IPS İletişim Vakfı/Atölye BİA’nın 12-15 Mayıs tarihlerinde devam edecek olan Temel Gazetecilik Atölyesi bugün başladı. Atölye BİA ofisinde gerçekleştirilen atölyenin ilk gününde katılımcılar tanışmanın ardından farklı başlıklardaki oturumlara katıldı.
İlk günün başlıkları şu şekildeydi:
Editoryal Haritalama (Vecih Cuzdan, Sinem Aydınlı)
Türkiye Okumaları (Nazan Haydari Pakkan)
Hak Odaklı Barış Gazeteciliği (Sinem Aydınlı)
Haber nedir? Haber yazımı ve Kaynak Kullanımı (Tolga Korkut)
Haber Önerilerinin Hazırlanması (Vecih Cuzdan, Murat İnceoğlu)
Bu gönderiyi Instagram'da gör
Spotlight üzerinden hak odaklı habercilik tartışması
Günün “Editoryal Haritalama” başlıklı ilk oturumunda Atölye BİA Araştırma Koordinatörü Sinem Aydınlı ile bianet Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Vecih Cuzdan, katılımcılarla birlikte hak odaklı haberciliğin temel ilkelerini tartıştı.
Oturum, Spotlight (2015) filmi üzerinden gazeteciliğin kamu yararı, fikri takip ve yapısal şiddeti görünür kılma rolü üzerine yürütüldü.
Tartışmada, haberin yaşanan bir olayı aktarmanın ötesine geçtiği konuşuldu. Şiddeti, eşitsizlikleri ve bunların arkasındaki yapıları görünür kılmanın gazeteciliğin sorumluluklarından biri olduğu vurgulandı. Katılımcılar Gülistan Doku’dan kampüs içi cinsel şiddete, çalışma yaşamındaki hak ihlallerinden hayvan haklarına kadar farklı konulardaki deneyim ve haber fikirlerini paylaştı.
Aydınlı, hak odaklı haberciliğin failin işaret edilmesiyle sınırlı olmadığını söyledi. Şiddeti ve hak ihlallerini ortaya çıkaran yapısal koşulların görünür kılınmasının önemine dikkat çekti:
Hak odaklılık hem ihlali ortaya koymak, faili işaret etmek, hem de o eşitsiz ilişkinin nasıl ortaya çıktığını ve arka plandaki durumu görünür kılmak demek.
Cuzdan ise hak odaklı barış gazeteciliğinin ihlalleri görünür kılmanın yanında, hak mücadelelerini ve kazanımları da öne çıkarmayı hedeflediğini belirtti:
Hak odaklı barış gazeteciliği sadece hak ihlalini görünür kılmaz. Hak kazanımlarını da emsal oluşturacağı için daha fazla görünür kılmaya çalışıyoruz.
Oturum boyunca katılımcılar, medyada kullanılan dilin ayrımcılığı nasıl yeniden ürettiğini tartıştı. Irkçı, cinsiyetçi ve nefret söylemi içeren haberlerin etkileri konuşuldu. Ayrıca editoryal bağımsızlık, yerel medyanın yaşadığı sorunlar ve alternatif medyanın karşılaştığı baskılar da ele alındı.
Spotlight (2015) - Tom McCarthy
Spotlight, Boston Globe gazetesinin “Spotlight” isimli araştırmacı gazetecilik ekibinin Katolik Kilisesi’ndeki çocuk istismarı vakalarını ortaya çıkarma sürecini anlatıyor. Yönetmenliğini Tom McCarthy’nin yaptığı film, gazeteciliğin kamu yararı, fikri takip ve kurumsal yapıları görünür kılma rolüne odaklanıyor. Film, 2016’da En İyi Film dahil iki Academy Awards ödülü kazandı.
Bu gönderiyi Instagram'da gör
Sansür, medya dili ve alternatif medya
Günün ikinci oturumu “Türkiye Okumaları” başlığıyla gerçekleştirildi. Oturumu yürüten Prof. Dr. Nazan Haydari Pakkan, Türkiye’de gazetecilik tarihini sansür, medya dili ve alternatif medya örnekleri üzerinden ele aldı.
Oturumun başında katılımcılar, TRT radyolarında çalışan kadın yayıncıların deneyimlerini anlatan Biz Radyoyu Çok Sevdik belgeselinden bir bölüm izledi.
Belgeselin ardından yapılan tartışmada katılımcılar; sansür, otosansür, medya dili ve editoryal baskılar üzerine konuştu. TRT’nin geçmişte halkın sorunlarını görünür kılan bir alan olarak da işlediği vurgulandı.
Haydari Pakkan, 1960’lardan bugüne Türkiye medyasındaki dönüşümü anlattı. Özgür Gündem, JINNEWS/Şûjin ve Medyascope gibi örnekler üzerinden alternatif medya deneyimlerine değindi.
Soru-cevap bölümünde ise habercilikte dilin rolü, kadın odaklı habercilik, algoritma sansürü ve Kürt medyası tartışıldı. Haydari Pakkan, habercilikte kullanılan dilin yeniden düşünülmesi gerektiğini söyledi:
Şablonlar değişmek, dönüşmek üzere var. Onları bilelim ama uygularken de tekrar düşünmek gerekiyor. Her habere aynı formülle yaklaşmak mümkün değil. Özellikle şiddet ve hak ihlali içeren haberlerde kullanılan dilin neyi yeniden ürettiğini sorgulamak gerekiyor.
Biz Radyoyu Çok Sevdik (2024) - Nazan Haydari Pakkan, Özden Cankaya, Cem Hakverdi
Biz Radyoyu Çok Sevdik, yönetmenliğini Nazan Haydari Pakkan, Özden Cankaya ve Cem Hakverdi’nin yaptığı bir sözlü tarih belgeseli. Belgesel; TRT radyolarında çalışan kadın yayıncıların deneyimlerini merkeze alıyor. 1960’lardan itibaren spiker, programcı ve yayıncı olarak çalışan kadınların meslek deneyimleri, sansürle karşılaşma biçimleri ve radyoculuk pratiği anlatılıyor. Çalışma, Türkiye’de yayıncılık tarihine kadınların tanıklıkları üzerinden bakmayı amaçlıyor.
Bu gönderiyi Instagram'da gör
“Kurduğumuz dil çözüme ışık tutabilir”
Günün üçüncü oturumu “Hak Odaklı Barış Gazeteciliği” başlığıyla gerçekleştirildi. Oturumu yürüten Atölye BİA Araştırma Koordinatörü Sinem Aydınlı, barış odaklı gazeteciliğin etik ve politik bir sorumluluk taşıdığını anlattı.
Aydınlı, gazeteciliğin “normal” kabul edilen kalıpları sorgulaması gerektiğini vurguladı. Haber üretiminde kimin merkeze alındığı, kimin “öteki” olarak konumlandırıldığı ve bilginin nasıl kurulduğu üzerine konuştu. Türkiye’de egemen ideolojinin medya dilini nasıl şekillendirdiğini tartıştı.
Oturumda Roboski Katliamı örneği üzerinden ana akım medyanın resmi açıklamalara bağlı haberciliği ele alındı. Aydınlı, hak odaklı habercilikte olayın öznesine, tanıklara ve hak örgütlerine de söz verilmesi gerektiğini vurguladı.
Katılımcılar da çalışma yaşamındaki hak ihlallerinden ırkçılığa, hayvanların yaşam hakkından çocuk haklarına kadar kendi deneyimlerini paylaştı.
Aydınlı, habercilikte kullanılan dilin önemine dikkat çekti. Şiddet haberlerinde edilgen dil yerine faili görünür kılan bir dil kurulması gerektiğini söyledi:
Şiddet dilde başlıyor, o zaman dilde de çözülebilir. Kurduğumuz dil çözümü tek başına yaratmasa da ışık tutabilir.
Bu gönderiyi Instagram'da gör
Haberde dil, bağlam ve kaynak kullanımı
Günün dördüncü oturumu “Haber nedir? Haber yazımı ve kaynak kullanımı” başlığıyla gerçekleştirildi. Oturumu yürüten Tolga Korkut, katılımcılarla birlikte bianet Pratik Editör Kılavuzu üzerinden haber yazım süreçlerini konuştu.
Korkut kılavuzda yer alan doğruluk kontrolü, kaynak kullanımı, doğrulama yöntemleri, haberde bağlam kurma ve hak odaklı habercilik gibi başlıklara değindi. Özellikle haber yazımında hızdan önce doğruluğun önemini vurguladı:
Haberi zamanında vermek önemlidir ama doğruluktan vazgeçmemek gerekir. Yanlış bilgi vermektense geç vermek daha iyidir.
Oturumda ayrıca afet ve şiddet haberlerinde kullanılan dil, haberde doğrulama süreçleri ve birinci kaynaklara ulaşmanın önemi konuşuldu. Korkut, şiddetin sansasyonel biçimde aktarılmasının bir süre sonra “şiddet pornografisine” dönüşebileceğini söyledi.
Bu gönderiyi Instagram'da gör
Haber önerileri değerlendirildi
Günün son oturumu “Haber Önerilerinin Hazırlanması” başlığıyla gerçekleştirildi. Oturumu bianet Genel Yayın Yönetmeni Murat İnceoğlu ve bianet Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Vecih Cuzdan yürüttü. Oturumda katılımcılar hazırladıkları haber önerilerini sundu. Öneriler birlikte değerlendirildi.
İnceoğlu ve Cuzdan, katılımcıların haber önerilerini nasıl daraltabilecekleri, haberde özneyi nasıl kurabilecekleri ve hangi kaynaklara ulaşabilecekleri üzerine konuştu.
Oturum boyunca haber önerilerinin güncel gelişmelerle ilişkilendirilmesi, yapısal sorunları görünür kılması ve hak odaklı bir çerçeveyle kurulması gerektiği vurgulandı. Katılımcılarla birlikte haberlerin nasıl derinleştirilebileceği, hangi soruların takip edilebileceği ve araştırma süreçlerinin nasıl geliştirilebileceği tartışıldı. (EG)
