Şili’de öğrenciler "kamusal eğitim hakkı" için sokaklarda

Şili’de binlerce öğrenci, öğretmen ve hak savunucusu, Cumhurbaşkanı José Antonio Kast hükümetinin eğitim bütçesinde yapmayı planladığı kesintilerine karşı ayakta.

Şili Öğrenci Konfederasyonu’nun (CONFECH) çağrısıyla 3 Haziran’da başkent Santiago’da düzenlenen eyleme Öğretmenler Birliği, lise öğrenci örgütleri, feminist gruplar ve çok sayıda sivil toplum kuruluşu destek verdi. “Kamu eğitimi savunulur” sloganıyla Plaza Baquedano’da toplanan kitle, Başkanlık Sarayı La Moneda’ya yürümek istedi.

Ancak ulusal polis gücü Carabineros, güzergâhın yetkililerce onaylanmadığını gerekçe göstererek yürüyüşe tazyikli su ve göz yaşartıcı gazla müdahale etti. Müdahalenin ardından göstericilerle polis arasında çatışmalar çıktı. Resmi verilere göre 35 kişi gözaltına alındı, çok sayıda kişi yaralandı.

Protestocuları, Kast’ın 1 Haziran’da parlamento önündeki yaptığı “Hesap Verme” konuşması harekete geçirdi. Cumhurbaşkanı konuşmasında, yakıt fiyatlarındaki artış, bakanlık bütçelerinde yapılan kesintiler ve en zenginlerin gelir vergisini yüzde 27'den yüzde 23'e düşürmeyi öngören Yeniden Yapılanma Yasası’nı savundu.

Şili’nin yeni Devlet Başkanı bir Nazi askerinin oğlu

16 Aralık 2025

Kast’ın “Megarreforma” adını verdiği mali reform paketi sonrasında CONFECH ve Öğretmenler Birliği 3 Haziran’ı ulusal grev günü ilan etti. Yürüyüş çağrısına, lise öğrenci dernekleri, feminist gruplar ve çok sayıda sivil toplum kuruluşu da destek verdi.

CONFECH sözcüsü Angy Morán, yükseköğrenimde ücretsiz eğitim hakkını mücadeleleriyle kazandıklarını hatırlattı:

2006 ve 2011’deki mücadelelerle kazandığımız ücretsiz eğitim hakkını savunmak zorundayız. Kesintiler haklı değil.

Sokağın öğrettikleri: Şili’deki gösteriler

7 Nisan 2025

Kast’ın kesinti planı

Resmi verilere göre, yasadan en çok etkilenen bakanlık 435 milyar peso (bugünkü kurla yaklaşık 486 milyon dolar) tutarındaki kesintiyle Sağlık Bakanlığı.

Eğitim Bakanlığı’ndaki kesinti ise kurumun bütçesinin yüzde 1,3’e karşılık gelen 197 milyar pesoya (bugünkü kurla 221 milyon dolar).

CONFECH’in yaptığı açıklamaya göre bu kesinti;

- Okul Beslenme Programı’nı (PAE) tehdit ediyor. Birçok çocuğun günde tek sıcak yemeği olan bu programın bütçesinin kısılması, en çok yoksul aileler için yıkıcı sonuçlar doğuracak.

- Yükseköğretime Erişim Programı (PACE) ve ücretsiz yükseköğrenim (Gratuidad) programlarını da tehlikede. Bu programlar, dar gelirli öğrencilerin üniversiteye erişimini sağlayan en önemli araçlardı.

"Şiddeti daha fazla şiddetle çözmeye çalışmak"

3 Haziran’daki kitlesel eylemde on binlerce genç, başkentin simge meydanı Plaza Baquedano’da toplanarak Başkanlık Sarayı La Moneda’ya doğru ilerlemek istedi. Ancak Carabineros (askerî polis), kalabalığın “yetkisiz güzergâhta” yürümeye kalkışmasını gerekçe göstererek göz yaşartıcı gaz ve tazyikli suyla müdahale etti. En az bir düzine gözaltı ve çeşitli yaralanmalar yaşandı.

Protestoların hedefinde yalnızca ekonomik kesintiler değil, aynı zamanda Başkan José Kast’ın güvenlik politikaları da vardı.

Diego Portales Üniversitesi Federasyonu’ndan Sofía Ávila, hükümetin “Okulları Koruma Yasası”na tamamen karşı olduklarını belirterek, bu girişimin “şiddeti daha fazla şiddetle çözmeye çalıştığını, sorunları daha da derinleştiren baskıcı önlemler dayattığını” söyledi.

Öğrencilere göre hükümetin cezalandırıcı yaklaşımı, toplumsal mobilizasyonu suç haline getirmeyi ve eğitime erişimi bir ceza aracı olarak kullanmayı amaçlıyor.

CONFECH’ten hükümete uyarı

“Megarreforma” paketi halihazırda Temsilciler Meclisi’nden geçmiş durumda. Senato’daki oylama öncesi ve sonrasında protesto dalgasının büyümesi bekleniyor.

CONFECH, 3 Haziran eyleminin bir “uyarı” olduğunu, hükümetin politikalarını değiştirmemesi durumunda çok daha geniş çaplı kitlesel eylemler başlatacaklarını duyurdu.

(BY/HA)