Habere güven 10 yılın en düşük seviyesinde, kitleler haber sitelerinden platformlara kayıyor

Habere güven son 10 yılın en düşük seviyesinde. Kitleler haber sitelerinden platformlara kayıyor. Okur artık haberi gazetelerin internet sitelerine giderek okumuyor, sosyal medya akışında, kısa videolarda, içerik üreticilerinin yayınlarında rastlıyor.

Araştırma Reuters Gazetecilik Araştırmaları Enstitüsü’nün. Kuruluş, geçtiğimiz günlerde 48 farklı ülkeden yaklaşık 100 bin kişinin katılımıyla gerçekleştirdiği anket çalışmasının sonucunda hazırladığı 180 sayfalık ‘2026 Dijital Haber Raporu'nu yayımladı.

Reuters raporda haber medyası için yeni dönemin ana başlığını net biçimde yazdı: Haber artık doğrudan okura gitmiyor, platformların filtresinden geçerek dolaşıma giriyor.

Jim Egan raporda kaleme aldığı yazıda bu değişimi “platformlaşma” kavramıyla anlattı. Egan’a göre izleyiciler, siyasi, ekonomik ve teknolojik sarsıntıların yoğunlaştığı bir dönemde habere hem daha fazla ihtiyaç duyuyor hem de haberden daha fazla yoruluyor. Kullanıcılar gelişmeleri anlık izlemek istiyor, fakat aynı zamanda bilgi yükü, güvensizlik ve dezenformasyon kaygısı onları haberden uzaklaştırıyor.

Bunun sonucunda da “habere güven” düşüyor. Dünya genelinde “haberlerin çoğuna çoğu zaman güvenirim” diyenlerin oranı yüzde 37’ye kadar geriledi. Reuters bu göstergede 2015’ten bu yana en düşük seviyeyi ölçtü. Güven 48 ülkenin 29’unda geriledi, 19 ülkede düşüş 5 puanı aştı.

ABD’de tablo daha da keskin. Katılımcıların yalnızca yüzde 25’i haberlerin çoğuna çoğu zaman güvendiğini söyledi. Sağ eğilimli Amerikalılar arasında bu oran yüzde 15’e indi.

Türkiye’de ise habere güven yüzde 28’e düştü. Bu, 2025’e göre 5 puanlık gerileme anlamına geliyor.

Sosyal medya gazeteleri geçti

Güven düşerken haberin yolu da değişti. Sosyal medya ve video ağları küresel ölçekte ilk kez haber kuruluşlarının kendi internet siteleri ve uygulamalarını geçti. Katılımcıların yüzde 54’ü habere sosyal medya ve video ağları üzerinden ulaştığını belirtti. Haber siteleri ve uygulamaları yüzde 51’de, televizyon ise yüzde 52’de kaldı.

Bu değişim yalnızca gençlerle sınırlı değil. Rapor, haber tüketimindeki kaymanın tüm yaş gruplarına yayıldığını kaydediyor. Gençler sosyal medya, video ağları ve yapay zekayı daha hızlı benimsiyor. Televizyon hâlâ 45 yaş ve üzeri gruplarda güçlü kalıyor. Ancak haber siteleri ve uygulamaları artık hiçbir yaş grubunda tek başına ana haber kaynağı olarak öne geçemiyor.

Yapay zeka sohbet botları da haber tüketiminde yeni bir kanal açtı. ChatGPT, Perplexity ve Google Gemini gibi araçları haber için haftalık kullananların oranı bir yılda yüzde 7’den yüzde 10’a çıktı. 35 yaş altındaki kullanıcılar arasında bu oran yüzde 16’ya ulaştı.

Haberde eğilim videoya

Video ise haber tüketiminin merkezine yerleşti. Katılımcıların yüzde 77’si her hafta çevrim içi haber videosu izliyor. İlk kez rapordaki 48 pazarın tamamında çoğunluk çevrim içi haber videosu tüketiyor. 45 ülkede çevrim içi haber videosu, televizyon haberini geride bıraktı.

Ancak bu büyümeden haber siteleri yeterince pay alamıyor. İzleyici haber videosunu ağırlıkla YouTube, Instagram ve TikTok gibi üçüncü taraf platformlarda izliyor. Haber kuruluşlarının kendi sitelerinde ve uygulamalarında video tüketimi düşerken, platformlardaki video tüketimi büyüyor.

İçerik üreticileri de haber alanında daha fazla yer kaplamaya başladı. Katılımcıların yüzde 27’si haberi bireysel içerik üreticilerinden ya da influencer’lardan haber aldığını söyledi. Eğlence veya yorum ağırlıklı içerik üreticileri de hesaba katıldığında oran yüzde 46’ya çıkıyor.

Yine de kullanıcıların büyük bölümü içerik üreticilerini geleneksel medyanın yerine koymuyor, onları ek bir haber kaynağı olarak kullanıyor. Tüm haber ihtiyacını yalnızca içerik üreticilerinden karşılayanların oranı yüzde 3’te kaldı.

Haberden kaçınanların oranı yüzde 42

Habere ilgi de zayıflıyor. 2021’den bu yana “haberlerle çok ya da son derece ilgiliyim” diyenlerin oranı ortalama 13 puan düştü. Katılımcıların dörtte biri artık habere düşük ilgi gösteren, haberleri seyrek tüketen “pasif kullanıcı” grubunda yer alıyor.

Ayrıca haberden kaçınma da kalıcı bir davranışa dönüştü. Küresel ölçekte katılımcıların yüzde 42’si haberlerden bazen ya da sık sık kaçındığını söylüyor. Bu oran 2017’de yüzde 29’du. İnsanlar yalnızca ilgisizlik nedeniyle değil; stres, tekrar, kutuplaşma ve güvensizlik nedeniyle de haberden uzaklaşıyor. Haberden kaçınma oranı Türkiye’de yüzde 60’lar seviyesinde.

Dezenformasyon kaygısı da büyüdü. İnternette neyin gerçek neyin sahte olduğu konusunda endişe duyanların oranı 4 puan artarak yüzde 62’ye çıktı. Ancak kullanıcılar, güven sorunu yaşasalar da platformları terk etmiyor. Kolay erişim, hız ve alışkanlık güven kaygısının önüne geçiyor.

Tarafsız habere talep bitmedi

Tablo haber kuruluşları için iki yönlü baskı yaratıyor. Bir yandan okurla doğrudan temas zayıflıyor, diğer yandan abonelik, reklam ve sadakat stratejileri zorlaşıyor. Haber kuruluşları okuru kendi sitesine çekmekte zorlandıkça, gelir modeli de platformların kararlarına daha bağımlı hale geliyor.

Rapor buna rağmen tarafsız haber talebinin bitmediğini kaydediyor. Katılımcıların yüzde 45’i belirli bir taraf tutmayan haber kaynaklarını tercih ettiğini söylüyor. Bu oran, kendi görüşünü paylaşan kaynaklardan haber almak isteyenlerin iki katından fazla. İzleyici haberden şikayet ediyor; ama tarafsız, güvenilir ve açıklayıcı gazetecilik beklentisini koruyor.

Türkiye: Bağımsız medya dar alanda ayakta kalmaya çalışıyor

Raporun Türkiye bölümü, küresel platformlaşma krizinin Türkiye’de daha ağır bir medya yapısıyla birleştiğini anlatıyor.

Türkiye’de medya sahipliği yüksek ölçüde yoğunlaşmış durumda. Büyük televizyon ve basılı yayın kuruluşlarının önemli bölümü, hükümete yakınlığıyla bilinen grupların kontrolünde bulunuyor. Bağımsız medya ise sınırlı gelir, sınırlı destek ve yoğun düzenleyici baskı altında yayın yapıyor.

Reuters, Demirören Medya’yı Türkiye’nin en büyük medya organizasyonu olarak andı. Turkuvaz Grubu'nun ise ATV ve A Haber gibi kanallarla medya alanında güçlü bir konum taşıdığını belirtti. Ancak istatistikler büyüklük ile güven arasında bir ilişki olmadığını gösteriyor.

En yüksek güvensizlik A Haber (yüzde 48), ATV (yüzde 45) ve Sabah'a (yüzde 41) olurken en yüksek güven FOX TV (yüzde 57), Halk TV (yüzde 52) ve Sözcü TV'ye (yüzde 52).

Ayrıca Türkiye'de haber için kullanılan platformların başında Instagram (yüzde 48) geliyor. Onu YouTube (yüzde 38), Facebook (yüzde 31), WhatsApp (yüzde 29), TikTok (yüzde 17) ve X (yüzde 16) izliyor. Ancak X'te geçen yıla oranla 7 puanlık bir düşüş var.

Rapora göre bağımsız dijital medya yalnızca siyasi baskıyla değil, ekonomik baskıyla da mücadele ediyor. Reklam gelirleri büyük ölçüde küresel teknoloji şirketleri ve hükümete yakın medya kuruluşlarında toplanıyor. Bu tablo bağımsız gazeteciliğin gelir kaynaklarını daraltıyor. Platform algoritmaları da bağımsız yayıncıları doğrudan etkiliyor.

Türkiye’de haberden kaçınma da oldukça yüksek. Katılımcıların en az yüzde 60’ı haberlerden bazen ya da sık sık kaçındığını söylüyor. Türkiye bu oranla Bulgaristan, Hırvatistan ve Yunanistan’la aynı grupta yer alıyor.

Sosyal medya şirketlerinin içerik kaldırma taleplerine uyumu da Türkiye bölümünde geniş yer tutuyor. TikTok hükümet kaynaklı kaldırma taleplerinin yüzde 91,8’ine, X yüzde 85,7’sine, Instagram ise yüzde 79,2’sine uyum sağladı. İnternet yavaşlatmaları, VPN engellemeleri, Discord gibi platformlara erişim kısıtlamaları ve ulusal kimlik doğrulama tartışmaları çevrim içi ifade alanını daha da daraltıyor.

Türkiye’de haber üreticileri ve bağımsız gazeteciler bu daralan alanda daha görünür hale geliyor. Geleneksel medyaya güvenin zayıfladığı, haber sitelerinin platform trafiğine bağımlı hale geldiği bir ortamda izleyici YouTube, sosyal medya ve bağımsız dijital yayınlara daha fazla yöneliyor.

"Gazetecilik daha zor, ama daha gerekli bir döneme giriyor"

Jim Egan, raporun sonuç bölümünde 2026 verilerini önceki yıllardan daha sert bir kırılma olarak okuyor.

Ona göre haber medyası uzun süredir değişim içindeydi ancak bu yılki veriler daha oynak, daha huzursuz ve daha güvensiz bir kamu haline işaret ediyor. Egan tabloyu yalnızca gazetecilikle açıklamıyor. Jeopolitik gerilimlerin, siyasi liderlik normlarındaki değişimin, kurumlara yönelik güven kaybının ve insanların dünyaya dair eski kabullerinin sarsılmasının haberle kurulan ilişkiyi değiştirdiğini söylüyor:

“Siyasi ve toplumsal çalkantının arasında sıkışan gazeteciler ve haber kuruluşları, baş döndürücü hızla gelişen olayları aktarmaya ve izleyiciyle bağ kurmaya çalışıyor. Üstelik bunu, birçok ülkede hem siyasetçilerden hem de kamuoyunun bazı kesimlerinden yükselen memnuniyetsizlik ve zaman zaman düşmanlığa varan tepkilere rağmen yapıyorlar.

Bu yılın verilerinde görülen kaygılı havaya daha olumlu bir yerden bakarsak, insanlar hâlâ haberi ve haber değerlerini önemsiyor. Tarafsızlığın öldüğünü söyleyen partizan yorumcuların gürültüsüne rağmen, taraf tutmayan haberden yana daha sessiz ama güçlü bir ana akım görüşün varlığını görüyoruz. Bu görüş hem kişisel bir tercihi hem de toplumun geneli için neyin iyi olduğuna dair bir beklentiyi yansıtıyor.

Bu da haber kuruluşları için temel soruyu değiştiriyor: İzleyicilerin hayatında nasıl olumlu bir rol oynayabilirler? Yanıtın daha fazla içerik üretmekte ya da insanların kilit ekranlarını daha çok bildirimle doldurmakta yatması pek olası değil. Daha sorgulayıcı bir çağda, insanlara yalnızca neye inanmaları gerektiğini söylemek muhtemelen daha hiyerarşik bir geçmişe ait.

Buna karşılık haber kuruluşları çok daha hayati bir rol üstlenebilir: Dünyadaki büyük kırılmaları insanların anlamlandırmasına yardım etmek; insanların kimi zaman kendilerini birleştiren şeylerden çok ayıran şeyleri gördüğü toplumlarda ve mahallelerde güvenin kurulmasına aracılık etmek ve bunu kolaylaştırmak.”

(HA)