Azerbaycan’da 9 gazeteci ve sivil toplum temsilcisine 121 yıl hapis cezası

Azerbaycan’da bağımsız medyaya yönelik baskıların son halkasında, Toplum TV ile bağlantılı dokuz gazeteci, medya çalışanı ve sivil toplum temsilcisi toplam 121 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Bakü Ağır Ceza Mahkemesi, 27 Temmuz’da görülen “Toplum TV davası”nın karar duruşmasında dokuz sanığa 12 ile 15 yıl arasında değişen cezalar verdi.

Hakim Azer Tağıyev başkanlığındaki mahkeme, Toplum TV, Demokratik Girişimler Enstitüsü (IDI), Fakt Yoxla doğrulama platformu ve Üçüncü Cumhuriyet Platformu ile bağlantılı kişileri “örgütlü bir suç grubu içinde mali suçlar işlemekten” mahkum etti. Ayrıca mal varlıklarına el koydu.

Sanıkların tamamı suçlamaları reddederek davanın siyasi olduğunu söyledi. Bağımsız medyayı ve demokratik girişimleri susturmak amacıyla açıldığını kaydetti.

Uluslararası basın ve ifade özgürlüğü örgütleri kararın bağımsız gazeteciliği susturmayı amaçladığını belirterek mahkumların derhal serbest bırakılmasını istedi.

Mahkemenin verdiği cezalar şöyle:

• IDI Başkanı ve Üçüncü Cumhuriyet Platformu Sözcüsü Akif Gurbanov: 15 yıl
• Üçüncü Cumhuriyet Platformu kurucularından Ruslan İzzetli: 15 yıl
• Toplum TV kurucusu ve medya hukuku uzmanı Alasgar Mammadli: 14 yıl
• IDI’da gazetecilik eğitmeni olarak çalışan Ali Zeynal: 14 yıl
• Toplum TV video editörü Mushfig Jabbar: 13 yıl
• IDI proje koordinatörü Ramil Babayev: 13 yıl
• IDI çalışanı İlkin Amrakhov: 13 yıl
• Toplum TV muhabiri Farid Ismayilov: 12 yıl
• Toplum TV sosyal medya yöneticisi Elmir Abbasov: 11 yıl 11 ay 28 gün

Elmir Abbasov, karar açıklanana kadar ev hapsinde bulunuyordu. Abbasov, hükmün okunmasının ardından mahkeme salonunda gözaltına alındı.

Mahkeme ayrıca sanıkların iki yıl altı ay boyunca belirli görevlerde bulunmasını yasakladı. Haklarında açılan mali tazminat davasını da kabul eden mahkeme, el konulan ev ve araçların müsaderesine karar verdi.

Baskınlarla başlayan dava

Azerbaycan İçişleri Bakanlığına bağlı polisler, 6 Mart 2024’te Toplum TV ve Demokratik Girişimler Enstitüsünün ofisleriyle birlikte çok sayıda adrese baskın düzenledi. Avukatların yokluğunda arama yaptı.

Polis operasyonunun ardından Toplum TV'nin YouTube ve Instagram hesapları hacklendi ve tüm içerikleri silindi. Platformun YouTube kanalında 3 bin 500 video bulunuyordu.

Sanıklar ilk olarak döviz kaçırmakla suçlandı. Soruşturma ilerledikçe suçlamalara “yasadışı girişimcilik”, “kara para aklama”, “vergi kaçırma”, “belgede sahtecilik” ve Batılı bağışçılardan alınan fonların yasa dışı biçimde kullanılması da eklendi.

Savcılık, sanıkların Toplum TV, IDI, Fakt Yoxla ve Üçüncü Cumhuriyet Platformunu finanse etmek amacıyla örgütlü bir suç grubu oluşturduğunu ileri sürdü.

Sanıklar ise aramalarda bulunduğu iddia edilen paraların polisler tarafından yerleştirildiğini, dosyada suçlamaları destekleyen somut kanıt bulunmadığını ve uluslararası fon kuruluşlarından alınan paraların nakit olarak taşımasının hayatın olağan akışına aykırı olduğunu söyledi.

Avukatlar kararı temyize götürecek

Savunma avukatları, yargılama boyunca sundukları taleplerin büyük bölümünün reddedildiğini, tanıkların baskıyla ifade vermeye zorlandığını ve yargılamanın tarafsız yürütülmediğini belirtti.

Avukatlar, kararı temyize götüreceklerini açıkladı.

Duruşmalarda özellikle medya hukuku uzmanı Alasgar Mammadli’nin sağlık durumu gündeme geldi. Avukatları, boynundaki tümör nedeniyle ameliyat ve kapsamlı tedaviye ihtiyaç duyan Mammadli’nin ev hapsine alınmasını istedi. Mahkeme bu talepleri reddetti.

Farid Ismayilov ve diğer bazı sanıklar da hapishanede tehdit edildiklerini, sağlık hizmetlerine erişemediklerini ve kötü koşullarda tutulduklarını anlattı.

“Karşımızda hukuki anlamda bir mahkeme yok”

Sanıklar son savunmalarında suçlamaları kabul etmedi.

Akif Gurbanov, davanın siyasi talimatla açıldığını belirterek “Karşımda, hukuki anlamıyla bir mahkeme olmadığı için kendimi savunmaya gerek görmüyorum” dedi.

Gurbanov, bağımsız medya ve yargının ortadan kaldırılmak istendiğini söyledi. Toplum TV ile Fakt Yoxla’nın profesyonel gazeteciliği geliştirmek ve dezenformasyonla mücadele etmek amacıyla kurulduğunu anlattı.

Alasgar Mammadli ise cezaevinden mahkemeye getirilirken maruz bırakıldıkları koşulları “işkence” olarak tanımladı.

Mammadli, “Bu ülkede adalet yalnızca bir erkek adı, hukuki bir süreç ya da devletin dayandığı bir sütun değil” dedi.

İlkin Amrakhov, evinde bulunduğu ileri sürülen 2 bin 700 euronun polisler tarafından yerleştirildiğini söyledi. Hiç yurt dışına çıkmadığını ve pasaportunun bulunmadığını belirten Amrakhov, buna rağmen döviz kaçakçılığıyla suçlandığını hatırlattı.

Uluslararası örgütlerden tahliye çağrısı

Avrupa Basın ve Medya Özgürlüğü Merkezi (ECPMF), kararın Azerbaycan’da bağımsız gazeteciliğe yönelik baskının “ciddi biçimde tırmandığını” gösterdiğini açıkladı.

ECPMF, cezaların yalnızca Toplum TV çalışanlarına değil, toplumun bilgiye erişim hakkına da ağır bir darbe olduğunu belirterek mahkumiyet kararlarının kaldırılmasını istedi.

Avrupa ve Uluslararası Gazeteciler Federasyonları da cezaları “aşırı ağır ve tamamen siyasi” olarak nitelendirdi.

EFJ Genel Sekreteri Ricardo Gutiérrez, kararın “Azerbaycan’daki cesur sesleri susturmayı amaçladığını” söyledi. IFJ Genel Sekreteri Anthony Bellanger ise yargılamayı “adaletle ilgisi olmayan bir devlet baskısı ve yıldırma politikası” olarak tanımladı.

Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF), davayı “göstermelik yargılama” olarak nitelendirerek tüm tutuklu medya çalışanlarının serbest bırakılması çağrısında bulundu.

Gazetecileri Koruma Komitesi (CPJ) de cezaların, Azerbaycan yönetiminin uluslararası düzeyde hesap vermemesinin sonucu olduğunu belirtti. Örgüt, ülkede 25’ten fazla gazeteci ve medya çalışanının mesleki faaliyetleri nedeniyle hapiste bulunduğunu bildirdi.

Uluslararası örgütler, Toplum TV davasının Abzas Media, Meydan TV ve Kanal 13 çalışanlarına yönelik soruşturma ve tutuklamalarla birlikte, Azerbaycan’daki bağımsız medyayı ortadan kaldırmayı amaçlayan daha geniş bir baskı politikasının parçası olduğunu söylüyor.

Azerbaycan, RSF’nin 2026 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi’nde 180 ülke arasında 171. sırada.

(HA)