UCM: Filipinler eski diktatörü Duterte insanlığa karşı suçlardan yargılanmak üzere sevk edildi

Uluslararası Ceza Mahkemesinin (UCM) Birinci Ön Yargılama Dairesi tarafından, 23 Nisan Perşembe günü yapılan açıklamaya göre, Eski Filipinler Cumhurbaşkanı Rodrigo Roa Duterte'ye yönelik olarak Savcı tarafından ileri sürülen üç suç dosyasındaki insanlığa karşı işlenmiş tüm suçlamalar oybirliğiyle onaylandı ve Duterte Yargılama Dairesi önünde yargılanmak üzere sevk edildi.

Açıklamaya göre, Birinci Ön Yargılama Dairesi, Duterte'nin Roma Statüsü'nün (UCM'nin kurucu antlaşması) 7(1)(a) maddesi uyarınca cinayet ve cinayete teşebbüs suçlarından sorumlu olduğuna inanmak için önemli gerekçeler olduğuna karar verdi. Daire bu suçların, "uyuşturucuyla mücadele" kampanyası bağlamında, 1 Kasım 2011 ile 16 Mart 2019 arasında Filipinler Cumhuriyeti topraklarında sivil nüfusa karşı yaygın ve sistematik bir saldırının kapsamında işlendiğine hükmetti. 

Ön Yargılama Dairesi, kararını 23-27 Şubat 2026 arasında gerçekleştirilen suçlamaların onaylanması duruşmasında Savcı ve Savunma tarafından sunulan kanıtlara ve savunmalara, ayrıca tarafların ve katılımcıların (mağdurlar dahil) sunumlarına ve belgelerine dayanarak verdiğini açıkladı. 

Dava nasıl yürüyecek? 

Ön Yargılama dairesinin açıklamasına göre, dava bir Yargılama Dairesine devredildikten sonra, o daire sonraki adımlara karar verecek. Daire, Uluslararası Ceza Mahkemesindeki yargılamaların adil ve tarafsız olacağını ve savunmaya, mağdurların haklarına saygı göstererek davasını hazırlamak için yeterli zaman tanınacağını belirtti. 

Duterte'ye yönelik suçlamalar nasıl onaylandı? 

Savcılık Ofisi'nin talebi üzerine, Duterte hakkında tutuklama emri, 7 Mart 2025'te Birinci Ön Yargılama Dairesi tarafından "Gizli" olarak düzenlendi. 11 Mart 2025'te "Kamuya Açık" hale getirildi.

12 Mart 2025'te Duterte, Uluslararası Ceza Mahkemesine teslim edildi. Duterte'nin ilk duruşması 14 Mart 2025 tarihinde gerçekleşti.

Suçlamaların onaylanması duruşması, Başkan Hakim Iulia Antoanella Motoc ve Hakimler Reine Adélaïde Sophie Alapini-Gansou ve María del Socorro Flores Liera'dan oluşan Birinci Ön Yargılama Dairesi huzurunda 23-27 Şubat 2026 arasında gerçekleşti. Savcı, savunma avukatı ve mağdurların ortak yasal temsilcilerince beyanlar ve sunumlar yapıldı. Duruşma, Duterte'nin vareste tutulma talebinin Mahkemece kabul edilmesi üzerine, sanığın yokluğunda gerçekleşti.

Hakimler ne karar verdi?

Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) Birinci Ön Yargılama Dairesi Savcılık tarafından Rodrigo Roa Duterte aleyhine getirilen tüm insanlığa karşı suç suçlamalarını onayladı ve yargılamaya sevk etti.

Rodrigo Duterte kimdir? 

28 Mart 1945 doğumlu ve Filipinler Cumhuriyeti vatandaşı olan Rodrigo Roa Duterte, Filipinler'in eski Cumhurbaşkanı, eski Davao Şehri Belediye Başkanı, eski Davao Şehri Belediye Başkan Yardımcısı. İlgili eylemlerin gerçekleştiği sırada Davao Ölüm Timi'nin ('DDS') kurucusu ve başkanı olduğu iddia ediliyor.

Rodrigo Duterte, 2016–2022 arasında yürüttüğü “uyuşturucuyla savaş” politikası kapsamında polise geniş yetkiler vererek binlerce şüphelinin yargısız infazına yol açtı; resmî rakamlar yaklaşık 6.000 ölümü kabul ederken insan hakları örgütleri gerçek sayının 20.000’i aşabileceğini belirtiyor.

Bu süreçte uluslararası hukuk ihlali iddiaları nedeniyle Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) tarafından insanlığa karşı suç kapsamında soruşturma başlatıldı. Duterte görev süresi dolarak 2022’de iktidarı seçimle Ferdinand Marcos Jr.’a devretti. Görevden ayrıldıktan sonra UCM soruşturması derinleşti ve Filipinler içindeki siyasi koruması zayıfladı. Süreç uluslararası yargı önüne çıkarılmasını sağlayan hukuki ve diplomatik baskı mekanizmalarının sonucunda ilerledi.

UCM'NİN TUTUKLAMA KARARI UYGULANDI

Filipinlerin eski diktatörü Duterte "insanlığa karşı suç"tan ülkesinde tutuklandı

11 Mart 2025

Karar temyiz edilebilecek mi? 

Savunma ve Savcılık bu karara otomatik olarak itiraz etme hakkına sahip değil. Ancak bunun için Ön Yargılama Dairesinden yetki talep etmeye hakları var. 

Sonraki adımlar neler?

Uluslararası Ceza Mahkemesi Başkanlığı, yargılamanın sonraki aşamasını yürütmekle görevli ve ön yargılama heyetinde görev yapanlardan farklı üç yargıçtan oluşan bir Yargılama Dairesi kuracak. Yargılama Dairesi kurulduktan hemen sonra, yargılamanın başlama tarihini belirlemek ve yargılamanın adil ve hızlı bir şekilde yürütülmesini kolaylaştırmak için gerekli prosedürleri saptamak amacıyla durum konferansları düzenleyecek, taraflar ve katılımcılarla görüşecek. Daire, delillerin açıklanma zamanlaması ve şekli de dahil olmak üzere çeşitli ön konular hakkında karar verecek. 

Duterte duruşmalara şahsen katılacak mı?

Roma Statüsü'nün 63. Maddesi uyarınca, sanığın, Uluslararası Ceza Mahkemesi önündeki yargılama sırasında hazır bulunması gerekiyor. Sanığın katılım şekliyle ilgili diğer tüm hususlar Uluslararası Ceza Mahkemesi yargıçları tarafından karara bağlanacak.

Davaya mağdurlar katılacak mı? 

Yargıçlar, 539 mağdurun yargılamaya katılmasına izin verdi. Mahkeme, yetkili mağdurların ortak yasal temsilcileri olarak görev yapmaları amacıyla Joel Butuyan ve Gilbert Andres'in yanı sıra Mahkemenin Kamu Mağdurları Avukatlığı Ofisi'nden Paolina Massidda'yı görevlendirdi.

Duruşmalara katılmak isteyen başkaca mağdurlar, Uluslararası Ceza Mahkemesi Mağdur Katılımı ve Tazminat Bölümü aracılığıyla başvurabilirler.

Duterte nerede tutuluyor?

12 Mart 2025'te mahkemeye sevkinden bu yana, Duterte, Hollanda'nın Lahey kentinde,  Scheveningen'de bulunan ICC Gözaltı Merkezi'nde gözaltında tutuluyor. Gözaltı Merkezi, tutuklulara yönelik en yüksek uluslararası insan hakları standartlarını karşılıyor. Gözaltındaki kişiler, mahkemece makul şüphenin ötesinde suçlu oldukları kanıtlanana kadar masum kabul ediliyor.

Yargıçlar kim?

Birinci Ön Yargılama Dairesi, Başkan yargıç Iulia Antoanella Motoc ve yargıçlar Reine Adélaïde Sophie Alapini-Gansou ve María del Socorro Flores Liera'dan oluşuyor. Oluşturulacak Yargılama Dairesinin bileşimine ICC Başkanlığı karar verecek. ICC yargıçları, kendi ülkelerindeki en yüksek yargı makamına atanmak için gerekli niteliklere ve, yüksek ahlaki karaktere, tarafsızlığa ve dürüstlüğe sahip kişiler arasından seçiliyor. 

(AEK)