AYM’den ‘Madımak’ kararı: Yaşam hakkının usul boyutu ihlal edildi

Sivas Katliamı Davası

Sivas’ta 2 Temmuz 1993’te Pir Sultan Abdal Kültür Derneği tarafından organize edilen şenlikler sırasında Madımak Oteli’nin saldırganlar tarafından yakılması nedeniyle aralarında sanatçıların da bulunduğu 33 kişi ve iki otel çalışanı hayatını kaybetti.

Katliamdan sonra 124 kişi hakkında “Laik anayasal düzeni değiştirip din devleti kurmaya kalkışma” suçlamasıyla açılan davalar, güvenlik gerekçesiyle Ankara’ya alındı.

Ankara 1 No’lu Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM), 26 Aralık 1994’te hükmü açıkladı. 26 sanık 20’şer yıl hapse çarptırıldı. Ancak karar gerekçesinde yazar Aziz Nesin’in söz ve eylemlerinin “tahrik” oluşturduğu yönündeki değerlendirmeye yer vererek cezaları 15’er yıla indirdi.

Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu’na muhalefetten 60 sanık 3’er yıl hapis cezasına mahkûm edildi. Yakalanamayan eski Sivas Belediyesi Meclis Üyesi Cafer Erçakmak’ın dosyası ayrıldı, 37 kişi için beraat kararı verildi.

Yargıtay 9. Ceza Dairesi ise olayların “Cumhuriyet’e, laikliğe ve demokrasiye yönelik olduğunu” belirterek, DGM’nin kararını esastan bozdu.

Bozma kararı üzerine yapılan yargılama

DGM’nin bozma kararına uyarak yeniden başlattığı yargılama sonucunda 33 sanık idam cezasına mahkûm edilirken, 4 sanık 20’şer yıl, 1 sanık 15 yıl, 27 sanık 7 yıl 6’şar ay, 2 sanık 5’er yıl ağır, 1 sanık ise 2 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Mahkeme, ilk yargılamada 3’er yıl hapse mahkûm edilen 11 sanık hakkındaki kararında direndi, 14 sanığın beraatını kararlaştırdı. 6 sanık hakkındaki dava dosyası ayrıldı, hükümle birlikte tutuklu 4 sanığı tahliye etti.

Bu karar da temyiz edildi. Yargıtay 9. Ceza Dairesi, bu kez 33 sanık hakkındaki idam kararını usul yönünden bozdu.

Mahkeme, üçüncü kararını 16 Haziran 2000’de açıkladı. 33 sanığa idam, 4 sanığa 20’şer yıl, 1 sanığa 15 yıl, 9 sanığa 7 yıl 6’şar ay, 1 sanığa ise 5 yıl ağır hapis cezası verildi, 2 sanığın dosyası ayrıldı.

Yargıtay, 20 yıl ağır hapis cezası alan sanıklardan Durmuş Tufan ile idama mahkûm edilen Mevlüt Atalay ve Ali Kurt hakkındaki hükümleri, Pişmanlık Yasası’ndan yararlanma talepleri konusunda karar verilmemesi nedeniyle bozdu.

Ankara 1 No’lu DGM, 4 Nisan 2002’de sanıkların Pişmanlık Yasası’ndan yararlanma koşullarının oluşmadığına karar vererek, Kurt ve Atalay’ı idam, Tufan’ı da 20 yıl ağır hapis cezasına mahkûm etti. İdam cezasının kaldırılmasının ardından idam cezaları müebbet hapse çevrildi.

Zamanaşımı kararları

Davanın yakalanamayan sanıklarıyla ilgili Ankara 11. Ağır Ceza Mahkemesi’nde 8 Mart 2012’deki duruşmada, zamanaşımı kararı verildi. Cafer Erçakmak ve Yılmaz Bağ hakkındaki dava ölmeleri nedeniyle ortadan kalkarken, 5 sanık hakkındaki dava zaman aşımı nedeniyle düşürüldü.

Müdahil avukatlarının itirazı üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 9. Ceza Dairesi, Temmuz 2014’te zamanaşımı kararını onadı.

Sivas ana davasında, Ankara 1 No’lu DGM’de tutuklu yargılanarak hapis cezası alan, Yargıtayın bozma kararı sonrası firari oldukları anlaşılan sanıklar Murat Sonkur, Eren Ceylan ve Murat Karataş’ın ise yargılanmalarına Ankara 1. Ağır Ceza Mahkemesi’nde devam edildi. Mahkeme, 14 Eylül 2023’te bu sanıklar hakkındaki davayı zamanaşımından düşürdü.

AYM başvuruları

Hayatını kaybedenlerin yakınlarının 2014’teki bireysel başvurusu, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünce 29 Haziran 2021’de görüşüldü ve incelenmesi ertelendi.

Yüksek Mahkeme, 14 Aralık 2023’te başvuruyu tekrar ele aldı, görüşülmesini bir kez daha erteledi. Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü en son 25 Ocak 2024’te bireysel başvurunun Genel Kurul’da 15 Şubat 2024’te görüşülmesini kararlaştırdı. 15 Şubat’ta ise konuyla ilgili ek rapor alınmasına hükmetti.