Devletin, 68 Kuşağı’nın devrimci liderleri Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ı idam etmesinin üzerinden 54 yıl geçti.
6 Mayıs 1972’de Ankara Merkez Kapalı Cezaevi’nde gerçekleştirilen idamlar, Türkiye siyasi tarihinin en tartışmalı ve simgesel olaylarından biri olarak hafızalardaki yerini koruyor.

6 MAYIS
Deniz Gezmiş, Hüseyin İnan ve Yusuf Aslan Kimdir?

6 MAYIS 1972
İdama evet diyenlerin tam listesi
1960’ların sonlarında yükselen öğrenci hareketleri ve toplumsal muhalefet içinde öne çıkan üç Devrimci özellikle anti-emperyalist ve bağımsızlıkçı söylemleriyle tanındı.
Üniversite işgalleri, protestolar ve örgütlenme faaliyetleriyle dönemin gençlik hareketine yön veren bu isimler, 12 Mart askeri müdahalesi sonrasında açılan davalarda “anayasal düzeni değiştirmeye teşebbüs” suçlamasıyla yargılandı.
bianet’teyer alan haberlerde, yargılama sürecinin dönemin olağanüstü koşulları içinde gerçekleştiğine, askeri müdahalenin yarattığı siyasal atmosferin karar üzerinde belirleyici olduğuna dikkat çekiliyor. İdam kararlarının Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde onaylanmasının ardından infaz edilmesi, uzun yıllar boyunca hukuk, siyaset ve vicdan tartışmalarının odağında kaldı.
Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan idam edildikleri günden bu yana “Üç Fidan” olarak anılıyor. Özellikle bağımsız Türkiye, eşitlik ve sosyal adalet vurguları, sonraki kuşaklar tarafından da sahiplenilen bir mücadele hattı olarak öne çıkıyor. Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının yalnızca bir dönemin figürleri olmadığı, Türkiye’de muhalif düşüncenin sürekliliği açısından simgesel bir anlam taşıdığı ortada.
68 kuşağının dünya genelindeki yükselişiyle Türkiye’deki hareket arasındaki bağ da önemli. Paris’ten Latin Amerika’ya uzanan gençlik hareketleriyle paralel gelişen Türkiye’deki öğrenci hareketinin, emperyalizme karşı duruş ve toplumsal dönüşüm talepleri etrafında şekillendi.
Bugün anmalar ve eylemler düzenleniyor

54. yıl dolayısıyla Türkiye’nin pek çok kentinde anma etkinlikleri ve eylemler yapılacak. Evrensel’de yer alan bilgilere göre, gençlik örgütleri, emek ve demokrasi güçleri çeşitli çağrılar yaptı ve 6 Mayıs’ta meydanlarda olunacağını duyurdu.
Programlar kapsamında mezar ziyaretleri, yürüyüşler, basın açıklamaları ve forumlar düzenlenecek. İstanbul, Ankara, İzmir başta olmak üzere birçok kentte gerçekleştirilecek etkinliklerde, Denizler’in savunduğu bağımsızlık, demokrasi ve sosyalizm taleplerinin güncelliğine vurgu yapılması bekleniyor.
Bazı yerel inisiyatiflerin park ve meydanlarda buluşma çağrısı yaptığı, üniversite öğrencilerinin ise kampüslerde anma etkinlikleri organize ettiği aktarılıyor. Çağrılarda, yalnızca geçmişin anılmasının değil, bugünün mücadele başlıklarıyla bağ kurulmasının da önemine işaret ediliyor.
Geçmişten bugüne uzanan bir hat

Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının idamının Türkiye’de devlet-toplum ilişkileri, yargı bağımsızlığı ve siyasal haklar bağlamında uzun süreli etkiler yarattığı açık. İdamlar, sonraki yıllarda idam cezasının kaldırılmasına yönelik toplumsal ve siyasal tartışmalara da zemin hazırladı.
“Üç Fidan”ın temsil ettiği mücadelenin, yalnızca bir dönemle sınırlı kalmadığı işçi hareketlerinden öğrenci eylemlerine kadar farklı alanlarda etkisini sürdürdüğü bugün toplal mücadelelerde görülüyor. Özellikle genç kuşakların, bu mirası kendi dönemlerinin koşulları içinde yeniden yorumladığı gençlik eylemlerinde daha da açığa çıkıyor.
Bugün yapılan anmalarda da bu süreklilik vurgusu var. Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan’ın idam edildikleri gün, Türkiye’de özgürlük, bağımsızlık ve demokrasi taleplerinin yeniden dile getirildiği bir tarih olarak görülüyor.

Üç Fidan Darağacına Giderken Basında Neler Yazıldı?
Deniz Gezmiş Kimdir?

6 MAYIS 1972'DEN BUGÜNE
Deniz Gezmiş: "Aslolan düşüncedir, ölüm karşısında bütün bu yürekliliği, sana dünya görüşün veriyor"

1971'DEN OPERASYON KAYITLARI
Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının peşindeki polislerin telsiz konuşmaları

Bora Gezmiş, Deniz Gezmiş’i anlattı: “Kardeşim Deniz”
2026 – 6 Mayıs anmaları İl İl
Rize – Fındıklı
- Atatürk Parkı’nda anma programı
- İskeleden denize kırmızı karanfiller bırakılması planlanıyor
Eskişehir
- Odunpazarı Belediyesi tarafından
- Yunus Emre Kültür ve Sanat Merkezi’nde “6. Koğuş Anma Programı”
- Anlatım ve müzik dinletisi içeren etkinlik
Ankara
- Karşıyaka Mezarlığı’nda anma çağrıları
- Gençlik örgütlerinin mezar başı anması düzenlemesi bekleniyor
İzmir
- Emek ve gençlik örgütlerinin anma eylemleri
- NATO ve savaş karşıtı platformların katılımıyla etkinlikler
Antalya
- Attalos Meydanı’nda buluşma çağrıları
- Kitle örgütleri tarafından anma etkinliği
Bursa (Nilüfer)
- Kent konseyi ve belediye destekli anma etkinlikleri
- Yerel düzeyde organizasyonlar
İstanbul
Gençlik örgütleri, 17.00-18.00'da Taksim'den Dolmabahçe'ye yürüyecek.
(EMK)









