Srebrenitsa Soykırımı'nın 31. yılında adalet arayışı sürüyor
*Srebrenitsa Soykırımı'nın üzerinden 31 yıl geçti. 11 Temmuz 1995'te Ratko Mladić komutasındaki Bosnalı Sırp güçleri BM'nin "güvenli bölge" ilan ettiği Srebrenitsa'yı ele geçirdi ve en az 8 bin 372 Boşnak erkek sistematik biçimde öldürüldü.
*Uluslararası mahkemeler olayı soykırım olarak tanıdı; Mladić ve Karadžić müebbet, 45 sanık toplam 699 yıl hapis cezası aldı.
*Hollanda, koruması altındaki 300 Boşnağı Sırp güçlerine teslim etmekten sorumlu bulundu ve 2022'de resmi özür diledi. BM Genel Kurulu 11 Temmuz'u uluslararası anma günü ilan etti. Bugüne kadar 6 bin 772 kişi Potoçari'ye defnedildi, ancak binden fazla kişinin cenazesine ulaşılamadı. Bu yıl 10 kişi daha toprağa verilecek.
Bosna Hersek'te Temmuz 1995'te yaşanan Srebrenitsa Soykırımı'nın üzerinden 31 yıl geçti. Uluslararası mahkemelerde yürütülen davalarda çok sayıda Sırp askeri ve siyasi yetkili ağır hapis cezalarına çarptırıldı.
Ancak yakınlarını kaybeden aileler için verilen kararlar, yaşanan acıyı hafifletmeye yetmedi. Binlerce kişi hâlâ yakınlarının naaşına ulaşmayı beklerken, adaletin tam anlamıyla sağlanmadığını dile getiriyor.
1992-1995 Bosna Savaşı sırasında Birleşmiş Milletler tarafından "güvenli bölge" ilan edilen Srebrenitsa, 11 Temmuz 1995'te Ratko Mladić komutasındaki Bosnalı Sırp güçlerinin kontrolüne geçti. İşgalden sonraki günlerde en az 8 bin 372 Boşnak erkek sistematik biçimde öldürüldü. Cesetler, suçun izlerini gizlemek amacıyla ülkenin farklı bölgelerindeki toplu mezarlara taşındı.
Soykırım uluslararası mahkemeler tarafından tescillendi
Hollanda'nın Lahey kentindeki eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY), Srebrenitsa'da yaşananları soykırım olarak değerlendirdi. Bosnalı Sırpların askeri lideri Ratko Mladić, soykırım ve insanlığa karşı suçlar başta olmak üzere birçok suçtan müebbet hapis cezasına mahkûm edildi. Verilen karar 2021 yılında temyiz aşamasında da onandı.
Savaş döneminin Bosnalı Sırp siyasi lideri Radovan Karadžić de ilk aşamada 40 yıl hapis cezası aldı, daha sonra temyiz mahkemesi bu cezayı müebbete çevirdi.
ICTY, eski Sırp yetkililer Ljubiša Beara ile Vujadin Popović hakkında da müebbet hapis kararı verdi. Bunun yanı sıra Drago Nikolić, Radislav Krstić, Radivoje Miletić, Ljubomir Borovčanin, Vidoje Blagojević, Vinko Pandurević ve Milan Gvero farklı sürelerde hapis cezalarına çarptırıldı.
2007 yılında Uluslararası Adalet Divanı da ICTY'nin ortaya koyduğu deliller doğrultusunda Srebrenitsa ve çevresinde yaşananları resmen "soykırım" olarak tanıdı.
Bosna Hersek Mahkemesi de farklı davalarda sorumlular hakkında ağır cezalar verdi. Yaklaşık bin Boşnağın öldürülmesinden sorumlu tutulan Milorad Trbić 30 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Bugüne kadar farklı mahkemelerde görülen Srebrenitsa davalarında 45 Sırp sanığa toplam 699 yıl hapis cezası verilirken, dört kişi hakkında müebbet hükmü kuruldu.
Dönemin Sırbistan Cumhurbaşkanı Slobodan Milošević ise Srebrenitsa başta olmak üzere savaş suçlarından yargılanırken dava sonuçlanmadan cezaevinde yaşamını yitirdi.
Hollanda'nın rolü yıllarca tartışıldı
Soykırım sırasında binlerce Boşnak, Birleşmiş Milletler bünyesinde görev yapan Hollandalı askerlerin kullandığı Potoçari'deki akümülatör fabrikasına sığındı. Ancak yüzlerce sivil daha sonra Bosnalı Sırp güçlerine teslim edildi ve öldürüldü.
Olayın ardından Hollandalı askerlerin sorumluluğu uzun yıllar uluslararası kamuoyunda tartışıldı. Dönemin Hollandalı komutanı Thom Karremans'ın Ratko Mladić ile yaptığı görüşmeye ait görüntüler de bu tartışmaların simgelerinden biri oldu.
Lahey Bölge Mahkemesi, 2007 yılında açılan davada Hollanda devletini, koruması altındaki yaklaşık 300 Boşnağın Bosnalı Sırp güçlerine teslim edilmesinden dolayı kısmen sorumlu buldu.
2022 yılında Potoçari'deki anma törenine katılan dönemin Hollanda Savunma Bakanı Kajsa Ollongren ise yakınlarını kaybeden ailelerden resmi olarak özür diledi. Ollongren, uluslararası toplumun sivilleri koruma sözünü yerine getiremediğini belirterek, Srebrenitsa'nın unutulmayacak bir trajedi olduğunu söyledi. Hollanda'nın da bu başarısızlığın sorumluluğunu taşıdığını kabul etti.
BM'den uluslararası anma kararı
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 23 Mayıs 2024'te kabul ettiği kararla 11 Temmuz'u "Srebrenitsa Soykırımı Uluslararası Anma Günü" ilan etti.
Almanya ve Ruanda'nın hazırladığı, Türkiye'nin de aralarında bulunduğu 40'tan fazla ülkenin destek verdiği karar tasarısı 84 ülkenin "evet" oyuyla kabul edildi. Kararda, soykırımın inkâr edilmesi ve savaş suçlularının yüceltilmesi kınanırken, henüz yargılanmamış sorumlular hakkında soruşturma ve kovuşturmaların sürdürülmesi çağrısına yer verildi.
Anadolu Ajansı'nın haberine göre, Ayrıca kimliği henüz belirlenemeyen yaşamını yitirenlerin bulunmasına yönelik çalışmaların devam etmesi ve her yıl 11 Temmuz'da anma etkinlikleri düzenlenmesi istendi.
Bu yıl 10 kişi daha Potoçari'de toprağa verilecek
Savaşın ardından yürütülen DNA çalışmaları sayesinde toplu mezarlardan çıkarılan cenazelerin kimlikleri belirlenmeye devam ediyor. Kimlik tespiti tamamlanan kişiler, her yıl 11 Temmuz'da Potoçari Anıt Mezarlığı'nda düzenlenen törenlerle defnediliyor.
Bugüne kadar Potoçari Anıt Mezarlığı'na 6 bin 772 kişi defnedildi. Yaklaşık 250 kişinin cenazesi ise ailelerinin isteği üzerine farklı mezarlıklara götürüldü. Buna karşın, soykırımda yaşamını yitiren binden fazla kişinin cenazesine hâlâ ulaşılamadı.
Soykırımın 31. yılında kimlik tespiti tamamlanan ve ailelerinin onay verdiği 10 kişi daha 11 Temmuz'da düzenlenecek törenle Potoçari Anıt Mezarlığı'nda son yolculuğuna uğurlanacak.
(EMK)
