Zvërnec’ten Tiran’a: “Flamingo Devrimi”nin politik arka planı

Arnavutluk’ta “Flamingo Devrimi” olarak adlandırılan protestolar, ekolojik yıkıma ve otoriter yönetime karşı büyüyen bir halk hareketine dönüşmüş durumda.

Protestoların ön saflarında yer alan aktivistlerden olan Sidorela Vatkinaj da, Tiranlı bir aktivist olarak yıllardır kamusal mülklerin özelleştirilmesine, soylulaştırmaya, yolsuzluğa ve devletin oligark çıkarlarıyla kuşatılmasına karşı mücadele ediyor.

Ekonomi ve Hukuk Fakültesi’nden yüksek lisans derecesine sahip olan Vatkinaj ile Arnavutluk'taki protestoların nasıl başladığını, hükümetin tavrını, ekolojik ve toplumsal tehditleri, hareketin taleplerini ve uluslararası dayanışmanın önemini konuştuk. 

Protestolar nasıl başladı ve hükümetin projeye bağlılığını yeniden teyit eden açıklamalarıyla nasıl kesişti? Başbakan Rama’nın “Ben burada olduğum sürece yatırımın durma ihtimali yoktur” sözleri halkın iradesi açısından ne ifade ediyor? 

Protestolar, Zvërnec’te korunan alanın tel örgülerle çevrilmesine karşı yapılan bir gösteri sırasında bir protestocunun özel güvenlik görevlileri tarafından şiddetle saldırıya uğrayıp hastanelik olmasıyla başladı. Polis olay yerindeydi ancak şiddeti durdurmak yerine güvenlik görevlilerinin yanında yer aldı. Ertesi gün binlerce yurttaş Polis Müdürlüğü ve İçişleri Bakanlığı önünde toplanarak projenin iptalini ve Başbakan Edi Rama’nın istifasını talep etti.

Bugün protestoların kesintisiz onuncu günündeyiz. Başbakan Rama’nın, her gün Başbakanlık önünde ve Arnavutluk’un farklı şehirlerinde, hatta yurtdışındaki Arnavut topluluklarında toplanan binlerce kişiyi dinlemeyi reddetmesi, yıllardır söylediğimiz bir şeyi doğruluyor: Arnavutluk giderek çoğunluğun iradesini dikkate almayan otokratik bir lider tarafından yönetiliyor. Yatırımın halkın karşı çıkmasına rağmen devam edeceğini söylemesi, demokratik katılım ve toplumsal rızayı derin bir şekilde hiçe saydığını gösteriyor.

Narta Lagünü’nde (yaban hayatı koruma alanı olarak tanınan) “kıyı gelişimi” ve Sazan Adası’ndaki tatil köyü projesi ne tür soylulaştırma, yerinden edilme ve ekolojik yıkım tehditleri barındırıyor? 

Aslında bunlar birbirine bağlı birkaç proje. Narta Lagünü korunan bir alan olmasına rağmen yıllar önce büyük kamuoyu muhalefetine ve hukuki mücadelelere rağmen burada bir havaalanı inşaatı başladı. Yine güçlü bir Arnavut oligarkın yönlendirmesiyle proje devam etti.

Benzer bir süreç şimdi Zvërnec’te yaşanıyor. Çok az bilgi kamuoyuna açıklanmasına rağmen alanda tel örgü çekme ve ağaç kesme çalışmaları başladı. Bu ekosistem, flamingo göç yolları, kaplumbağa üreme alanları ve koruma statüsüyle uluslararası olarak biliniyor. Özel kâr uğruna feda edilmemeli.

Milyarderler için lüks tatil köylerinin planlanması da dışlanma ve yerinden edilme konusunda ciddi endişeler doğuruyor. Kıyılar, plajlar ve doğa gibi kamusal değerler giderek yalnızca parası olanların erişebileceği ayrıcalıklı mekânlara dönüştürülüyor. Bu projeler hem hassas ekosistemleri yok ediyor hem de sıradan insanların ortak kaynaklara erişimini engelleyerek toplumsal eşitsizlikleri derinleştiriyor.

Protestocular hükümetten ve “stratejik yatırımcı” statüsü verilen şirketten hangi somut taleplerde bulunuyor? Protestolar yalnızca projeye karşı mı, yoksa daha geniş bir adalet mücadelesi olarak mı görülmeli? 

İlk talep Zvërnec projesinin iptaliydi. Ancak hareket kısa sürede bu gelişmeleri mümkün kılan daha geniş siyasi ve hukuki çerçeveyi hedef almaya başladı.

Protestocular, yalnızca bir yıl önce kabul edilen ve Narta Lagünü gibi korunan alanları inşaata ve ticari gelişime açan Korunan Alanlar Yasası değişikliklerinin yürürlükten kaldırılmasını istiyor. Ayrıca kamu kaynaklarının ve arazilerin oligarklara ve siyasi bağlantılı yatırımcılara devredilmesine izin veren Stratejik Yatırımlar Yasası’nın da kaldırılmasını talep ediyorlar.

Benzer şekilde dağlık bölgelerin özel tatil köyü yatırımlarına açılmasını kolaylaştıran “Dağ Paketi”ne de karşı çıkıyorlar.

Protestolar büyüdükçe daha geniş bir siyasi talep ortaya çıktı: Başbakan Edi Rama’nın istifası ve hem onun hem de muhalefet liderinin soruşturulması. Birçok protestocu, Arnavutluk’un siyasi elitini otuz yılı aşkın süredir farklı biçimlerde iktidarda kalan bir sistem olarak görüyor.

Ayrıca gösterileri sansürlediğini veya küçümsediğini düşündükleri ana akım medya kuruluşlarını boykot çağrıları da var. Dolayısıyla bu protestolar artık yalnızca bir projeyle ilgili değil; demokrasi, hesap verebilirlik, çevresel adalet ve kamusal değerlerin özel çıkarlardan korunması için daha geniş bir mücadeleye dönüştü.

Trump ailesi ve Jared Kushner ile bağlantılı şirketlerin bu projeye dahil olması sizce neyi gösteriyor? Küresel sermayenin otoriterliği ve soylulaştırmayı bu tür yatırımlarla desteklemesine karşı uluslararası dayanışmanın nasıl tepki vermesini bekliyorsunuz? 

Zvërnec projesinde Ivanka Trump daha çok danışman olarak görünüyor, asıl faydalanıcılar başka şirketler. Ancak Arnavut hükümeti projeyi meşrulaştırmak için onun adını ve Trump markasını kullanıyor. Sıkça duyulan argümanlardan biri “Amerikalılara karşı olamayız.”

Aynı zamanda Ivanka Trump, Sazan Adası’ndan “özel ada” diye bahsetti. Oysa Sazan özel değil, tüm Arnavutlara ait kamusal bir değer. Bu projeler aracılığıyla kamusal değerler özel yatırım fırsatlarına dönüştürülüyor.

Süreç şeffaflıktan, kamuoyu danışmasından ve demokratik katılımdan yoksun. Bunun yerine kamu kaynakları Jared Kushner gibi güçlü uluslararası yatırımcılara fiilen hediye edilmiş görünüyor. Arnavut hükümeti bu figürlerin prestij ve etkisinden yararlanıyor, onların katılımını hem içeride hem dışarıda kendi meşruiyetini güçlendirmek için kullanıyor.

Neredeyse on yıldır aktivistler ve yurttaşlar “Arnavutluk satılık değil” sloganını yineliyor. Bu hareket yalnızca kamusal değerlerin özelleştirilmesine değil, aynı zamanda otoriter hükümetlerin desteğiyle oligarkların toplum pahasına servet ve güç biriktirdiği daha geniş bir sisteme karşı çıkıyor. Uluslararası dayanışmanın otoriterliğe, yolsuzluğa, kara para aklamaya, çevresel yıkıma ve toplulukların yerinden edilmesine karşı çıkmasını umuyoruz.

Ayrıca küresel sermayenin şeffaflık, hesap verebilirlik ve toplumsal rıza olmadan yapılan yatırımlar yoluyla anti-demokratik uygulamaları nasıl güçlendirdiğinin daha fazla sorgulanmasını bekliyoruz.

Protestoların “Flamingo Devrimi” olarak anılmaya başlandığını görüyoruz. Sizce bu hareket ne tür bir dönüşüm yaratabilir ve mücadele hangi stratejilerle devam edebilir? 

Bence protestolar olağanüstü bir umut ve kolektif imkân duygusu yarattı. İnsanlara otokratik yönetimden, oligarkların gücünden ve kamusal değerlerin özel kâr için sürekli yok edilmesinden arınmış farklı bir Arnavutluk hayal etme ve inşa etme alanı açtı.

“Flamingo Devrimi” yalnızca bir lagünü korumak ya da bir projeyi durdurmakla ilgili değil. Demokrasiye sahip çıkmak, kamusal değerleri savunmak ve kolektif eyleme güveni yeniden inşa etmekle ilgili. Dayanışma, ısrar ve tabandan örgütlenmenin farklı geçmişlerden ve kuşaklardan insanları bir araya getirebileceğini gösterdi.

Mücadele muhtemelen sürekli seferberlik, topluluk örgütlenmesi, kamuoyu eğitimi, hukuki mücadeleler ve uluslararası dayanışma yoluyla devam edecek. En önemlisi, yurttaşların birlikte durduğunda en köklü iktidar sistemlerini bile sorgulayabilecek güce sahip olduğunu hatırlattı.

(MA/EMK)