unsurunu taşımadığı yönünde tespitlere yer verildiği ifade edildi. Bu kapsamda, hangi fiillerin yaptırıma tabi olduğunun ve bu fiillere karşı uygulanacak yaptırımların önceden öngörülebilmesi için düzenlemelerin açık, net ve anlaşılır hale getirilmesinin amaçlandığı kaydedildi.

Teklifte basın düzenlemelerinin yanı sıra emniyet teşkilatında rütbe oranlarının yeniden belirlenmesi, taksi esnafına hasılat esaslı kazanç tespiti imkânı tanınması, bazı ticari plakaların devrinden doğan kazançlara vergi istisnası getirilmesi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası personeline ilişkin disiplin hükümlerinin düzenlenmesi, mahalli idare taşınmazlarının taksitle satılabilmesi ve deprem bölgesindeki KDV istisnası süresinin 31 Aralık 2028’e uzatılması gibi başlıklar da yer alıyor.

Yasa teklifinin tamamı için tıklayın

(HA)