Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, 15 yaş altı çocukların sosyal medya kullanımına ilişkin düzenlemenin 6 ay içinde fiilen uygulanmaya başlayacağını duyurdu.
Göktaş, düzenlemeyle yaş doğrulama sisteminin hayata geçirileceğini belirterek, “Çocuklarımızı büyük şirketlerin, dijital ve teknolojik şirketlerin, algoritmaların insafına bırakmayacağız” dedi.
Bakan Göktaş, düzenlemenin “çok kapsamlı ve güvenli” bir politika olduğunu savundu ve Türkiye’nin bu alanda “öncü ülkelerden biri” olduğunu söyledi.
Çocuklara sosyal medya yasağı “koruma” mı, “hak gaspı” mı?
Platformlara yaş doğrulama yükümlülüğü
Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde (TBMM) kabul edilen düzenlemeye göre, sosyal ağ sağlayıcıları 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamayacak. Platformlar, bu yükümlülüğün yerine getirilmesi için yaş doğrulama dahil gerekli tedbirleri almakla sorumlu olacak.
15 yaşını doldurmuş çocuklar için ise yaşa uygun ve ayrıştırılmış hizmetlerin sunulması gerekecek. Sosyal ağ sağlayıcılarının bu kapsamda aldıkları tedbirleri kendi internet sitelerinde yayımlaması öngörülüyor.
Düzenlemenin kısa süre içinde Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmesi bekleniyor.
"Çocuk koruma kılıfı altında dijital fişleme altyapısı kurulacak"
Ebeveyn kontrol araçları zorunlu olacak
Düzenlemeye göre sosyal ağ sağlayıcıları açık, anlaşılır ve kullanıma elverişli ebeveyn kontrol araçları sunacak.
Bu araçların, hesap ayarlarının kontrol edilmesini, satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi işlemlerin ebeveyn iznine veya onayına bağlanmasını, kullanım süresinin izlenmesini ve sınırlandırılmasını sağlaması gerekecek. Sosyal ağ sağlayıcıları ayrıca aldatıcı reklamları engelleyici tedbirler almakla yükümlü olacak.
Yükümlülüklere uymayan platformlara yaptırım
Türkiye’den günlük erişimi 10 milyondan fazla olan sosyal ağ sağlayıcıları, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde verilen kararları derhal ve en geç bir saat içinde uygulamak zorunda olacak.
Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nun (BTK) idari para cezası uygulaması, reklam yasağı getirmesi ve bant genişliği daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurması öngörülüyor. Reklam yasağı kararından sonra yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde bant genişliği önce yüzde 50, ardından yüzde 90’a kadar daraltılabilecek.
İFÖD: “Çocuk koruma yasası" değil, “mutlak dijital denetim” girişimi
Oyun platformlarına düzenleme
Kanunla birlikte oyun platformlarına ilişkin yükümlülükler de getiriliyor.
Buna göre oyun platformları, usulüne uygun derecelendirilmeyen oyunları sunamayacak. Derecelendirme yapılmamış oyunlar ancak en yüksek yaş kriterine göre derecelendirilerek erişime açılabilecek.
Türkiye’den günlük erişimi 100 binden fazla olan yurt dışı kaynaklı oyun platformları ise Türkiye’de gerçek veya tüzel kişi temsilci belirlemek ve temsilci bilgilerini BTK’ye bildirmekle yükümlü olacak.
Oyun platformları da sosyal ağ sağlayıcıları gibi ebeveyn kontrol araçları sunacak. Bu araçların hesap ayarları ile ücretli işlemlerin ebeveyn iznine bağlanmasını sağlayacak mekanizmalar içermesi gerekecek.
Düzenleme ne getiriyor?
Kimleri kapsıyor?
15 yaşını doldurmamış çocukların sosyal medya kullanımını ve çocuklara yönelik dijital hizmetleri kapsıyor.
Sosyal medya platformları ne yapmak zorunda?
Yaş doğrulama sistemi kurmak, 15 yaş altına hizmet sunmamak, 15 yaş üstü çocuklar için yaşa uygun ayrıştırılmış hizmetler geliştirmek zorunda olacak.
Ebeveyn kontrolü olacak mı?
Evet. Platformların açık ve kullanılabilir ebeveyn kontrol araçları sağlaması gerekecek. Bu araçlar kullanım süresi, hesap ayarları ve ücretli işlemler üzerinde denetim sağlayacak.
Yaptırımlar neler?
Yükümlülükleri yerine getirmeyen sosyal ağ sağlayıcılarına idari para cezası, reklam yasağı ve bant genişliği daraltılması gibi yaptırımlar uygulanabilecek.
Oyun platformları da kapsama giriyor mu?
Evet. Oyun platformları için yaş derecelendirmesi, temsilci belirleme ve ebeveyn kontrol araçları gibi yükümlülükler getiriliyor.
Düzenleme ne zaman uygulanacak?
Bakan Göktaş’ın açıklamasına göre yönetmeliğin ardından altı ay içinde sosyal medya düzenlemesi fiilen hayata geçirilecek.
İFÖD: ‘Çocukları koruma’ ambalajıyla 'dijital panoptikon' kuruluyor
Dünyada tablo
Avustralya’nın attığı adım dünya çapında yakından takip ediliyor. Birçok ülke, sosyal medya kullanımına ilişkin yaş sınırlarını yükseltme ya da daha sıkı doğrulama şartları getirme hazırlığında.
İngiltere: 2023’te yürürlüğe giren Online Safety Act, platformlara çocukları zararlı içerikten koruma sorumluluğu getiriyor. Kesin bir alt yaş sınırı yok ancak kısıtlama baskısı artıyor.
Danimarka: Kasım ayında sosyal medyanın 15 yaşın altındaki tüm çocuklara yasaklanması planını açıkladı. Ebeveynlerin 13 yaş ve üstüne sınırlı izin verebilmesi öngörülüyor.
Malezya: 2026’dan itibaren 16 yaş altına yasak getirileceğini duyurdu.
Fransa: 2023 yasası, 15 yaş altı hesaplar için ebeveyn onayı zorunluluğu getiriyor ancak uygulamada teknik zorluklar var.
Almanya: 13–16 yaş arasındakiler yalnızca ebeveyn izniyle sosyal medya kullanabiliyor.
İtalya: 14 yaş altına ebeveyn izni zorunlu.
Çin: Küçükler için “minor mode” ile yaşa göre ekran süresi kısıtlamaları uygulanıyor.
Norveç: Sosyal medya kullanımının alt yaş sınırının 13’ten 15’e çıkarılması önerildi; ayrıca mutlak bir 15 yaş sınırı planlanıyor.
ABD: Federal düzenleme 13 yaş altındaki veri toplamayı sınırlıyor. Birçok eyalet daha sıkı yaş doğrulaması getirmek istese de ifade özgürlüğü gerekçesiyle yasal itirazlarla karşılaşıyor.
AB: Avrupa Parlamentosu kasım ayında sosyal medya için asgari yaş sınırının 16’ya çıkarılmasını öneren bir tavsiye kararı aldı. Bu karar bağlayıcı değil ancak birlik içinde yeni düzenlemelerin kapısını aralıyor.
(NÖ)
