Etiyopya: Seçimlerden sonra da Tigray'da kriz sürüyor

Etiyopya’daki 1 Haziran’da genel seçimleri bitti. İlk ve en önemli sonuç, öngörüldüğü şekilde Başbakan Abiy Ahmed’in iktidarını büyük ölçüde koruyacağının anlaşılması oldu.

Resmî sonuçlar henüz açıklanmamış olsa da, Reuters, AP ve bölgesel gözlemciler iktidardaki Refah Partisi’nin (Prosperity Party) rahat bir çoğunluk elde edeceğini ve Abiy Ahmed’in yeni bir beş yıllık döneme hazırlanmakta olduğunu bildiriyor.  Ancak sandıklar kapandıktan sonra Etiyopya’nın sonunu merakla beklediği asıl hikâye, seçimi iktidarın kazanmış olması değil, Etiyopya’nın önemli bölgelerinin hâlâ seçim dışı, çatışmalı ya da kırılgan durumda kalması.

Güvenlik gerekçesiyle 143 oy kullanma merkezi açılamadı

50 milyonu aşkın seçmenin kayıtlı olduğu yarış, Afrika’nın en kalabalık ikinci ülkesinde geniş bir coğrafyaya yayıldı. Ancak Ulusal Seçim Kurulu güvenlik gerekçesiyle 143 oy kullanma merkezinin açılamadığını açıkladı. Özellikle Amhara ve Oromia bölgelerinde oy verme işlemleri yer yer kesintiye uğradı. AP’ye göre bazı bölgelerde seçmenlerin önemli kısmı güvenlik kaygıları nedeniyle sandığa gitmedi.

Tigray üst üste ikinci kez seçimlere sokulmadı

Seçimin en önemli sonuçlarından biri Tigray’ın bir kez daha ulusal seçim sürecinin dışında tutulmasıydı. 2020–2022 iç savaşının ardından bölgede ikinci kjez sandık kurulmadı. Seçim Kurulu bunu “uygun koşulların oluşmaması” ile gerekçelendirdi. Böylece Tigray, bir kez daha federal siyasal temsil sürecinin dışında bırakılmış oldu. Deutsche Welle’nin değerlendirmesine göre bu durum, Pretoria Barış Anlaşması sonrasında da ülkenin kuzeyindeki siyasal krizin çözülmeden kalduğını gösteriyor.

Addis Ababa ademi merkeziyetçiliği kaldıramıyor

Bu dışlanma yalnızca bir seçim idaresi meselesi değil. Tigray Halk Kurtuluş Cephesi’nin (TPLF) mayısta savaştan önceki bölgesel yönetim yapısını yeniden canlandıracağını ilan etmesi Addis Ababa’da yeni gerilim kaygılarını artırmıştı. Reuters’ın daha önce aktardığı değerlendirmelere göre Etiyopyalı yetkililer ve uluslararası gözlemciler, kuzeyde yeni bir istikrarsızlık dalgası ihtimalini tamamen dışlamıyor.

Hükümetin hırslı büyüme iddiası

Abiy Ahmed ise seçim kampanyasını büyük ölçüde ekonomik büyüme, altyapı yatırımları ve gıda güvenliği üzerine kurdu. Oyunu kullandıktan sonra yaptığı açıklamada Etiyopya halkının dış müdahaleye ihtiyaç duymadan demokratik bir sistem kurabileceğini savundu ve “Önümüzdeki beş yıl Etiyopya için tarihi dönüm noktalarının yaşanacağı bir dönem olacak” dedi. Hükümet, 2026 yılında ekonomik büyümenin yüzde 10’un üzerine çıkabileceğini ileri sürüyor.

Muhalefet hakkaniyetsiz yarıştan şikayetçi

Muhalefet ise daha farklı bir manzara çiziyor. Muhalif partiler, yarışın eşit koşullarda yapılmadığını, bazı liderlerin gözaltına alındığını ve siyasal faaliyetlerin çeşitli yasal ve idari engellerle sınırlandığını savunuyor. Ajanslara konuşan muhalefet temsilcileri, iktidarın devlet kaynakları ve güvenlik aygıtı üzerindeki hâkimiyetinin seçim rekabetini ciddi biçimde bozduğunu ileri sürüyor. Hükümet ise bu suçlamaları reddediyor.

Etiyopya’nın müzmin güvenlik krizleri 

Oromia’da Oromo Kurtuluş Ordusu (OLA) ile hükümetin çatışmaları sürüyor. Amhara’da ise Fano milislerinin kırsal alanların önemli bir bölümünde etkisini koruduğu belirtiliyor. Reuters’a göre yalnızca Amhara’da 138 seçim çevresinin en az 8’inde oy kullanılamadı.

Bütün bunlar nedeniyle birçok uluslararası gözlemci seçimi klasik anlamda bir iktidar değişimi yarışı olarak değil, devletin ülke üzerindeki otoritesini yeniden üretme girişimi olarak değerlendiriyor. Chatham House, Etiyopya’nın iç ve bölgesel çatışmaları yatıştırmak için seçimden daha fazlasına ihtiyaç duyduğunu vurgularken; Lansing Institute seçimi doğrudan bir “istikrarlaştırma operasyonu” olarak tanımlıyor.

Bu konjonktürde Etiyopya’da seçimlerin ilk sonucu yalnızca Abiy Ahmed’in yeniden güç kazanması değil. Daha önemlisi, savaşın arkada bırakılmış olmasına karşın ülkenin önemli bölgelerinde hâlâ normal siyasal rekabet koşullarının kurulamamış olması. Sandıklar açılmış olsa da Etiyopya’nın önündeki temel soru değişmeden kalıyor: Abiy Ahmed yeni dönemde ülkeyi bir arada tutabilecek mi, yoksa Tigray, Amhara ve Oromia’daki çatlaklar seçim sonrasında yeniden büyüyecek mi?

Seçimlerden çıkan en güçlü mesaj, şimdilik iktidarın da Etiyopya krizinin de sürmekte olduğu 

(AEK)