Bir mektubun izinde: Telekli Sincap ve türler arası bağ

Telekli Sincap yuvasında dinlenirken “Postaaa!” diye bir ses duyar. Postacı Güvercin, Telekli’ye uzak bir akrabasından kısacık bir mektup getirmiştir. Telekli mektuba çok şaşırır çünkü böyle bir akrabası ya da tanıdığı yoktur. Kunduz’a Ördek’e ve başkalarına da aynı mektuptan geldiğini görünce orman sakinleri birilerinin onları kandırdığından şüphelenirler.

Peki mektupları yazan kim olabilir?

“Telekli Sincap’ın Uzaktan Akrabası”, Doğan Gündüz’ün Yapı Kredi Yayınları’ndan (YKY) çıkan “Telekli Sincap” serisinin son kitabı olarak Mart 2026’da yayımlandı.

Meryem Tanrıkulu tarafından resimlenen kitap, 3-8 yaş aralığındaki okur ya da dinleyicilere hitap ederken yalnızca bir çocuk anlatısı kurmuyor, aynı zamanda insanmerkezci dünya dışındaki bir ilişkisellik ihtimalini de tartışmaya açıyor.

Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Makine Mühendisliği Bölümü’nde lisans, Paris’teki Conservatoire National des Arts et Metiers’de teknoloji tarihi alanında yüksek lisans eğitimi alan Gündüz, Telekli’nin yeni macerasında çocuk edebiyatını pedagojik bir araç olmanın ötesine taşıyor.

Hikâye; sincap, kunduz, ördek, yılan ve ornitorenk gibi birbirinden farklı ve güzel hayvanları aynı heyecan etrafında ve aynı anlatı evreninde buluştururken, türler arasındaki farkları hiyerarşik bir düzleme yerleştirmiyor. Aksine, bütün canlıların birbiriyle “uzaktan akraba” olduğu fikri üzerinden, doğayla kurulan ilişkinin tahakküm değil karşılaşma ve müştereklik üzerinden düşünülmesini öneriyor.

Bu yönüyle kitap, çocuklara “hayvan sevgisi” aşılayan didaktik bir metin olmanın ötesine geçerek, birlikte yaşama fikrini daha doğrudan bir çerçevede yeniden kuruyor.

Nesne değil, özneler

Bu sayede hayvanlar kitapta kendi hafızaları, kaygıları, alışkanlıkları ve yaşam biçimleri olan öznel varlıklar olarak resmediliyor.

Tanrıkulu’nun çizimleri, söz konusu anlatıyı tamamlayan önemli bir katman oluşturuyor. İncelikli, sakin ve ayrıntılı illüstrasyonlar hayvanlarla kurulan ilişkiyi korku ya da sahiplenme üzerinden değil; merak, yakınlık ve eşitlik hissi üzerinden şekillendiriyor. Kitabın görsel dünyası, doğayı başlı başına yaşayan bir alan olarak kuruyor.

Telekli Sincap’ın Uzaktan Akrabası, çocuk edebiyatının sınırlarını genişleten ve çocuklara ekoloji, türler arası ilişkiler ve hayvanlar üzerine incelikli bir düşünme alanı açan çağdaş örneklerden biri olarak öne çıkıyor.

Kitap, özellikle sokakta yaşayan hayvanların neredeyse her gün hedef gösterildiği, birlikte yaşadığımız hayvanlara nasıl hitap edeceğimizin dahi tartışma konusu hâline getirildiği ve bize dikte edildiği bir dönemde, hayvanları gezegenin neresinde konumlandırdığımızı yeniden düşünmeye davet ediyor.

(TY/NÖ)