BM Genel Sekreterliği’nde 80 yıllık erkek egemenliği sona erecek mi?
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK), BM’nin yeni Genel Sekreteri’ni belirlemek üzere sandık başına gidiyor. Konsey’in 15 üyesi, adaylar için “destekliyorum”, “desteklemiyorum” veya “fikrim yok” seçenekleri üzerinden oy kullanacak.
Bir adayın Genel Kurul’a sunulabilmesi için en az 9 oy alması ve veto yetkisine sahip ABD, Çin, Rusya, Fransa ile Britanya’nın hiçbirinden itiraz görmemesi gerekiyor.
BM Genel Kurulu üye ülkelere sürekli kadın aday gösterme çağrısında bulunsa da bu konuda bağlayıcı bir kural bulunmuyor.
Nitekim 2016 yılındaki 13 adaydan 7’si kadın olmasına rağmen koltuğa António Guterres oturmuştu.
İlk gayriresmi oylamanın sonuçları kamuoyuna resmi olarak açıklanmayacak. Ancak diplomatik kulislere sızacak verilerin, BM'nin 80 yıllık tarihinde ilk kez bir kadın tarafından yönetilip yönetilmeyeceğine dair ilk güçlü işaretleri vermesi bekleniyor.
Kadın adaylar
Yarışta öne çıkan kadın adayların tamamı Latin Amerika ve Karayipler bölgesinden geliyor:
*Michelle Bachelet (Şili): Şili’nin ilk kadın devlet başkanı olarak iki dönem görev yapan 74 yaşındaki tıp doktoru Bachelet; Sağlık ve Savunma bakanlıklarının yanı sıra BM Kadın Birimi ve BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği gibi üst düzey görevleri yürüttü. Pinochet diktatörlüğü döneminde annesiyle birlikte gözaltına alınıp sürgüne gönderilen, babasını ise işkencede kaybeden Bachelet, programının merkezine kadın haklarını ve BM yönetiminde cinsiyet eşitliğini koyuyor. Kendi ülkesi Şili desteğini çekse de Brezilya ve Meksika’nın desteğini arkasına alan deneyimli siyasetçi, kürtaj hakkına verdiği destek nedeniyle ABD’deki Cumhuriyetçilerin veto tehdidiyle karşı karşıya.
*Rebeca Grynspan (Kosta Rika): 1994-1998 yılları arasında Kosta Rika Devlet Başkan Yardımcılığı yapan ekonomist Grynspan, 2021 yılında BM Ticaret ve Kalkınma Konferansı’nın (UNCTAD) ilk kadın Genel Sekreteri oldu. UNCTAD’ın üst kademelerinde kadın-erkek eşitliğini sağladığına dikkat çeken Grynspan, göreve gelmesi halinde kadın örgütleriyle yakın iş birliği sözü veriyor.
*María Fernanda Espinosa (Ekvador): İki kez Dışişleri, bir kez de Savunma Bakanlığı koltuğuna oturan Ekvadorlu diplomat Espinosa, 2018-2019 döneminde BM Genel Kurulu’nu yöneten dördüncü kadın ve ilk Latin Amerikalı kadın olarak tarihe geçti. Antigua ve Barbuda tarafından aday gösterilen Espinosa, olası krizleri küresel çatışmaya dönüşmeden tespit edecek bir "Erken Uyarı Birimi" kurulmasını öneriyor.
*Carolyn Rodrigues-Birkett (Guyana): Santa Rosa Yerli topluluğunda doğan ve kariyerine öğretmenlikle başlayan Rodrigues-Birkett, Guyana’nın ilk kadın Dışişleri Bakanı ve Yerli Halklar Bakanı olarak görev yaptı. 2020’den bu yana Guyana’nın BM Daimi Temsilcisi olan deneyimli isim seçilirse; BM’nin ilk kadın, ilk Karayipli ve ilk Yerli kökenli Genel Sekreteri unvanını alacak. Rodrigues-Birkett; kadınların barış masalarında yer almasını, iklim krizini, gıda güvenliğini ve küçük ada devletlerinin korunmasını savunuyor.
Erkek adaylar
Erkek adaylar ve öne çıkan vizyonları ise şöyle:
*Rafael Grossi (Arjantin): Halen Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) başkanlığını yürüten diplomat, küresel güvenlik ve nükleer denetim tecrübesiyle öne çıkıyor.
*Macky Sall (Senegal): Senegal’in eski devlet başkanı olan Sall, gelişmekte olan ülkelerin küresel borç yükünün hafifletilmesini ve BMGK'nin yapısının reforme edilmesini savunuyor.
*Olara Otunnu (Uganda): Deneyimli Ugandalı diplomat; bölgesel çatışmaların çözümü, BM yapısının reformu ve hızla gelişen yapay zekâ teknolojilerinin uluslararası düzeyde denetlenmesine ilişkin projeleriyle yarışta yer alıyor.
(EMK)
