Savaş ve iklim krizi petrol devlerine üç ayda 93 milyar dolar kâr getirdi

Dünyanın en büyük sekiz petrol şirketi, İran’daki savaşın enerji fiyatlarını artırdığı ve iklim krizinin ölümcül sıcak hava dalgalarına yol açtığı üç aylık dönemde yaklaşık 93 milyar dolar kâr elde etti.

The Guardian’ın şirketlerin finansal sonuçlarına dayanan analizine göre Saudi Aramco, BP, Shell, Equinor, TotalEnergies, Eni, Chevron ve ExxonMobil’in Nisan-Haziran dönemindeki toplam kârı 93 milyar dolara yaklaştı.

Bu dönem, ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaşın ardından tamamlanan ilk mali çeyrek oldu. Savaş nedeniyle küresel petrol fiyatları varil başına 126 doların üzerine çıktı ve fosil yakıt tedarikinde piyasa tarihinin en büyük kesintilerinden biri yaşandı.

Şirketlerin toplam kârı, geçen yılın aynı dönemindeki 50 milyar doların altındaki seviyeden neredeyse iki katına çıktı. Buna göre sekiz petrol şirketi, bahar ayları boyunca dakikada 700 bin dolardan fazla kâr elde etti.

Aynı dönemde şirketlerin toplam piyasa değeri yaklaşık 600 milyar dolar artarak 3 trilyon doların üzerine çıktı.

“İnsanların yaşadığı felaketten kazanç sağlıyorlar”

Çevre örgütleri, savaşın ve yükselen enerji fiyatlarının milyonlarca hanenin faturalarını artırdığını, petrol şirketlerinin ise ortaya çıkan krizden büyük kazanç sağladığını belirtiyor.

Global Witness’ın fosil yakıtlar sorumlusu Patrick Galey, BP’nin kârlarının “bu yıl insanların yaşadığı felaketten kimlerin kazanç sağladığını gösterdiğini” söyledi:

“Dünyanın dört bir yanında yangınlar toplumları tehdit ederken, kuraklık ağırlaşırken ve enerji maliyetleri yükselirken sıradan aileler büyük petrol şirketlerinin hissedarlarının servetini yaşanabilir bir gezegene tercih etmesinin bedelini ödüyor.”

Galey, petrol şirketlerinin iklim krizinin yol açtığı zararları karşılamak üzere daha fazla vergi ödemesi gerektiğini belirterek, bu gelirle yangın ve sel savunma sistemlerinin kurulabileceğini, yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılabileceğini söyledi.

Friends of the Earth kampanyalar sorumlusu Rosie Downes da “BP bir kez daha devasa kârlar elde ederken milyonlarca hane yüksek enerji faturalarının ve hızla kontrolden çıkan iklim krizinin bedelini ödüyor” dedi.

En yüksek kâr Saudi Aramco’nun

Üç aylık dönemde en yüksek kârı Suudi Arabistan’ın devlet şirketi Saudi Aramco açıkladı. Şirketin net kârı, İran ve Husilerin düzenlediği füze ve insansız hava aracı saldırılarında altyapısının zarar görmesine rağmen yüzde 34 artarak 33 milyar doların üzerine çıktı.

Carbon Majors veri tabanına göre Saudi Aramco, fosil yakıt üretimi nedeniyle tarih boyunca en fazla karbon salımından sorumlu şirket konumunda. Şirketi Chevron ve ExxonMobil izliyor. Shell ve BP de en fazla emisyona neden olan ilk 10 şirket arasında bulunuyor.

Suudi Arabistan, onlarca yıldır uluslararası iklim politikalarını engelleyen veya geciktiren girişimlerin başlıca aktörlerinden biri olarak gösteriliyor.

Bilim insanlarının geçen eylülde yayımladığı bir çalışma da dünyanın en büyük fosil yakıt şirketlerinin karbon salımlarıyla ölümcül sıcak hava dalgaları arasında ilk kez doğrudan bağlantı kurmuştu. Araştırmaya göre en büyük 14 şirketten her birinin emisyonları, insan kaynaklı iklim değişikliği olmadan meydana gelmesi neredeyse imkânsız olan 50’den fazla sıcak hava dalgasına yol açmaya yetecek düzeydeydi.

BP, Shell, Chevron ve ExxonMobil’den rekor düzeyde kâr

BP, Nisan-Haziran döneminde 5,73 milyar dolar kâr açıkladı. Bu rakam, şirketin Rusya’nın Ukrayna’ya karşı geniş çaplı savaşı başlattığı 2022’den bu yana elde ettiği en yüksek üç aylık kâr oldu. Şirket bir önceki üç aylık dönemde 2,5 milyar dolar kâr etmişti.

Shell’in net kârı 9,84 milyar dolara çıktı. Bu, şirket tarihindeki en yüksek ikinci üç aylık kâr olarak kaydedildi. Şirket, Katar’daki doğalgaz tesisinin savaşta milyarlarca dolarlık zarar görmesi nedeniyle üretimin azalmasına rağmen kârını artırdı.

Norveç merkezli Equinor’un kârı ise geçen yılın aynı dönemindeki 1,8 milyar dolardan 3,2 milyar dolara yükseldi.

Chevron ikinci çeyrekte 12,2 milyar dolar net kâr açıkladı. Şirketin kârı bir önceki yılın aynı dönemine göre beş kattan fazla arttı.

ExxonMobil’in kârı da ikiye katlanarak 14,5 milyar dolara ulaştı. Bu, şirketin Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgal etmesinden bu yana açıkladığı en yüksek üç aylık kâr oldu.

Sıcaklıklar ve ölümler artıyor

Petrol şirketlerinin kârlarını artırdığı aynı dönemde, fosil yakıt kullanımıyla şiddetlenen iklim krizi dünyanın birçok bölgesinde ölümcül sonuçlara yol açtı.

Avrupa, bilim insanlarının insan kaynaklı küresel ısınma olmadan gerçekleşmesinin “imkânsız” olduğunu belirttiği, kıtanın bugüne kadarki en ağır sıcak hava dalgasını yaşadı. Aşırı sıcaklar nedeniyle yaklaşık 20 bin kişinin öldüğü tahmin ediliyor. Birleşik Krallık’ta yalnızca mayıs ve haziran aylarında sıcaklıklarla bağlantılı yaklaşık 3 bin ölüm kaydedildi.

Güney Kore ve Japonya’da sıcaklıklar 42,5 dereceye ulaşarak rekor kırdı. Güney Kore meteoroloji kurumu halka “tüm açık hava faaliyetlerini derhal durdurma” çağrısı yaptı. İklim krizi temmuz ayında Afrika’nın büyük bölümünde de sıcaklıkları artırdı.

The Lancet’ta yayımlanan bir rapora göre yükselen küresel sıcaklıklar dünya genelinde dakikada bir kişinin ölümüne neden oluyor.

Avrupa’daki art arda sıcak hava dalgaları toprağı kuruttu, aşırı kuraklığa ve tarımsal üretimde kayıplara yol açtı. Mısırdan ayçiçeğine ve sebzeye kadar çok sayıda üründe zarar meydana geldi. En az 9 milyon ton tahılın kaybedilmesi bekleniyor.

Kuraklık; Fransa, İspanya, Portekiz ve Yunanistan’da milyarlarca avroluk zarara neden olan büyük orman yangınlarını da kolaylaştırdı. Yangınların oluşturduğu zehirli hava kirliliği, ABD ve Kanada’da yalnızca 15-23 Temmuz arasında yaklaşık 4 bin kişinin ölümüne yol açtı.

Güney Asya’da ise iklim krizi aşırı yağışları güçlendiriyor. Hava sıcaklığındaki her 1 derecelik artış, atmosferin yaklaşık yüzde 7 daha fazla su tutmasına neden oluyor. Bangladeş’in Chattogram kentinde temmuz başında 24 saat içinde 40 santimetreden fazla yağış düştü ve ani seller meydana geldi.

Pakistan ve Hindistan’da seller ve heyelanlar can kayıplarına ve geçim kaynaklarının yok olmasına neden olurken, Çin’in kuzeybatısındaki şiddetli fırtınalarda onlarca kişi hayatını kaybetti, binlerce kişi tahliye edildi.

(HA)