AYM: Trans erkeğin diplomasının yeni kimlik bilgileriyle düzenlenmemesi hak ihlali

Anayasa Mahkemesi (AYM) Genel Kurulu, trans bir erkeğin üniversite diplomasının yeni kimlik bilgilerine göre yeniden düzenlenmemesi nedeniyle yaptığı bireysel başvuruda hak ihlali kararı verdi.

5 Mart 2026 tarihli karar, bugün (7 Ağustos) Resmi Gazete’de yayımlandı. Mahkeme, Anayasa’nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine oyçokluğuyla hükmetti. Başvurucunun kimliğinin kamuya açık belgelerde gizli tutulması talebi de kabul edildi.

Üniversite yeni diploma vermedi

Kararda E.D. olarak anılan başvurucu, ismini 2016’da kesinleşen mahkeme kararıyla değiştirdi. 2018’de kesinleşen başka bir mahkeme kararıyla da nüfus kayıtlarında kadın olan cinsiyetini erkek olarak değiştirdi.

Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi’nden 2014’te mezun olan E.D., eski ismine ve kimlik bilgilerine göre hazırlanmış diplomasının yeni kimlik bilgilerine uygun biçimde yeniden düzenlenmesini istedi.

Üniversite ise kendi yönergesinde, sonradan gerçekleşen kimlik bilgisi değişikliklerinde yeni diploma hazırlanmasına ilişkin hüküm bulunmadığını belirterek talebi reddetti. Üniversite, bunun yerine mevcut diplomaya isim değişikliğini açıklayan bir not eklenebileceğini bildirdi.

E.D.’nin işlemin iptali için açtığı dava da Zonguldak İdare Mahkemesi tarafından reddedildi. Mahkeme, diplomanın düzenlendiği tarihteki hukuki ve fiili durumu gösterdiğini, daha sonra kimlik bilgilerinde meydana gelen değişikliklerin diplomanın yeniden hazırlanmasını gerektirmediğini savundu. Ankara Bölge İdare Mahkemesi de istinaf başvurusunu reddetti.

“Eski isim ve cinsiyet değişikliğinin bilinmemesinde mahremiyet hakkı var”

E.D., AYM’ye yaptığı başvuruda eski isminin ve cinsiyet değişikliğinin üçüncü kişiler tarafından bilinmemesine yönelik mahremiyet hakkı bulunduğunu belirtti. İş başvurularında diplomasını sunmak zorunda kaldığını, bu nedenle isim ve cinsiyet değişikliğinin sorgulandığını söyledi.

AYM, mahremiyet hakkının yalnızca “yalnız bırakılma hakkı” anlamına gelmediğini, kişinin kendisi hakkındaki bilgileri kontrol edebilmesini de kapsadığını hatırlattı. Mahkemeye göre kişinin kendisine ilişkin bilgilerin rızası dışında açıklanmaması, yayılmaması ve başkalarının erişimine açılmaması özel hayata saygı hakkının bir parçası.

Mahkeme ayrıca isim ve cinsiyet değişikliği yapan başvurucunun diplomasının yeni ismine göre düzenlenmesi talebinin özel hayat ve mahremiyet alanıyla doğrudan ilgili olduğunu belirledi.

AYM: Cinsiyet değişikliğine ilişkin bilgi mahremiyet kapsamında

AYM kararında, idare ve derece mahkemelerinin yalnızca ikincil mevzuata dayanarak başvurucunun talebini reddettiğini, E.D.’nin mahremiyete ilişkin itirazlarını ise esaslı biçimde değerlendirmediğini belirtti.

Kararda, “Başvurucunun cinsiyet değişikliği yaptığına ve ismini değiştirdiğine dair bilginin mahremiyet hakkı kapsamında kaldığı açıktır” değerlendirmesine yer verdi.

AYM’ye göre E.D., değiştirilmiş kimlik bilgilerinin gizli kalmasını istemesinin nedenlerini ve diplomanın yeniden düzenlenmesinin kendi koşullarında neden gerekli olduğunu idareye ve mahkemelere anlatmasına rağmen bu iddialar dikkate alınmadı.

Mahkeme, diplomanın yeniden düzenlenmemesinin kamu yararı ile E.D.’nin bireysel yararı arasındaki dengeyi başvurucu aleyhine bozduğunu belirledi. Kamu makamlarının müdahalenin neden gerekli ve orantılı olduğunu yeterli gerekçelerle ortaya koyamadığı sonucuna vardı.

Danıştay da benzer bir dosyada yeni diploma verilmesi gerektiğini söylemişti

AYM kararında, Danıştay 8. Dairesinin 2021’de verdiği benzer bir karara da yer verildi.

Danıştay, yasal cinsiyet değişikliği sürecini tamamlayan kişinin eski isim ve cinsiyet bilgilerinin üçüncü kişilere açıklanmaması gerektiğini, hukuken tanınan yeni kimliğin ardından resmi belgelerin de buna uygun hale getirilmesinin kişinin manevi varlığıyla doğrudan ilişkili olduğunu belirtmişti.

Danıştay, yeni kimlik bilgilerine göre diploma düzenlenmemesinin başta özel hayatın gizliliği olmak üzere temel hak ve özgürlükleri ihlal edebileceğine hükmetmişti.

Yeniden yargılama yapılacak

AYM, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla kararın Zonguldak İdare Mahkemesine gönderilmesine ve yeniden yargılama yapılmasına karar verdi.

Mahkeme ayrıca E.D.’ye toplam 40 bin 446 lira 90 kuruş yargılama gideri ödenmesine hükmetti.

Karara üyeler Muhterem İnce ve Ömer Çınar karşı çıktı. Karşıoyda, diploma üzerine isim değişikliğini açıklayan bir şerh düşülmesinin yeterli olduğu ve eski ismin değiştirilmemesinin başvurucuya “aşırı bir külfet” yüklemediği savunuldu.

(HA)