Uluslararası Basın Enstitüsü (IPI), Alphabet CEO’su Sundar Pichai’ye mektup yazarak Google’ın algoritmalarında yaptığı son değişikliklerin Türkiye’de bağımsız medyayı nasıl etkilediğini anlattı.
IPI, mektubunda Google’ın insan haklarını, ifade özgürlüğünü ve bilgiye erişimi koruma yönündeki kamuya açık taahhütlerini hatırlattı. Ancak, Türkiye’deki tabloya bakıldığında bu taahhütlerin sahada karşılık bulmadığını söyledi.
IPI’ye göre, Ağustos 2024, Kasım 2024 ve Mart 2025’teki çekirdek algoritma güncellemeleri, ülkedeki sınırlı sayıdaki bağımsız haber kuruluşuna erişimleri ciddi biçimde daralttı. “Algoritmik şok” diye anılan bu süreç, bağımsız yayınların Google News ve Discover kaynaklı trafiğini yüzde 60 ila 80 arasında düşürdü. Bu durum mecraların ekonomik sürdürülebilirliğini tehdit ediyor.
Kuruluş, bu görünürlük kaybının bazı yayınlarda finansal krize yol açtığını, en çarpıcı sonucun da Gazete Duvar’ın kapanması olduğunu kaydetti. Gazete Duvar yönetimi de Mart 2025’te kapanma kararını açıklarken Google algoritma değişikliklerinin trafik ve gelir kaybında belirleyici rol oynadığını söylemişti.
Gazete Duvar kapanıyor
“Özgün haberciliği değil, ‘kopyala-yapıştırı’ destekliyor”
IPI mektupta iki temel soruna özel vurgu yaptı. İlk olarak Google’ın mevcut sisteminin özgün haberciliği değil, “kopyala-yapıştır” içerik ekonomisini ödüllendirdiğini söyledi. Kuruluş, bazı özgün haberlerin geri plana itildiğini, buna karşılık aynı içeriği toplayan ya da çalan SEO odaklı sitelerin üst sıralara çıktığını belirtti. İkinci olaraksa, bağımsız medya ile devlet yanlısı medya arasındaki görünürlük farkının ciddi bir yapısal soruna işaret ettiğini kaydetti. Kuruluşa göre mevcut veriler ve uzman görüşleri, Google’ın haber sıralamasının hükümete yakın az sayıda yayın lehine eğildiğine dair güçlü sorular doğuruyor.
IPI mektupta, bu mekanizmanın yalnızca medya pazarını değil, kamunun bağımsız bilgiye erişim hakkını da etkilediğini söyledi.
Google’ın bu yolla hükümetin bağımsız medyayı zayıflatma yönündeki baskısını fiilen desteklediği değerlendirmesini yaptı.
Telif yasası öncesi bilinçli hamle mi?
IPI mektupta ayrıca zamanlamaya da dikkat çekti. Trafik kayıplarının Türkiye’de Dijital Telif Yasası tartışmalarının yoğunlaştığı döneme denk geldiğini söyledi. Bu çakışmanın, bağımsız mecraların görünürlüğünün olası lisans maliyetlerini azaltmak için bilinçli olarak düşürülmüş olabileceği yönünde kaygı yarattığını dile getiren IPI, Google’dan bu konuda aksi yönde somut kanıt sunmasını istedi.
IPI, Google’dan üç adım atmasını talep etti. Kuruluş, ilk olarak Türkiye’deki haber sitelerine ilişkin ham trafik ve sıralama verilerinin paylaşılmasını istedi. İkinci olarak, Ağustos 2024 ile Mart 2025 arasındaki güncellemelerin bağımsız medya ile devlet yanlısı medya üzerindeki farklı etkisini inceleyen bağımsız bir risk analizi yayımlamasını talep etti. Üçüncü olarak da Google’ın telif lisansı görüşmeleri ve anlaşmalarında bağımsız medya kuruluşlarını dışlamamasını istedi.
IPI mektubu, “Dile getirdiğimiz endişelerin her birine ilişkin Google'dan resmi ve somut bir yanıt talep ediyoruz” diyerek bitirdi. Google'ın Türkiye'de daha fazla algoritmik şeffaflığa yönelik somut adımlar atmasını beklediklerini dile getirdi.
Mektubu buradan okuyabilirsiniz (İngilizce)
(HA)
