Dünya basını NATO Zirvesi’ni nasıl gördü?
Türkiye’nin ev sahipliğinde düzenlenen NATO Zirvesi, 7-8 Temmuz’da Ankara’da yapıldı. NATO’nun resmi programına göre liderler zirvesi Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde toplandı, 7 Temmuz’da ise NATO Savunma Sanayii Forumu düzenlendi.
Zirvenin ardından yayımlanan Ankara Bildirgesi’nde müttefikler, NATO Antlaşması’nın 5. maddesine bağlılıklarını yineledi. Bildirgede “bir müttefike saldırının tüm müttefiklere saldırı sayılacağı” vurgulandı; Rusya’nın Avrupa-Atlantik güvenliğine uzun vadeli "tehdit oluşturduğu" belirtildi.
NATO ayrıca Avrupa müttefikleri ve Kanada’nın 2025’te savunma yatırımlarını 139 milyar dolardan fazla artırdığını, Ankara’da 50 milyar dolardan fazla yeni tedarik anlaşması duyurulduğunu açıkladı. Ukrayna başlığında ise müttefiklerin 2026 için 70 milyar avroluk askeri ekipman, yardım ve eğitim desteği taahhüt ettiği, 2027’de de en az eşdeğer seviyede desteğin hedeflendiği bildirildi.
Ancak uluslararası haber ve analizlerde NATO’nun resmi birlik mesajından çok, ABD Başkanı Donald Trump’ın rolü, Avrupa’nın ABD’ye güven tartışması, Türkiye’ye F-35 satışı ihtimali ve Ankara’daki hak ihlalleri öne çıktı.
CAATSA yaptırımları nedir?
Trump, F-35 ve yaptırımlar
ABD merkezli Associated Press (AP), Ankara Zirvesi’nin Trump’ın müttefiklere yönelik eleştirileri nedeniyle “raydan çıkma” riski taşıdığını yazdı. AP’ye göre Trump’ın NATO eleştirilerini yeniden gündeme getirmesi, ABD’nin ittifaka bağlılığına ilişkin soru işaretleri yarattı. Buna karşın liderler zirvenin sonunda kolektif savunma taahhüdünü yineledi.
Britanya merkezli Reuters’ın ABD merkezli Defense News’te aktarılan haberine göre Trump, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile görüşmesi öncesinde Türkiye’ye 2020’de uygulanan yaptırımların kaldırılacağını söyledi. Söz konusu yaptırımlar, Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi alması nedeniyle uygulanmıştı.
Defense News ve ABD merkezli Wall Street Journal (WSJ), Trump’ın F-35 satışına açık kapı bıraktığını ancak ABD Kongresi’nin S-400 sistemi nedeniyle Türkiye’nin F-35 programına dönüşünü sınırlayan düzenlemelerinin hâlâ geçerli olduğunu hatırlattı.
Avrupa’nın ABD’ye güven tartışması
Britanya merkezli The Guardian, Ankara Zirvesi’ni Avrupa’nın ABD güvenlik garantisine bağımlılığı üzerinden değerlendirdi. Gazetenin savunma ve güvenlik editörü Dan Sabbagh’a göre Avrupa, artık ABD’ye eskisi kadar yaslanamayacağını kabul etme aşamasına geldi.
Guardian, Trump’ın İran, Grönland ve savunma harcamaları konusundaki çıkışlarının zirvede gerilim yarattığını, buna rağmen açık bir tartışmanın önlendiğini yazdı. Gazete, Avrupa ülkelerinin savunma harcamalarını artırma baskısıyla karşı karşıya olduğunu; ancak bu artışın gerekliliğine ilişkin eleştirilerin de bulunduğunu aktardı.
Wall Street Journal (WSJ) ise zirveyi NATO açısından “daha düşük başarı çıtası” üzerinden değerlendirdi. Gazeteye göre müttefikler için temel başarı ölçütlerinden biri, Trump’la açık bir kriz yaşanmamasıydı. WSJ, liderlerin Ankara’da birlik görüntüsü vermeye çalıştığını; ancak savunma harcamaları, İran savaşı ve Grönland başlıklarının ittifak içindeki ayrılıkları görünür kıldığını yazdı.
Britanya merkezli Financial Times (FT) da Trump’ın Ukrayna konusundaki ton değişikliğinin NATO müttefiklerini rahatlattığını belirtti. FT’ye göre Trump’ın Patriot sistemleri konusunda Kiev’e destek mesajı vermesi olumlu karşılandı; ancak ABD’nin ittifaka bağlılığına dair siyasi güven krizi sürdü.
NATO Zirvesi sonuç bildirisi açıklandı
Savunma harcamalarına itiraz
Katar merkezli Al Jazeera, zirve gündeminde Rusya-Ukrayna savaşı, savunma harcamaları, ABD’nin Avrupa’daki rolü ve Trump’ın ittifakla ilişkisinin bulunduğunu aktardı.
Al Jazeera’nın haberinde, İspanya Başbakanı Pedro Sanchez’in NATO’nun yüzde 5 savunma harcaması hedefini “mantıksız” ve “ters etki yaratacak” bir hedef olarak gördüğü belirtildi. Habere göre Sanchez, bu hedefin Avrupa Birliği’nin kendi güvenlik ve savunma sanayii tabanını güçlendirme çabalarını zayıflatabileceğini savundu. İspanya’daki sol partilerin de savunma harcamalarının artırılmasına karşı çıktığı aktarıldı.
“Güvenlik” ile “haklar” karşı karşıya
Zirveye yönelik hak odaklı değerlendirmelerde, Ankara’daki güvenlik önlemlerinin barışçıl protesto ve ifade özgürlüğünü hedef aldığı vurgulandı.
Uluslararası Af Örgütü, Ankara Valiliği’nin 28 Haziran’dan 10 Temmuz’a kadar il genelinde tüm toplantı ve gösterileri yasakladığını duyurdu. Örgüt, yasağı barışçıl toplanma ve ifade özgürlüğüne “aşırı ve haksız” bir saldırı olarak niteledi. Amnesty’ye göre 23 Haziran’daki operasyonlarda 225 kişi gözaltına alındı; 103 kişi tutuklandı, 26 kişi hakkında ev hapsi dahil adli kontrol kararı verildi.
ABD merkezli Human Rights Watch (HRW), zirve öncesinde Ankara’da en az 209 kişinin gözaltına alınmasını Türkiye’de ifade ve toplanma özgürlüğüne yönelik tahammülsüzlüğün göstergesi olarak değerlendirdi. HRW’ye göre gözaltına alınanlar arasında gazeteci ve LGBTİ+ aktivisti Yıldız Tar, iki avukat, bir akademisyen ve TEMA Vakfı üyeleri de vardı.
Guardian da zirve öncesi haberinde Ankara’daki güvenlik hazırlıkları, gözaltılar ve ifade özgürlüğü baskılarını öne çıkardı. Gazete, Türkiye’de zirve öncesi 200’den fazla kişinin gözaltına alındığını, gösterilerin 10 Temmuz’a kadar yasaklandığını, komedyen Deniz Göktaş’ın tutuklandığını ve bazı gazetecilerin gözaltına alındığını yazdı.
ABD merkezli Gazetecileri Koruma Komitesi (CPJ) ise Türkiyeli gazetecilerin zirve akreditasyonlarının reddedilmesine tepki gösterdi. CPJ’ye göre Halk TV, Sözcü TV, Nefes, BirGün, Cumhuriyet, ANKA Haber Ajansı, Medyascope ve T24 gibi bağımsız medya kuruluşlarından gazeteciler akreditasyon alamadı. CPJ ayrıca zirve öncesinde Türkiye’de en az 11 basın mensubunun gözaltına alındığını ya da tutuklandığını bildirdi.
Trump NATO’nun üye ülkelerin toprak birliğini koruma güvencesini hedef aldı: “Grönland ABD’nin olmalı”
Dünya medyasında öne çıkan çerçeve
Ankara’daki NATO Zirvesi dünya medyasında dört ana başlıkla yer aldı.
İlk başlık NATO’nun resmi kararlarıydı: 5. madde taahhüdünün yinelenmesi, savunma sanayii üretiminin artırılması, 50 milyar doları aşan yeni tedarikler ve Ukrayna’ya 2026 için 70 milyar avroluk destek.
İkinci başlık Trump’ın ittifak üzerindeki belirleyici rolüydü. AP, WSJ, Guardian ve FT, zirveyi Trump’ın sert çıkışları ile kapanıştaki birlik mesajı arasındaki gerilim üzerinden aktardı.
Üçüncü başlık Türkiye-ABD hattındaki F-35 ve yaptırımlar oldu. Reuters, Defense News, AP ve WSJ, Trump’ın yaptırımların kaldırılabileceğini söylemesini ve F-35 satışına açık kapı bırakmasını Ankara açısından zirvenin en dikkat çekici gelişmelerinden biri olarak duyurdu.
Dördüncü başlık ise hak ihlali eleştirileriydi. Guardian, HRW, Amnesty International ve CPJ; Ankara’daki protesto yasağı, gözaltılar, gazetecilere akreditasyon engeli ve basın mensuplarının gözaltına alınmasını zirvenin gölgesinde kalan muhalif gündem olarak öne çıkardı.
(NÖ)
