Diyarbakır'da ALO 153'ü arayıp "Alo, uca beledîyeya?" diye soranlar artık "Heya, buyrê" yanıtını duyacak
Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, çok dilli belediyecilik kapsamında ALO 153 Çağrı Merkezi'nde Zazaca hizmet vermeye başladı. Uygulama ilk etapta 9 personelle yürütülecek ve Zazaca konuşan yurttaşlar belediye hizmetlerine ilişkin talep, öneri ve şikâyetlerini kendi dillerinde iletebilecek. Belediye daha önce Mayıs 2025'te Kürtçe hizmet başlatmıştı. Zazaca hizmet, 2016'da başlatılan ve yaklaşık 2 bin 500 kavramın Zazaca karşılıklarının çalışıldığı terminoloji çalışmasının bir ürünü. Belediye yetkilileri, ileride Arapça ve İngilizce hizmetlerin de eklenmesinin planlandığını belirtti. Türkiye'de çok dilli belediyecilik uygulamaları 2000'li yılların ikinci yarısında yaygınlaştı ancak OHAL döneminde kayyım yönetimleriyle büyük ölçüde sonlandırıldı. 2024 yerel seçimlerinden sonra bazı belediyeler bu uygulamaları yeniden hayata geçirmeye başladı.
Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, çok dilli belediyecilik çalışmaları kapsamında ALO 153 Çağrı Merkezi'nde Zazakî (Zazaca) hizmet vermeye başladı. ALO 153'ü arayıp "Alo orası belediye mi" diye sormak için Kirmanci ve ya Türkçe bilmek artık şart değil. Zazakî konuşan bir Diyarbakırlı ALO 153'ü arayıp sorusunu başlıktaki gibi kendi dilinde sorduğunda, "Evet, buyrun" yanıtını artık Zazakî alacak.
ANKA'nın bildirdiği belediyeden yapılan açıklamaya göre uygulama ilk etapta dokuz personelle yürütülecek. İhtiyaç halinde ekip genişletilecek. Böylece Zazakî konuşan yurttaşlar belediye hizmetlerine ilişkin talep, öneri, şikâyet ve bilgi edinme başvurularını kendi dillerinde iletebilecek.
ALO 153 Destek Merkezi Sorumlusu Ahvelat Turhallı, göreve başladıklarında çağrı merkezinde yalnızca Türkçe hizmet verildiğini, yurttaşlardan gelen talepler üzerine mayıs 2025'te Kürtçe hizmetin başlatıldığını söyledi.
Kürtçe hizmetin olumlu karşılandığını belirten Turhallı, zaman içinde Zazakî konuşan yurttaşlardan da benzer talepler geldiğini ifade ederek, "Vatandaşlarımız sorunlarını kendi dillerinde daha rahat anlatabiliyor. Bunun üzerine hazırlıklarımızı tamamlayarak Zazakî hizmet vermeye başladık" dedi.
Turhallı, belediyenin hedefinin kentte yaşayan herkesin tercih ettiği dilde belediye hizmetlerine erişebilmesi olduğunu belirterek Arapça ve İngilizcenin de ilerleyen dönemde hizmete alınmasının planlandığını kaydetti.
Uzun bir hazırlığın ürünü
Bugün uygulamaya giren Zazakî ALO 153, belediyenin yıllara yayılan hizmet dili çalışmalarının yeni bir aşamasını da oluşturuyor.
Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, 2016'da Vate Çalışma Grubu'yla birlikte belediye hizmetlerinde kullanılacak Zazakî (Kirmanckî) terminolojisini oluşturmak amacıyla kapsamlı bir çalışma başlatmıştı. Dilbilimci, yazar ve eğitimcilerin katıldığı çalıştaylarda belediyecilik alanında kullanılan yaklaşık 2 bin 500 kavramın ortak Zazakî karşılıkları üzerinde çalışıldı. Belediye, son dönemde bu çalışmaları yeniden canlandırarak Zazakî belediye terminolojisinin geliştirilmesi için Vate Çalışma Grubu ile iş birliğini sürdürüyor.
Zazaca Belediye Terminolojisi Oluşturuluyor
Zazakînin ALO 153'e eklenmesi, bu hazırlıkların belediye hizmetlerine yansıyan son adımı oldu.
Çok dilli belediyecilikte yeni halka
Türkiye'de çok dilli belediyecilik uygulamaları özellikle 2000'li yılların ikinci yarısından başlayarak bazı belediyelerde yaygınlaştı. Ancak çözüm sürecinin akamete uğraması ve 15 Temmuz'la başlayan OHAL rejimi altında kayyım yönetimleri ve merkezin tepeden inme kararlarıyla bu uygulamaların önemli bir bölümü sonlandırıldı. 2024 yerel seçimlerinin ardından Diyarbakır başta olmak üzere Kürt illerinde bazı belediyeler çok dilli uygulamaları kısmen yeniden hayata geçirdi.
Bu süreçte çok dilli belediyecilik zaman zaman polisiye uygulamaların da hedefi oldu. Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi binasındaki Kürtçe tabela kayyım yönetimi döneminde 2016'da kaldırıldı. 2024'te de belediyenin bazı ana caddelere yazdığı Kürtçe trafik uyarıları valilik talimatıyla silindi.
Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, yeni hizmeti, kentte anadili Zazakî olan yurttaşların belediye hizmetlerine erişimini kolaylaştırmaya yönelik bir uygulama olarak tanımlıyor. Yetkililer, kullanım yoğunluğuna göre personel sayısının artırılabileceğini ve farklı dillerde hizmet verilmesine yönelik hazırlıkların süreceğini belirtiyor.
Arka Plan | Çok dilli yerel hizmete uluslararası yaklaşım
Avrupa Konseyi Yerel ve Bölgesel Yönetimler Kongresi, çok dilli kamu hizmetlerini kültürel bir tercih olmanın ötesinde, kamu hizmetlerine erişim ve yerel demokrasinin güçlendirilmesi açısından değerlendiriyor. Kongre, yerel yönetimlere şu tavsiyede bulunuyor:
"Yerel ve bölgesel yönetimler, hizmet sunarken vatandaşların dil ihtiyaçlarını dikkate almalı; uygun durumlarda ilgili dilleri bilen personel bulundurmalı ve kamu hizmetlerine erişimi kolaylaştıracak uygulamalar geliştirmelidir."
Türkiye'de kamu kurumlarının hizmet dili esas olarak Türkçe olmakla birlikte farklı alanlarda çok dilli uygulamalar da bulunuyor. TRT'nin Kürtçe ve Arapça yayınları ile mahkemelerde tercüman desteği bunun örnekleri arasında. Ancak Belediyelerin farklı dillerde hizmet sunması, yalnızca yerel yönetimlerin tercihleri, ihtiyaçları ve kurumsal kapasitelerine bırakılmıyor, vesayet altındaki belediyeler konjonktürün elverdiği ölçüde merkezin vesayetçi politikalarının gölgesinden çıkmaya çabalıyor.
(AEK)
