Öğrenci Sendikası’nın hazırladığı "MESEM Raporu", Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) kapsamında çalışan çocukların karşı karşıya kaldığı hak ihlallerini ortaya koydu. Gebze’de 926 öğrenciyle yapılan anketin sonuçlarına göre çocuklar uzun saatler çalıştırılıyor, düşük ücret alıyor ve işyerlerinde yeterli denetim yapılmıyor.
Rapora göre öğrencilerin önemli bir bölümü haftada 6-7 gün çalışıyor. Günlük çalışma süreleri ise çoğunlukla 10-12 saate kadar çıkıyor. Öğrencilerin yaklaşık üçte ikisi haftanın her günü çalıştığını belirtirken, yalnızca küçük bir kısmı haftada 5 gün veya daha az çalışabildiğini ifade etti.
MESEM nedir?
"Neredeyse tamamı şiddete maruz kaldı"
Şiddet ve kötü muamele yaygın: Öğrencilerin yüzde 97,8’i işyerinde küfür ya da hakarete maruz kaldığını, yüzde 96,6’sıfiziksel şiddet gördüğünü belirtti. Yaşanan şiddetin kaynağı sorulduğunda öğrencilerin yüzde 97,1’i patron ya da ustaları işaret etti.
Ulaşım ve yemek masrafları karşılanmıyor: Öğrencilerin yüzde 91,8’i ulaşım masraflarının karşılanmadığını söyledi. Masrafı karşılanmayan öğrencilerin yüzde 81,5’i işe otobüsle, yüzde 18,5’i özel araçla gittiğini belirtti. Yemek konusunda da öğrencilerin yüzde 63,9’u işyerinde yemek verilmediğini ifade etti.
Yemek hakkı yetersiz: İşyerinde yemek verilmeyen öğrencilerin yüzde 82,7’si yemeğini evden getirdiğini, yüzde 17,3’ü ise kendi imkânlarıyla karşıladığını söyledi. Yemek verilen işyerlerinde ise öğrencilerin yüzde 79,8’i yemeğin kalitesini en düşük puanla değerlendirdi.
Denetim yok ya da önceden haberli: Öğrencilerin yüzde 88,9’u işyerlerinde denetim yapılmadığını belirtti. Denetim yapıldığını söyleyen öğrencilerin yüzde 70,2’si denetimlerin önceden patrona haber verilerek yapıldığını aktardı. Öğrencilerin yüzde 92,1’i ise denetimlerin çalışma koşullarını iyileştirmediğini söyledi.
Okula devam fiilen aksıyor: Öğrencilerin yüzde 89,6’sı okula düzenli gitmediğini belirtti. Okula gidebildiğini söyleyenlerin yüzde 97,8’i ise haftada yalnızca 1 gün okula gidebildiğini ifade etti. Öğrencilerin yüzde 95,4’ü okulun derslere devam etmeleri için herhangi bir müdahalede bulunmadığını söyledi.
İzin ve ücret hakları ihlal ediliyor: Öğrencilerin yüzde 91,6’sı işyerinden ücretli izin alamadığını, yüzde 87,6’sı izin almak istediğinde kötü muameleyle karşılaştığını söyledi. Öğrencilerin yüzde 97,6’sı şubat tatilinde, yüzde 92,7’si yaz tatilinde ücretli izin kullanamadığını belirtti.
Ücretler düşük ve düzensiz: Öğrencilerin yüzde 98,7’si maaş aldığını söylese de rapora göre bu ücretlerin büyük bölümü yasal sınırların altında kalıyor. Öğrencilerin yüzde 78’i yaklaşık 7 bin TL civarında ücret aldığını belirtti. Maaşların yüzde 60,9’u haftalık, yüzde 36,5’i aylık ödeniyor.
İş kazaları yaygın, bildirim baskı altında: Öğrencilerin yüzde 90,5’i daha önce iş kazası geçirdiğini söyledi. Buna rağmen kaza geçirenlerin yüzde 89,9’u hastaneye götürülmediğini belirtti. Öğrencilerin yüzde 99,4’ü iş kazasını bildirmemeleri yönünde baskı gördüğünü, yüzde 93,9’u ise kazayla ilgili yalan söylemeye zorlandığını ifade etti.
"MESEM'li arkadaşımızın ustası, çocuklar 1 Mayıs'a gitmesin diye ek mesai koydu"
"Çocuk işçiliği yaygınlaşıyor"
Raporda, MESEM modelinin çocukları erken yaşta işgücüne dahil ettiği ve çocuk işçiliğini yaygınlaştırdığı vurgulandı. Çocukların eğitimden koparıldığı, fiziksel ve psikolojik gelişimlerinin olumsuz etkilendiği belirtildi.
Ayrıca sistemin, çocukların ucuz işgücü olarak kullanılmasına zemin hazırladığı ifade edildi.
20 KASIM DÜNYA ÇOCUK HAKLARI GÜNÜ
16 yaşındaki MESEM öğrencisi anlatıyor: Isınmak için sobaya yağ döküp, çöp yakıyoruz
Sendikadan çağrı: "MESEM kapatılmalı"
Öğrenci Sendikası, raporun sonuç bölümünde MESEM sisteminin kapatılması çağrısı yaptı. Sendika, çocukların güvenliğini ve eğitim hakkını önceleyen yeni bir mesleki eğitim modelinin, öğrenci ve öğretmenlerin katılımıyla planlanması gerektiğini belirtti.
Raporda ayrıca çocuk işçiliğine yol açan uygulamalarla ilgili sorumluların yargılanması gerektiği de vurgulandı.
ANADİLİNDE ÇOCUK SESLERİ
"Siz bu yazıyı Çocuk Hakları Günü’nde okurken, ben bir günümü 200 TL’ye satmış olacağım"
Sözleşmeler ve yasalar ne diyor?
Anayasa'da ise bu durum şöyle tarif ediliyor;
4857 sayılı İş Kanununun 71. maddesine göre, 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçiler bakımından yasak olan işler ile 15 yaşını tamamlamış, ancak 18 yaşını tamamlamamış genç işçilerin çalışmasına izin verilecek işler, 14 yaşını bitirmiş ve ilköğretimini tamamlamış çocukların çalıştırılabilecekleri hafif işler ve çalışma koşullarına ilişkin usul ve esasları aşağıdaki şekilde belirlenmiştir.
Genç işçi: 15 yaşını tamamlamış, ancak 18 yaşını tamamlamamış kişi,
Çocuk işçi: 14 yaşını bitirmiş, 15 yaşını doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış kişidir.
Türkiye'nin 14 Eylül 1990’da imzaladığı ve Mayıs 1995’te yürürlüğe giren Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin 19, 28 ve 32. maddeleri de çocukların çalıştırılmaması konusunda oldukça net.
MESEM'lerde yaşanan ihlallere karşı hakkınızı nasıl arayabilirsiniz?
İstanbul Barosu Çocuk Hakları Merkezi'nin bu konuda iki ayrı rehberi bulunuyor.
“Aileler ve Uygulayıcılar için MESEM Öğrencilerinin Hak Arama Rehberi” için tıklayınız.
“MESEM Öğrencileri İçin Hak Rehberi?” çocuk dostu broşür için tıklayınız.
(NÖ)
