İstanbul’da binlerle başlayan ve zamanla bir milyonu bulan Newroz ateşi bu yıl 47’nci kez yakılacak. Kentte bir düğün salonunda başlayan ve yıllar içinde giderek büyüyen Newroz kutlamalarına, Kürt siyasi hareketinin geçirdiği farklı evreler damga vurdu.
MERAL DANIŞ – BEŞTAŞ
"Biz Newroz’u yakan değil, halkları birleştiren bir ateş olarak görüyoruz”
Kürtlerin yoğun yaşadığı kentlerden biri olması nedeniyle sık sık “Kürtlerin en büyük kenti” olarak da anılan İstanbul’da Newrozu, Kürtler ve dostları 47 yıldır aralıksız kutluyor.
MA’dan Ömer İbrahimoğlu’nun haberine göre, Her yıl geniş katılımlı ve coşkulu etkinliklere sahne olan kutlamalar, bu yıl 22 Mart’ta Fatih’te bulunan Yenikapı Meydanı’nda yapılacak. “Newroza azadî û yekîtiya demokratîk” ve “Özgürlük ve demokrasi Newroz’u” şiarlarıyla gerçekleştirilecek kutlamalara bir milyon kişinin katılması hedefleniyor.
İlk Newroz
MA’dan Ömer İbrahimoğlu’nun haberine göre, İstanbul’da ilk Newroz kutlaması 1979 yılında Küçükçekmece’deki İnci Düğün Salonu’nda gerçekleştirildi. Yaklaşık 1500 kişinin katıldığı etkinlikte sembolik olarak Newroz ateşi yakıldı. Planlamalarda zaman zaman aksaklıklar yaşansa da kutlamalar 1990 yılına kadar daha çok kapalı alanlarda ve sınırlı katılımla sürdü. 1990’lardan itibaren ise Kürt hareketinin kitleselleşmesi ve köy yakmaları ile zorunlu göç nedeniyle İstanbul’a yoğun Kürt göçü yaşanması kutlamaların büyümesinde etkili oldu.
90’lı yıllar
1995 yılında on binlerin katılımıyla gerçekleştirilen Newroz’un adresi Fatih Parkı oldu. Polis kutlamalara müdahale ederek 23 kişiyi gözaltına aldı, bunların bir kısmı tutuklandı. 1996’da Zeytinburnu Kazlıçeşme’de yapılan kutlamalara 15 binden fazla kişi katıldı. Polis bir kez daha müdahale ederek 50 kişiyi gözaltına aldı.
1997’de Şişli Abide-i Hürriyet Meydanı’nda gerçekleştirilen kutlamalar Halkın Demokrasi Partisi (HADEP) öncülüğünde yapıldı. On binlerin katıldığı kutlamalarda, Meclis’te Kürtçe yemin ettiği gerekçesiyle tutuklanan Kürt siyasetçi Leyla Zana’nın fotoğrafları taşındı. Alanda “Bijî Newroz”, “Çeteler Meclis’te HADEP hapiste” ve “Newroz bizimdir, bizim kalacak” sloganları atıldı.
1998’de ise kutlamalar yeniden Kazlıçeşme Meydanı’nda düzenlendi. HADEP’in yanı sıra Özgürlük ve Dayanışma Partisi (ÖDP), Sosyalist İşçi Partisi (SİP) ve Emek Partisi’nin (EMEP) ortak programıyla gerçekleştirilen Newroz’a on binler katıldı. O dönemde kutlamalar öncesi ve sonrasında çok sayıda kişi gözaltına alındı.
1999 Newrozu, Abdullah Öcalan’a yönelik uluslararası komplo sonrası yoğun güvenlik önlemleri altında gerçekleşti. İstanbul’un birçok noktasında sokağa çıkan binlerce kişi Newroz ateşini yakarak komployu protesto etti.
Yasaklamalar
2000 yılında İstanbul Valiliği, Şişli Abide-i Hürriyet Meydanı’nda yapılmak istenen kutlamalara 26 Mart için izin verdi. Buna rağmen binlerce kişi 21 Mart’ta alana akın etti. Polis müdahalesi sonucu yaklaşık 300 kişi gözaltına alındı. Kutlamalara izin verilmezken gece saatlerinde kentin birçok noktasında Newroz ateşleri yakıldı.
2001 yılında Newroz kutlamaları tamamen yasaklandı. Yasak kararına rağmen 15 binden fazla kişi Kazlıçeşme’ye yürüyüşe geçti. Polis Topkapı ve çevresinde müdahale etti ve gün boyunca farklı noktalarda çatışmalar yaşandı.
2002’de de yasak kararı alınmasına rağmen binlerce kişi sokaklara çıktı. Cevizlibağ, Topkapı ve Aksaray hattında yollar trafiğe kapatıldı, yaklaşık 500 kişi gözaltına alındı. 2003’te ise Newroz yeniden Kazlıçeşme Meydanı’nda kutlandı ve binlerce kişi Kürt sorununun çözümü taleplerini dile getirdi. ABD’nin Irak’a müdahalesi de protesto edildi.
Kazlıçeşme Meydanı dönemi
2004’te Kazlıçeşme’de yapılan Newroz, 1990’lardan sonraki en kitlesel kutlamalardan biri oldu. Yaklaşık 80 bin kişi alanda bir araya gelerek Abdullah Öcalan üzerindeki tecride tepki gösterdi. 2005 ve 2006 yıllarında ise katılım yüz binlere ulaştı.
2007 Newrozu’nda Öcalan’ın zehirlendiği iddiaları gündemdeydi. Kazlıçeşme’yi dolduran yüz binler “Sağlığı sağlığımızdır” sloganı attı.
“Êdî bes e” hamlesi
2008 yılında yaklaşık 300 bin kişinin katıldığı Newroz’da “Êdî bes e (Artık yeter)” hamlesi öne çıktı. Kutlamalarda İmralı Cezaevi’nin kapatılması, operasyonların durdurulması, demokratik anayasa, Kürt kimliğinin tanınması ve anadilde eğitim talepleri dile getirildi.
2009’daki Newroz’da ise KCK operasyonlarına tepki öne çıktı.
“Ya özgürlük ya özgürlük”
2010 yılında farklı halk ve inançlardan yüz binler Kazlıçeşme’de buluştu. Kutlamalarda Terörle Mücadele Kanunu’nun kaldırılması, askeri ve siyasi operasyonların durdurulması ve Kürt sorununun diyalogla çözülmesi çağrıları yapıldı.
2011 yılında ise Demokratik Kent Konseyi’nin organizasyonuyla “Ya özgürlük ya özgürlük” sloganıyla Newroz kutlandı.
BDP yöneticisi hayatını kaybetti
2012’de Kazlıçeşme’de yapılmak istenen Newroz İçişleri Bakanlığı tarafından yasaklandı. Alana gitmek isteyenlere yönelik polis müdahalesinde çok sayıda kişi gözaltına alındı. Barış ve Demokrasi Partisi Arnavutköy İlçe Yöneticisi Hacı Zengin, gaz fişeğinin başına isabet etmesi sonucu hayatını kaybetti.
Öcalan’ın mesajı okundu
2013 yılında “Öcalan’a özgürlük, Kürtlere statü” şiarıyla yapılan Newroz’da Abdullah Öcalan’ın mesajı okundu. İmralı heyetinde yer alan dönemin BDP milletvekili Sırrı Süreyya Önder, alandaki yüz binleri Kürtçe ve Türkçe selamladı.
2014’te “Öz yönetimle özgür kimliğe” şiarıyla Kazlıçeşme’de yapılan kutlamada da Öcalan’ın mesajı okundu. 2015’te ise Kazlıçeşme’de bir milyondan fazla kişinin katıldığı kutlama gerçekleştirildi. DAİŞ’in Şengal ve Kobanê’ye yönelik saldırıları protesto edildi.
Öz yönetim direnişleri
2016’da Bakırköy Halk Pazarı’nda yapılması planlanan Newroz İstanbul Valiliği tarafından yasaklandı. Polis müdahalesi sonrası bir hafta boyunca kentin farklı mahallelerinde Newroz ateşleri yakıldı.
2017’de kutlamalar Kartal Meydanı’nda yapıldı. 2018’de ise yeniden Bakırköy Halk Pazarı’nda gerçekleştirilen Newroz’a yüz binden fazla kişi katıldı ve Efrîn’e yönelik saldırılar protesto edildi.
“Tecridi kıracağız” Newrozu
2019 yılında “Mutlaka kazanacağız, tecridi kıracağız” şiarıyla Bakırköy Halk Pazarı’nda kutlanan Newroz’da yüz binler bir araya geldi. DTK Eşbaşkanı Leyla Güven’in başlattığı ve cezaevlerine yayılan açlık grevlerine dikkat çekildi.
Salgının gölgesinde
1979’dan 2019’a kadar kesintisiz kutlanan İstanbul Newrozu, 2020’de koronavirüs salgını nedeniyle iptal edildi. Halk mahallelerde ve evlerinde ateş yakarak Newroz’u kutladı.
2021’de Yenikapı Meydanı’nda yüz binlerin katılımıyla yapılan Newroz’da Abdullah Öcalan üzerindeki tecrit ve İstanbul Sözleşmesi’nin feshi protesto edildi.
En kitlesel Newrozlar
2022’de “Dem dema serkeftinê ye” sloganıyla Yenikapı’da yapılan kutlamalara yüz binler katıldı. 2023’te ise “Her der Newroz, her dem azadî” şiarıyla yine Yenikapı’da yüz binler bir araya geldi.
2024’te 45’inci kez yakılan Newroz ateşi Yenikapı Meydanı’nda yüz binlerin katılımıyla kutlandı. Abdullah Öcalan’ın fiziki özgürlüğü talebi öne çıktı. 2025 Newrozu da Yenikapı’da gerçekleştirildi ve sanatçılar Kadir Çat ile Praksis sahne aldı.
2026 Newrozu
2026 yılında İstanbul’da 47’nci kez yakılacak Newroz ateşi 22 Mart’ta Yenikapı Meydanı’nda yakılacak. DEM Parti İstanbul İl Eşbaşkanı Çınar Altan, kutlamalara bir milyon kişinin katılmasının hedeflendiğini ve hazırlıkların sürdüğünü açıkladı. Kutlamalarda Suavi ve Koma Amed sahne alacak.
