Halil el-Hayye kimdir?
Filistin İslami Direniş Hareketi’nin (Hamas) Siyasi Büro Başkanı (Temmuz 2026).
Yahya Sinvar’ın Ekim 2024’te İsrail ordusu tarafından öldürülmesinin ardından Hamas’ı yöneten beş kişilik geçici konseyde görev alan El-Hayye, eski Siyasi Büro Başkanı Halid Meşal’le yarıştığı seçimin ikinci turunda çoğunluğu sağladı. Böylece hareketin uzun süredir başlıca müzakerecilerinden biri olan El-Hayye, Hamas’ın liderliğine yükseldi.
Halil el-Hayye, Hamas Siyasi Büro Başkanı seçildi
Ancak El-Hayye’yi yalnızca “Hamas’ın diplomatik yüzü” olarak tanımlamak eksik kalıyor. El-Hayye, hareketin silahlı mücadele çizgisini açıkça savunuyor, İran’la ittifakın sürdürülmesini destekliyor ve 7 Ekim’i Filistin meselesini yeniden uluslararası gündeme taşıyan bir dönüm noktası olarak değerlendiriyor. Bununla birlikte ateşkes, esir takası ve bölgesel uzlaşma görüşmelerinde uzun yıllara dayanan deneyime sahip bir müzakereci olarak öne çıkıyor.
El-Hayye’yi Sinvar’dan ayıran başlıca özellik, askerî operasyonları doğrudan yönetmekten çok bu operasyonların siyasi sonuçlarını bölgesel ve uluslararası aktörlerle müzakere etmesi. Halid Meşal’den ayrıldığı nokta ise Gazze’deki örgüt kadrolarına ve İran eksenine daha yakın olması.
Gazze’den hareketin merkezine
1960’ta Gazze’de doğdu. Lisans eğitimini Gazze’de tamamlayan El-Hayye, 1980’lerin başında Müslüman Kardeşler çevresine katıldı.
Hamas’ın kurulduğu 1987’den itibaren örgüt içinde yer aldı. Hareketin öğrenci ve işçi yapılanmalarında görev yaptı ve İsrail tarafından birkaç kez tutuklandı. El-Hayye, bu süreçte Gazze’de yarı zamanlı öğretmen olarak da görev yapıyordu. 1997 yılında “Sünnet-i Nebeviye ve Hadis İlimleri” alanında doktora derecesi aldı.
El-Hayye, 2006’daki seçimlerde Gazze’yi temsilen Filistin Yasama Konseyi’ne girdi. Hamas’ın seçimleri kazanması ve 2007’de Gazze Şeridi’nin denetimini ele geçirmesinin ardından örgütün siyasi yapılanmasında yükseldi.
Askerî kanattan gelen bir saha komutanından çok Hamas’ın siyasi ve kurumsal yapısı içinde yetişen El-Hayye’nin yükselişinde, Yahya Sinvar ve İsmail Heniyye’yle kurduğu yakın ilişkiler etkili oldu. Sinvar’ın Gazze’deki yardımcılığını üstlenen El-Hayye, Heniyye’nin siyasi heyetlerinde de yer aldı.
Zamanla Hamas’ın Arap ve İslam ülkeleriyle ilişkilerini yürüten başlıca yöneticilerden biri hâline gelen El-Hayye, Sinvar ve Heniyye’nin öldürülmesinin ardından örgütün Gazze dışındaki en etkili isimleri arasında öne çıktı.
Doha’daki baş müzakereci
El-Hayye’nin kamuoyunda en çok bilinen rolü, İsrail’le dolaylı olarak yürütülen ateşkes ve esir takası görüşmelerinde Hamas heyetine başkanlık etmesi.
2014’teki Gazze Savaşı’nı sona erdiren müzakerelerde görev alan El-Hayye, 7 Ekim 2023 sonrasında Katar ve Mısır’ın arabuluculuğunda yürütülen görüşmelerin de merkezinde yer aldı. İsrailli ve ABD’li yetkililerle çoğunlukla doğrudan görüşmeyen El-Hayye, Hamas’ın taleplerini arabulucu ülkeler üzerinden karşı tarafa iletti.
Nisan 2024’te Associated Press’e konuşan El-Hayye, 1967 sınırları temelinde bağımsız ve egemen bir Filistin devletinin kurulması durumunda Hamas’ın en az beş yıllık ateşkesi kabul edebileceğini söyledi. El-Hayye ayrıca, bu koşulların sağlanması hâlinde Hamas’ın silahlı kanadını dağıtarak siyasi partiye dönüşebileceğini belirtti.
Ancak öneriyi Filistinli mültecilerin geri dönüşü ve Hamas’ın Filistin Kurtuluş Örgütü’ne katılması gibi koşullara bağladı.
Sinvar’ın ölümünün ardından yaptığı açıklamalarda ise İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırıları sona ermeden ve İsrail askerleri bölgeden çekilmeden rehinelerin serbest bırakılmayacağını söyledi.
Ailesinden çok sayıda kişiyi kaybetti
İsrail’in birçok kez suikast girişiminin hedefi olan Hayye, bu saldırılardan kurtulmayı başardı. Ancak El-Hayye’nin ailesi, İsrail’in yıllar içinde düzenlediği saldırılarda ağır kayıplar verdi.
İsrail’in Mayıs 2007’de Gazze’nin Şucaiyye Mahallesi’ndeki aile evine düzenlediği hava saldırısında, aralarında iki kardeşinin de bulunduğu yedi yakınını kaybetti. Oğlu Hamza 2008’de düzenlenen bir başka İsrail saldırısında öldürüldü. 2014’te ise büyük oğlu Usame’nin evi bombalandı. Saldırıda oğlu Usame, eşi ve üç çocuğu hayatını kaybetti.
El-Hayye, 9 Eylül 2025’te Hamas yöneticilerini hedef alan Doha’daki İsrail saldırısından sağ kurtuldu, ancak oğlu Hammam el-Hayye saldırıda öldürüldü. Bir diğer oğlu Azzam el-Hayye ise 6 Mayıs 2026’da Gazze kentinde düzenlenen İsrail saldırısında yaralandı ve ertesi gün hayatını kaybetti.
Kaynaklar: AA, Al Jazeera, Al-Monitor, AP, Reuters
(VC)
